eISSN: 1644-4116
ISSN: 1429-8538
Psychoonkologia
Current issue Archive Manuscripts accepted About the journal Editorial board Abstracting and indexing Contact Instructions for authors Ethical standards and procedures
1/2015
vol. 19
 
Share:
Share:
more
 
 

Osteonecrosis of the jaw as a complication of a bisphosphonate therapy

Janusz Furman
,
Edyta Sosnowska-Klocek

Psychoonkologia 2015, 1: 34-36
Online publish date: 2015/06/10
Article file
- Martwica kosci.pdf  [0.19 MB]
Get citation
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
 

Wstęp

Bisfosfoniany są grupą leków coraz częściej stosowanych przez lekarzy medycyny paliatywnej jako kontynuacja leczenia onkologicznego, także w warunkach hospicjum domowego. Sprzyja temu większa dostępność leków i procedury refundacyjne. Leki uważane są za bezpieczne, jednak wnikliwa obserwacja pacjentów poddawanych terapii bisfosfonianami wskazuje na konieczność bardzo ostrożnego kwalifikowania do leczenia i rozważenia korzyści i zagrożeń związanych z działaniami niepożądanymi [1, 2]. Przedstawiony przypadek chorej, u której w trakcie leczenia bisfosfonianem wystąpiła martwica kości żuchwy, dobrze ilustruje powyższą konieczność.

Opis przypadku

Kobieta, 53 lata, z rozpoznaniem raka nerki od 8 lat, leczona wcześniej chirurgicznie i cytostatykami. Od 2 lat obserwowano progresję choroby w postaci przerzutów do kości. Z tego powodu włączono kwas zoledronowy, początkowo z dobrym skutkiem – uzyskanie zmniejszenia bólu i poprawa stanu sprawności. W trakcie leczenia wystąpiła martwica kości żuchwy [3], co dramatycznie pogorszyło jakość życia chorej, tym bardziej że leczenie powikłania nie było systematycznie monitorowane. Pacjentka została objęta opieką Hospicjum Domowego „Sokrates” w lutym 2014 r. W chwili objęcia opieką stwierdzono objawy martwicy kości żuchwy.
Dolegliwości występujące u chorej to: ból samoistny w obrębie żuchwy po stronie prawej nasilający się w czasie jedzenia, uniemożliwiający przyjmowanie pokarmów stałych, ból i uczucie drętwienia twarzy w okolicy żuchwy, brody i wargi dolnej po stronie prawej, niekontrolowane wyciekanie śliny z prawego kąta ust. Ponadto obserwowano suchość jamy ustnej [4], brak możliwości swobodnego poruszania i uczucie „znieczulenia” języka, utrudnioną mowę, uczucie niesmaku, fetor ex ore w konsekwencji stanu zapalnego kości żuchwy po stronie prawej i okolicznych tkanek miękkich, rozległe owrzodzenie i zakażenie bakteriami beztlenowymi [5].
W leczeniu zastosowano gabapentynę i anksjolityk (alprazolam), utrzymano fentanyl w plastrze w dawce 50 g/godz. oraz skontaktowano chorą ze stomatologiem, która podjęła się leczenia pacjentki w warunkach ambulatoryjnych. Wdrożone postępowanie obejmowało użycie opatrunków z maści z metronidazolem i solkoserylem przygotowywanych ex tempore, przepłukiwanie wodą utlenioną, stosowanie mieszanek olejków (olejek kokosowy), preparatu Axerosta®, co przyniosło istotne zmniejszenie dolegliwości [6] i prawie całkowite ustąpienie fetor ex ore. Na kolejnym etapie, za zgodą pacjentki, zastosowano akupresurę (aurikuloterapię) [7–9] z bardzo dobrym skutkiem, obserwując ustąpienie przeczulicy i znaczne zmniejszenie neuropatii w zakresie żuchwy utrzymujące się także w okresach między zabiegami. Uzyskano wyraźną poprawę jakości życia pacjentki, która odzyskała pewność siebie, funkcjonuje w zakresie mieszkania, jest pełnosprawnym członkiem rodziny. Odnotowano również wyraźną poprawę w zakresie stanów depresyjnych i lękowych. Pacjentka pozostaje nadal pod opieką Hospicjum Domowego.

Omówienie

Opisany przypadek chorej wskazuje na koniecz­ność:
1) wnikliwego rozważenia zastosowania leczenia bisfosfonianem w każdym przypadku,
„Lekarz musi dokonać oceny stanu klinicznego pacjenta i rozważyć stosunek ryzyka do korzyści”. „Produkt leczniczy może być przepisywany i podawany pacjentom wyłącznie przez lekarzy mających doświadczenie w dożylnym podawaniu leków z grupy bisfosfonianów”. „Podejmując decyzję o leczeniu pacjentów z przerzutami do kości w celu zapobiegania powikłaniom kostnym, należy uwzględnić, że początek działania leku występuje po 2–3 miesiącach” (cytaty z Charakterystyki Produktu Leczniczego kwasu zoledronowego) [10].
2) odpowiedniego przygotowania chorego: wyleczenia wszystkich patologii w zakresie uzębienia, uzupełnienia poziomu wapnia, zbadania poziomu elektrolitów i czynności nerek, a także podjęcia współpracy z doświadczonym ośrodkiem stomatologicznym,
3) stałego monitorowania procesu leczenia, a w wypadku wystąpienia powikłań jatrogennych zapewnienia pacjentowi właściwej opieki [11],
4) w razie wystąpienia martwicy kości szczęki lub żuchwy – rozważenia zastosowania wszystkich dostępnych metod leczenia (antybiotykoterapia, leczenie miejscowe, akupresura, akupunktura), które mogą mieć istotny wpływ na poprawę jakości życia chorego.

Podsumowanie i wnioski

Martwica kości szczęki lub żuchwy to po­ważne powikłanie leczenia bisfosfonianami. Niestety, w większości pozycji piśmiennictwa to działanie niepożądane traktowane jest jako informacja statystyczna („niezwykle rzadkie powikłanie”), a nie jako problem kliniczny, który dramatycznie pogarsza jakość życia pacjenta i często powoduje bardziej dokuczliwe dolegliwości niż objawy wywołane chorobą podstawową. Niewiele jest także praktycznych wskazówek, jak prowadzić leczenie pacjentów z takim powikłaniem.
Analiza przypadku dowodzi, że zawsze należy pamiętać o konieczności wnikliwego rozważenia zastosowania leku z grupy bisfosfonianów i odpowiedniego przygotowania chorego: wyleczenia zmian w zakresie uzębienia, uzupełnienia poziomu wapnia, zbadania parametrów nerkowych i elektrolitów, a także podjęcia współpracy z doświadczonym ośrodkiem stomatologicznym w celu zapewnienia właściwej kwalifikacji chorych i możliwości stałego monitorowania procesu leczenia.

Piśmiennictwo

1. Lee SH, Chan RC, Chang SS i wsp. Use of bisphosphonates and the risk of osteonecrosis among cancer patients: a systemic review and meta-analysis of the observational studies. Support Care Cancer 2014; 22: 553-560.
2. Thumbigere-Math V, Tu L, Huckabay S i wsp. A retrospective study evaluating frequency and risk factors of osteonecrosis of the jaw in 576 cancer patients receiving intravenous bisphosphonates. Am J Clin Oncol 2012; 35: 386-392.
3. Kühl S, Walter C, Acham S i wsp. Bisphosphonate-related osteo­necrosis of the jaws-a review. Oral Oncol 2012; 48: 938-947.
4. Delli K, Spijkervet FK, Kroese FG i wsp. Xerostomia. Monogr Oral Sci 2014; 24: 109-125.
5. Montgomery-Cranny J, Hodgson T, Hegarty AM. Aetiology and management of xerostomia and salivary gland hypofunction. Br J Hosp Med (Lond) 2014; 75: 509-514.
6. Furness S, Bryan G, McMillan R i wsp. Interventions for the management of dry mouth: non-pharmacological interventions. Cochrane Database Syst Rev 2013; 9: CD009603.
7. Zhuang L, Yang Z, Zeng X i wsp. The preventive and therapeutic effect of acupuncture for radiation-induced xerostomia in patients with head and neck cancer: a systematic review. Integr Cancer Ther 2013; 12: 197-205.
8. Garnuszewski Z. Rozdział XIV. W: Renesans akupunktury. Wydawnictwo Medyk, Warszawa 2013; 237-266.
9. Rabischong P, Terral C. Scientific Basis of Auriculotherapy: State of the Art. Med Acupunct 2014; 26: 84-96.
10. Kwas zoledronowy. Charakterystyka Produktu Leczniczego. 19.04.2013.
11. Jensen SB, Pedersen AM, Vissink A i wsp. A systematic review of salivary gland hypofunction and xerostomia induced by cancer therapies: prevalence, severity and impact on quality of life. Support Care Cancer 2010; 18: 1039-1060.
This is an Open Access journal, all articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0). License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.
Quick links
© 2020 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.
PayU - płatności internetowe