Cel.

Celem pracy jest przedstawienie najważniejszych badań dotyczących mechanizmów działania litu opublikowanych w latach 2019–2024.

Przegląd piśmiennictwa.

Dokonano analizy i omówienia piśmiennictwa w tym okresie na temat mechanizmów działania litu w kontekście skuteczności profilaktycznej w chorobie afektywnej dwubiegunowej (ChAD) określanej jako dobra (lithium responders) i słaba (lithium non-responders). Omówiono wyniki badań genetyczno-molekularnych konsorcjum ConLiGen, innych badań genetycznych i epigenetycznych oraz prac in vitro z użyciem indukowanych pluripotencjalnych komórek macierzystych (induced pluripotent stem cells) oraz linii komórek limfoblastoidalnych (lymphoblastoid cell lines). Przedstawiono również wyniki ostatnich badań eksperymentalnych dotyczących wpływu litu na komórki nerwowe wykonanych na modelu mysim. Rosnąca liczba badań wskazuje na możliwość mechanizmu działania litu poprzez wpływ immunomodulacyjny i przeciwzapalny. W pracy omówiono również wpływ litu na rytmy biologiczne oraz modyfikację przez ten jon czynności telomerów.

Wnioski.

Przedstawione prace kliniczne i eksperymentalne, w tym badania in vitro, wskazują na wielokierunkowy wpływ litu na różne procesy w organizmie, zwłaszcza dotyczące czynności układu nerwowego. Część z nich pozwala na identyfikację mechanizmów, które związane są z terapeutycznym działaniem litu, zwłaszcza ze skutecznością profilaktyczną w ChAD. Główne dwa obszary tych mechanizmów to wpływ litu na pobudliwość i proliferację komórek, zwłaszcza układu nerwowego, oraz działanie immunomodulacyjne i przeciwzapalne, nawiązujące do postulowanego udziału tych czynników w patogenezie ChAD.