eISSN: 2391-6052
ISSN: 2353-3854
Alergologia Polska - Polish Journal of Allergology
Current issue Archive Manuscripts accepted About the journal Special issues Editorial board Abstracting and indexing Subscription Contact Instructions for authors Ethical standards and procedures
SCImago Journal & Country Rank



1/2021
vol. 8
 
Share:
Share:
more
 
 
Special paper

Recommendations of the Polish Society of Allergology on the qualification of person with allergies and anaphylaxis to vaccination against COVID-19

Jerzy Kruszewski
1
,
Ewa Cichocka-Jarosz
2
,
Ewa Czarnobilska
3
,
Marek Jutel
4
,
Marek Kulus
5
,
Piotr Kuna
6
,
Maciej Kupczyk
7
,
Marek Niedoszytko
8
,
Marita Nittner-Marszalska
9
,
Cezary Pałczyński
10
,
Barbara Rogala
11
,
Bolesław Samoliński
12
,
Radosław Śpiewak
13
,
Justyna Zajdel-Całkowska
14

1.
przewodniczący Zespołu, Klinika Chorób Infekcyjnych i Alergologii, Wojskowy Instytut Medyczny, Warszawa, Polska
2.
Klinika Chorób Dzieci Katedry Pediatrii, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków, Polska
3.
Katedra Toksykologii i Chorób Środowiskowych, Zakład Alergologii Klinicznej i Środowiskowej, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków, Polska
4.
prezydent Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej, Katedra i Zakład Immunologii Klinicznej, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich, Wrocław, Polska
5.
prezydent Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, Klinika Pneumonologii i Alergologii Wieku Dziecięcego, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Warszawa, Polska
6.
II Katedra Chorób Wewnętrznych, Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. N. Barlickiego, Łódź, Polska
7.
Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Łódź, Polska
8.
Katedra Pneumonologii i Alergologii, Klinika Alergologii, Gdański Uniwersytet Medyczny, Gdańsk, Polska
9.
Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii i Alergologii, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich, Wrocław, Polska
10.
Collegium Medicum, Uniwersytet Jana Kochanowskiego, Kielce, Polska
11.
Uniwersyteckie Centrum Kliniczne, Śląski Uniwersytet Medyczny, Katowice, Polska
12.
Katedra Zdrowia Publicznego i Środowiskowego, Zakład Profilaktyki Zagrożeń Środowiskowych i Alergologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Warszawa, Polska
13.
Zakład Dermatologii Doświadczalnej i Kosmetologii, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków, Polska
14.
Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego, Warszawa, Polska
Alergologia Polska – Polish Journal of Allergology 2021; 8, 1: 1–8
Online publish date: 2021/03/23
Article file
- Rekomendacje PTA.pdf  [0.23 MB]
Get citation
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
 
I.

Rekomendacje dla lekarzy kwalifikujących do szczepień przeciw COVID-19 niebędących alergologami (ryc. 1)
1. Wszystkie szczepienia przeciw COVID-19 należy wykonywać w punktach szczepień umożliwiających udzielenie pierwszej pomocy w razie wystąpienia ciężkiej natychmiastowej reakcji nadwrażliwości (anafilaksji) w wyniku podania szczepionki. Lekarz może zdecydować o wydłużeniu okresu obserwacji.
2. Każda zaszczepiona osoba powinna być obserwowana w punkcie szczepień przez co najmniej 15 minut po szczepieniu.
3. Choroby alergiczne IgE-zależne (alergiczny nieżyt nosa, astma, atopowe zapalenie skóry, alergia pokarmowa) nie są przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw COVID-19 w okresie bezobjawowym lub podczas dobrej kontroli choroby.
4. Osoby z reakcją niezależną od IgE, np. wazowagalną, reakcjami narządowymi o innym charakterze niż systemowe lub innymi nieswoistymi objawami po pierwszej dawce szczepionki przeciw COVID-19 mogą otrzymać drugą dawkę tej szczepionki w każdym punkcie szczepień.
5. Osoby z miejscową reakcją skórną typu pokrzywkowego (bąble lub obrzęk naczynioruchowy ograniczone do okolicy podania szczepionki), ale bez objawów ogólnoustrojowych po pierwszej dawce szczepionki przeciw COVID-19, mogą otrzymać drugą dawkę szczepionki w punkcie szczepień o szczególnym zabezpieczeniu (patrz p. 7), a ich obserwację po podaniu szczepionki należy wydłużyć do 30 minut.
6. Osoby, u których w przeszłości wystąpiła ciężka reakcja nadwrażliwości (anafilaksji niealergicznej lub alergicznej) na leki, pokarmy lub czynniki fizykalne, powinny przed szczepieniem skonsultować się z alergologiem.
7. Jeżeli alergolog uzna, że istnieje istotne ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości i zaleci szczególne zabezpieczenie pacjenta podczas szczepienia, przed podaniem szczepionki przeciw COVID-19 bezwzględnie należy w punkcie szczepień sprawdzić dostęp do materiałów i sprzętu potrzebnego do reanimacji, adrenaliny (ampułki Adrenalina WZF 0,1%) i płynów do stosowania dożylnego (500 ml pojemniki 0,9% NaCl). Ponadto powinno się założyć wkłucie dożylne i sprawdzić możliwość przewozu pacjenta na SOR.
8. Jeśli po upływie 30 minut po szczepieniu pacjent czuje się dobrze, może opuścić punkt szczepień.
9. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek z wymienionych objawów reakcji uogólnionej: świądu dużych obszarów skóry, pokrzywki, obrzęków, kołatania serca (tachykardii), duszności, nudności lub bólów brzucha, spadku ciśnienia tętniczego krwi (osłabienie, zawroty głowy, dezorientacja), należy rozpoznawać systemową reakcję anafilaktyczną.
W tej sytuacji należy rozpocząć właściwe postępowa- nie obejmujące domięśniowe podanie adrenaliny (0,3–0,5 ml Adrenalina WZF 0,1%) oraz dożylnie płynów (500 ml 0,9% NaCl) w razie wystąpienia wskazań, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi leczenia wstrząsu anafilaktycznego. Ponadto w ciągu 30 minut od wystąpienia objawów trzeba pobrać 5 ml krwi żylnej, odwirować i przekazać surowicę do laboratorium w celu oznaczenia stężenia tryptazy. Nawet jeśli objawy całkowicie ustąpią, pacjent powinien być jak najszybciej przekazany do najbliższego szpitala (SOR) w celu dalszej 12–24-godzinnej obserwacji w warunkach szpitalnych. Po przebyciu takiego epizodu należy zalecić pacjentowi konsultację alergologiczną w trybie planowym.

II. Rekomendacje dla alergologów konsultujących pacjentów z wywiadem przebytej anafilaksji lub ciężkiego (niekontrolowanego) przebiegu chorób alergicznych i astmy szczepionych przeciw COVID-19 (ryc. 2)

1. Nie ma podstaw do wymagania konsultacji alergologicznych przed podaniem szczepionki przeciwko COVID-19 osobom, u których w przeszłości nie stwierdzono systemowej reakcji nadwrażliwości o ciężkim przebiegu.
2. Osoby, które przebyły w przeszłości epizody anafila­ksji, powinny być kierowane przez lekarzy kwalifikujących do szczepień przeciw COVID-19 niebędących alergologami na konsultację do alergologów z odpowiednim doświadczeniem i narzędziami diagnostycznymi w celu wydania opinii, czy mogą być zaszczepione szczepionką przeciw COVID-19.
3. Rolą alergologa w takiej sytuacji jest oszacowanie ryzyka wystąpienia ciężkiej reakcji nadwrażliwości po podaniu szczepionki.
Ryzyko jest podwyższone u chorych z przebytymi epizodami anafilaksji po zażyciu leków, spożyciu pokarmów, kontakcie z czynnikami fizykalnymi i w innej nieokreślonej sytuacji (anafilaksja idiopatyczna) oraz u osób z reakcjami nadwrażliwości po podaniu szczepionek w przeszłości.
4. W przypadku obecnie stosowanych szczepionek:
• Comirnaty (Pfizer/BioNTech) – uważa się, że głównym czynnikiem sprawczym nadwrażliwości jest glikol polietylenowy (PEG, syn. makrogol); może to być reakcja alergiczna zależna od aktywacji dopełniacza,
• COVID-19 Vaccine (Moderna) – może to być, oprócz PEG, trometamol (syn. trometamina),
• COVID-19 Vaccine (AstraZeneca) – może to być polisorbat 80 (polioksyetyleno-monooleinian sorbitanu, E433).
W innych, w przyszłości wprowadzanych szczepionkach mogą pojawić się inne składniki o potencjalnym działaniu alergizującym.
5. W szacowaniu ryzyka wystąpienia reakcji nadwrażliwości po podaniu szczepionki może pomóc ustrukturyzowany wywiad dotyczący wcześniejszego występowania epizodów anafilaksji:
• występowanie epizodów IgE-zależnej anafilaksji na pokarmy, jady owadów, alergeny powietrznopochodne nie zwiększa ryzyka rozwoju reakcji anafilaktycznej po szczepieniu przeciw COVID-19;
• występowanie epizodów anafilaksji idiopatycznej, anafilaksji po wielu lekach zawierających makrogole (preferowana w farmacji nazwa poliglikoli etylenowych), takich jak doustne antybiotyki, głównie penicyliny, doustne leki przeciwbólowe, leki przeczyszczające, glikokortykosteroidy iniekcyjne, leki onkologiczne (PEG-Asparaginaza), jak również występowanie miejscowych objawów skórnych po użyciu wielu kosmetyków lub produktów chemii użytkowej może zwiększać ryzyko anafilaksji po szczepieniu przeciw COVID-19. Takich pacjentów nie należy kwalifikować do szczepienia szczepionkami Comirnaty (Pfizer/BioNTech) i COVID-19 Vaccine (Moderna) zawierającymi PEG. Należy pamiętać, że szczepionka COVID-19 Vaccine (AstraZeneca), która może być alternatywą, zawiera polisorbat 80 będący pochodną PEG i reagować z nim krzyżowo;
• występowanie epizodów anafilaksji w reakcji na substancje zawierające PEG lub reagujące z nim krzyżowo (w tym polisorbat 80 zawarty w szczepionce COVID-19 Vaccine firmy AstraZeneca), jak również wystąpienie takiej reakcji po podaniu pierwszej dawki szczepionki powoduje bardzo duże ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości po podaniu kolejnej dawki szczepionki przeciw COVID-19. Takim pacjentom nie należy podawać drugiej dawki szczepionki.
6. W razie istotnych wątpliwości dotyczących kwalifikacji do szczepienia lub podania drugiej dawki szczepionki konsultujący alergolog może kierować pacjentów do poradni alergologicznych, które mogą wydać w ramach konsylium z udziałem wakcynologa opinię o:
– wykluczeniu ze szczepienia lub jego odroczeniu, lub
– dopuszczeniu do szczepienia z określeniem warunków, w jakich można je wykonać, rodzaju szczepionki i sposobu podania.
7. Należy pamiętać, że większość dotychczas raportowanych natychmiastowych ciężkich reakcji nadwrażliwości po szczepionkach przeciwko COVID-19 nie ma podłoża alergicznego i powstaje bez udziału układu immunologicznego. Dlatego nie są przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw COVID-19 dobrze kontrolowane choroby alergiczne, takie jak astma alergiczna, alergiczny nieżyt nosa i spojówek, atopowe zapalenie skóry, IgE-zależna alergia pokarmowa, alergia na jady owadów, alergiczny wyprysk kontaktowy, a także pokrzywka i skórne odczyny polekowe w wywiadzie.
8. Jedynym bezwzględnym przeciwwskazaniem do podania dostępnych obecnie szczepionek przeciwko COVID-19 (Comirnaty firm Pfizer/BioNTech, COVID-19 Vaccine firmy Moderna i COVID-19 Vaccine firmy AstraZeneca) wymienionym w dokumentach rejestracyjnych jest reakcja nadwrażliwości na składniki szczepionki. Z reguły jednak pacjenci nie mają wiedzy na temat występowania u nich nadwrażliwości na składniki szczepionek, a alergolodzy mają bardzo ograniczone możliwości wykrywania nadwrażliwości niealergicznej. Należy sądzić, że główną intencją zapisu w dokumentach rejestracyjnych szczepionek jest zapobiegnięcie podaniu drugiej dawki szczepionki osobie, u której przy pierwszym podaniu wystąpiła reakcja nadwrażliwości. Sytuacja ta uzasadnia decyzję o bezwarunkowym odstąpieniu od podania drugiej dawki szczepionki i nie wymaga wykonywania dodatkowych badań potwierdzających nadwrażliwość na składniki szczepionki. Stwarza to jednak problem przy poszukiwaniu alternatywnej szczepionki, w której składzie nie ma czynnika podejrzanego o wywołanie reakcji.
9. Ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości po podaniu szczepionki przeciw COVID-19 jest podwyższone u każdego pacjenta z wywiadem wskazującym na przebycie reakcji anafilaktycznej, zwłaszcza o nieznanej przyczynie lub wielokrotnej, dlatego takim pacjentom należy zalecać zindywidualizowane środki ostrożności, takie jak szczepienie w przyszpitalnych punktach szczepień z możliwością natychmiastowego i specjalistycznego leczenia anafilaksji, profilaktyczne zaopatrzenie w dostęp dożylny przed podaniem szczepionki czy też wydłużenie czasu obserwacji po jej podaniu do 30 minut.
10. Jeśli zachodzi bezwzględna potrzeba dokładnego określenia czynnika sprawczego nadwrażliwości w przypadku szczepienia przeciw COVID-19, w pierwszej kolejności można wykonać testy skórne (punktowe lub śródskórne) ze szczepionką jako najbardziej podejrzanym i dostępnym czynnikiem, w podobny sposób jak w przypadku badania nadwrażliwości na leki. Zastosowanie innych obecnie proponowanych w badaniach naukowych testów skórnych z PEG (makrogolami), polisorbinianem 800 lub trometamolem (trometaminą) albo badań laboratoryjnych (test BAT ze szczepionką lub PEG) być może będzie możliwe w przyszłości. W przypadku ujemnego wyniku testu skórnego ze szczepionką w dalszej kolejności można rozważyć badanie nadwrażliwości na lateks i chlorheksydynę.
11. Oprócz wydania opinii (zaświadczenia) o kwalifikacji do szczepienia lub wykluczeniu lekarz alergolog powinien sporządzić odpowiednią dokumentację z odbytej konsultacji i przedstawienia pacjentowi uzasadnienia swej ostatecznej decyzji.
12. U chorych w trakcie podskórnej immunoterapii swoistej szczepionką alergenową należy podawać szczepionki przeciw COVID-19 z zachowaniem dwutygodniowego odstępu.
Chorzy w trakcie terapii chorób alergicznych lekami biologicznymi powinni być szczepieni przeciw COVID-19 w połowie okresu między podaniem dawek leku biologicznego.

Zalecane piśmiennictwo

1. Bruusgaard-Mouritsen MA, Johansen JD, Garvey LH, et al. Clinical manifestations and impact on daily life of allergy to polyethylene glycol (PEG) in ten patients. Clin Exp Allergy 2021 Jan, doi: 10.1111/cea.13822.
2. CDC COVID-19 Response Team; Food and Drug Administration. Allergic Reactions Including Anaphylaxis After Receipt of the First Dose of Pfizer-BioNTech COVID-19 Vaccine – United States, December 14-23, 2020. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2021; 70C46-51.
3. Cerdá JV, Pacheco RR, Witek DJ, et al. Immediate hypersensitivity to polyethylene glycols in unrelated products: when standardization in the nomenclature of the components of drugs, cosmetics, and food becomes necessary. Allergy Asthma Clin Immunol 2019; 19: 9.
4. Klimek L, Jutel M, Akdis CA, et al. ARIA-EAACI statement on severe allergic reactions to COVID-19 vaccines – an EAACI-ARIA position paper. Allergy 2020 Dec 30. doi: 10.1111/all.14726.
5. Kozma GT, Shimizu T, Ishida T, et al. Anti-PEG antibodies: properties, formation, testing and role in adverse immune reactions to PEGylated nano-biopharmaceuticals. Adv Drug Deliv Rev 2020; 154-155: 163-75.
6. Sellaturay P, Nasser S, Ewan P. Polyethylene glycol-induced systemic allergic reactions (anaphylaxis). J Allergy Clin Immunol Pract 2021; 9: 670-5.
7. Sokolowska M, Eiwegger T, Ollert M, et al. EAACI statement on the diagnosis, management and prevention of severe allergic reactions to COVID-19 vaccines. Allergy 2021 Jan 16. doi: 10.1111/all.14739.
8. Stone CA Jr, Liu Y, Relling MV, et al. Immediate hypersensitivity to polyethylene glycols and polysorbates: more common than we have recognized. J Allergy Clin Immunol Pract 2019; 7: 1533-40.e8.
9. Śpiewak R. Analiza ryzyka reakcji alergicznych na składniki szczepionki COVID-19 mRNA Vaccine BNT162b2 (BioNTech/Pfizer). Estetologia Medyczna i Kosmetologia 2020, doi: http://dx.doi.org/10.14320/EMK.2020.005.pl
10. The Green book. Chapter 14a – COVID-19 – SARS-CoV-2 25 January 2021. https://www.gov.uk/government/publications/covid-19-the-green-book-chapter-14a.
11. Woods D, Winchester K, Towerman A, et al. From the Children’s Oncology Group. Evidence-based recommendations for PEG-asparaginase nurse monitoring, hypersensitivity reaction management, and patient/family education. J Pediatr Oncol Nurs 2017; 34: 387-96.
12. Worm M, Ring J, Klimek L, et al. Covid-19 vaccination and risk of anaphylaxis – recommendations for practical management. MMW Fortschr Med 2021; 163: 48-51.
13. https://ec.europa.eu › documents › anx_150522_pl
14. https://ec.europa.eu › documents › anx_150575_pl
15. https://ec.europa.eu › documents › anx_150842_pl
Copyright: © Polish Society of Allergology This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0). License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.
Quick links
© 2021 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.
PayU - płatności internetowe