Cel.

Celem niniejszej pracy był przegląd literatury oceniającej działanie esketaminy i arketaminy w depresji lekoopornej. Opisano mechanizmy działania obu enancjomerów ketaminy, ich skuteczność kliniczną oraz profil bezpieczeństwa.

Przegląd piśmiennictwa.

Esketamina działa głównie poprzez antagonizm glutaminianergicznego receptora N-metylo-D-asparaginowego, co prowadzi do wzrostu neuroplastyczności i poprawy funkcji poznawczych. Podawana donosowo w połączeniu z doustnym antydepresantem, esketamina wykazywała szybki efekt przeciwdepresyjny (najczęściej oceniany skalą Montgomery-Asberg, MADRS, Montgomery-Asberg Depression Rating Scale) widoczny już po 24 godzinach od podania, a poprawa utrzymywała się przez cały okres leczenia. W długoterminowych badaniach przy udziale dużej liczby pacjentów potwierdzono profil bezpieczeństwa esketaminy i jej trwały efekt terapeutyczny, chociaż występowały istotne efekty uboczne, głównie przemijające, w tym dysocjacja i nadciśnienie tętnicze, które wymagają monitorowania. Arketamina, pomimo obiecujących wyników w modelach zwierzęcych, była badana klinicznie jedynie na niewielkich grupach pacjentów. Wstępne badania wskazują na jej potencjalnie korzystne działanie przeciwdepresyjne przy niższym ryzyku objawów dysocjacyjnych w porównaniu do esketaminy, jednak wyniki te wymagają dalszej weryfikacji. Brak jest dużych, randomizowanych badań klinicznych oceniających skuteczność i bezpieczeństwo arketaminy, co na chwilę obecną ogranicza jej zastosowanie w praktyce i stanowi przesłankę do dalszych badań.

Wnioski.

Esketamina wydaje się skuteczną opcją terapeutyczną w leczeniu depresji opornej na leczenie, szczególnie w formie podania donosowego, co zwiększa jej kliniczną dostępność. Arketamina wykazuje potencjalnie korzystniejszy profil bezpieczeństwa i tolerancji, co sprawia, że może stanowić alternatywę dla esketaminy. Wymaga to jednak dalszego potwierdzenia w badaniach klinicznych.