Teoria umysłu (TU) zajmuje badaczy od ponad 30 lat. Współcześnie jej rozumienie poszerzają trzy nurty badań: metapoznawczy, w którym TU rozumiana jest jako reprezentacja poznawcza stanów umysłowych innych osób, nurt naiwnej teorii, koncentrujący się na mentalnych zdolnościach dziecka wykorzystywanych w konstruowaniu wiedzy o zjawiskach umysłowych, oraz nurt badań z zakresu poznania społecznego, który odnosi się do przetwarzania i przewidywania ludzkich zachowań. Deficyty TU potwierdzane są w wielu zaburzeniach psychicznych. W ostatnich dwóch dekadach obserwuje się zwrot w rozumieniu i leczeniu chorób psychicznych na rzecz uznania TU w obu obszarach badań. W niniejszym artykule TU zostanie omówiona w trzech aspektach: poznawczym, neurobiologicznym i psychiatrycznym. Niektórzy badacze przyjmują, że poznanie neuronalnych korelatów TU przyczyni się do większego zrozumienia mechanizmów poznawczych leżących u jej podstaw, stąd omówiona zostanie „sieć TU” oraz różnice w jej aktywacji wśród osób z różnymi rozpoznaniami psychiatrycznymi. Ponadto zaprezentowane zostaną badania z zakresu TU u osób z zaburzeniami psychicznymi, takimi jak schizofrenia, choroba afektywna dwubiegunowa, depresja nawracająca oraz zaburzenia odżywiania. Praca może być traktowana jako przegląd istotnych (choć niewyczerpujących zagadnienia) badań mogących wskazywać kierunek dalszych poszukiwań z zakresu funkcjonalnej architektury TU (rozumianej jako rodzaje reprezentacji umysłowych oraz procesy poznawcze zaangażowane w realizowanie tych reprezentacji, a także ich wzajemne relacje) wśród osób z różnymi zaburzeniami psychicznymi.