Celem artykułu jest przedstawienie wybranych koncepcji dotyczących zaburzeń czynnościowych i dysfunkcji neurowegetatywnych (autonomicznych). Wskazano, że istotne jest zachowanie obu tych pojęć w przyszłych klasyfikacjach diagnostycznych. Omówiono przykładowe schorzenia wchodzące w ten zakres: astenię krążeniowo-oddechową, chorobę Raynauda oraz zespół dystresu cielesnego.


Zawarte wnioski oparto głównie na informacjach z zagranicznej literatury naukowej. Cytowane prace w większości skupiały się na obszarze psychosomatyki klinicznej, która może być potencjalnym obszarem badawczym w neuropsychiatrii.


Przeprowadzone dotychczas badania oraz praktyka kliniczna wskazują, że koncepcja nerwic narządowych (organoz) słusznie została przeformułowana w pojęcie dysfunkcji neurowegetatywnych (autonomicznych). Podobnie choroby psychosomatyczne zaczynają być od pewnego czasu rozumiane jako zaburzenia czynnościowe (funkcjonalne). Wątpliwe jest natomiast traktowanie zaburzeń czynnościowych i dysfunkcji autonomicznych jako jednej jednostki diagnostycznej, nazwanej zespołem dystresu cielesnego. Zaburzenia te mogą mieć odmienne powikłania i warto rozważyć skutki zniesienia tego podziału.

Etiologia zaburzeń czynnościowych i dysfunkcji autonomicznych jest niewyjaśniona. Powstały teorie tłumaczące ich naturę, jednak nie są one jeszcze wystarczająco rozwinięte, aby mogły być podstawą masowo stosowanych narzędzi diagnostycznych i terapeutycznych w praktyce klinicznej. Szczególnie warto rozważyć zagadnienie dysfunkcji neurowegetatywnych i ich monitorowania, ponieważ przez tzw. okres neurasteniczny w ich przebiegu zaburzenie autonomiczne może się rozwinąć w poważną organiczną chorobę układu nerwowego.