Celem niniejszego artykułu był przegląd badań dotyczących populacji stulatków i superstulatków z uwzględnieniem takich aspektów, jak wielochorobowość, mechanizmy starzenia się oraz sprawność poznawcza. Artykuł prezentuje dane z badań epidemiologicznych, badań podłużnych oraz studiów przypadków, wskazując, że w tej grupie wiekowej u części osób możliwe jest utrzymanie prawidłowej sprawności poznawczej mimo obecności zmian neuropatologicznych charakterystycznych dla otępienia alzheimerowskiego. Integracja wyników badań neuropatologicznych oraz ocen neuropsychologicznych może pomóc w identyfikacji podgrup 100-letnich pacjentów, którzy są odporni na zmiany charakterystyczne dla otępienia, co może być przydatne w badaniach nad mechanizmem długowieczności. W diagnostyce różnicowej pacjentów 100-letnich i starszych konieczne jest uwzględnienie stwardnienia hipokampa. Zaprezentowano charakterystykę tego zaburzenia z uwzględnieniem profilu neuropatologicznego oraz neuropsychologicznego. Dane z badań wskazują na podobieństwa zaburzeń poznawczych w stwardnieniu hipokampa oraz otępieniu alzheimerowskim, z powodu których wspomniane schorzenia mogą być trudne do rozróżnienia wyłącznie na podstawie badania klinicznego. Artykuł przedstawia również dane dotyczące wywiadu, obserwacji, diagnostyki przesiewowej oraz testów wykorzystywanych w diagnostyce neuropsychologicznej w tej grupie wiekowej w badaniach zagranicznych, które mogą być przydatne w codziennej praktyce klinicznej. Przegląd badań wskazuje, że starzenie się wolne od otępienia jest możliwe i w związku z tym konieczne jest opracowanie oraz zastosowanie adekwatnych narzędzi oceny funkcji poznawczych w tej grupie wiekowej.