eISSN: 2450-4459
ISSN: 2450-3517
Lekarz POZ
Bieżący numer Archiwum Artykuły zaakceptowane O czasopiśmie Bazy indeksacyjne Prenumerata Kontakt Zasady publikacji prac
1/2015
vol. 1
 
Poleć ten artykuł:
Udostępnij:
więcej
 
 

Przychodzi pacjent do lekarza z...
…Ostrym bólem krzyża

Anna Kuryliszyn-Moskal

Data publikacji online: 2015/11/18
Plik artykułu:
Pobierz cytowanie
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
 

Definicja i klasyfikacja

Ból krzyża definiowany jest jako ból zlokalizowany pomiędzy 12. żebrem a dolnymi fałdami pośladkowymi, któremu może towarzyszyć ból kończyn dolnych. Ostry ból krzyża pojawia się nagle, jest poprzedzony co najmniej 6-miesięcznym okresem bez dolegliwości bólowych i trwa krócej niż 6 tygodni. Stanowi wczesną manifestację choroby, często jednak obserwuje się nawrotowy przebieg dolegliwości. Chociaż jedynie w ok. 10% przypadków można określić konkretną przyczynę bólu, podano jedną z klasyfikacji stosowanych we wstępnej diagnostyce lekarskiej. Obejmuje ona:
• bóle pochodzenia dyskowego – spowodowane mechaniczną niewydolnością krążka międzykręgowego i drażnieniem zakończeń nerwowych przez produkty jego rozpadu oraz uwalniane miejscowo cytokiny prozapalne; charakterystyczna jest sztywność poranna i rozlany ból,
• bóle w przebiegu zmian zwyrodnieniowych stawów i niestabilności – zaczynające się na początku aktywności (bóle „startowe”), a następnie zmniejszające się i ustępujące podczas odciążenia kręgosłupa,
• bóle korzeniowe – będące następstwem ucisku na korzeń nerwu; charakterystyczne jest promieniowanie bólu oraz towarzyszące objawy neurologiczne, jak objaw Lasègue’a, zaburzenia czucia, nierówność lub brak odruchów; ból nasila się podczas ruchu, ale możliwe są też ruchy bezbolesne,
• bóle o typie chromania neurogennego – spowodowane zwężeniem kanału kręgowego i wtórnym niedokrwieniem korzeni rdzeniowych; dolegliwości zmniejszają się podczas ruchów powodujących zniesienie lordozy,
• bóle nowotworowe – nasilające się nocą w pozycji leżącej w wyniku miejscowego przekrwienia i wtórnego pęcznienia krążka międzykręgowego,
• bóle towarzyszące procesowi zapalnemu – pojawiające się w wyniku toksycznego oddziaływania produktów rozpadu tkanek w przebiegu zapalenia; towarzyszy im podwyższona temperatura ciała, nasilają się podczas każdego ruchu, niezależnie od pozycji ciała,
• bóle w przebiegu osteoporozy – pojawiające się miejscowo w wyniku mikrozłamań beleczek kostnych trzonów kręgowych, promieniujące wzdłuż żeber i ustępujące po odciążeniu kręgosłupa,
• bóle naczyniowe – u osób palących, w przebiegu tętniaka aorty,
• bóle spowodowane innymi przyczynami – np. ginekologicznymi, chorobami metabolicznymi, wrodzonymi, psychogennymi.

Epidemiologia

Bóle krzyża stanowią jedną z najczęstszych przyczyn zgłoszeń do lekarza rodzinnego. Przynajmniej jeden epizod bólu krzyża w życiu odnotowano u 65–80% osób w populacji ogólnej, co odpowiada rocznemu występowaniu dolegliwości w granicach 5%. Nawrotowość bólów krzyża rośnie wraz z wiekiem; w wieku produkcyjnym wynosi 20–44%, a w ciągu całego życia wzrasta do 85%.

Patogeneza

Najczęściej, u ponad 90% chorych, jest to ból nieswoisty o nieznanej przyczynie. Przyczyny swoiste to: zakażenia, nowotwory, metaboliczne choroby kości, choroby zwyrodnieniowe, zapalne, wrodzone, urazy, a także tło psychogenne. Patogeneza bólów krzyża jest złożona i uwarunkowana nie tylko różnorodną etiologią, lecz także czynnikami osobowymi i środowiskowymi. Wspólnym elementem są procesy destrukcyjne i zapalne prowadzące do zmian w tkankach i podrażnienia zakończeń nerwowych włókien unerwiających kręgosłup, tkanki okołokręgosłupowe, korzenie nerwowe, zwoje i nerwy rdzeniowe (ucisk, stan zapalny, niedokrwienie).

Obraz kliniczny

Nieswoisty ból krzyża dotyczy najczęściej osób w wieku 20–55 lat. Obejmuje okolicę lędźwiowo-krzyżową, pośladki i uda, często wiąże się z aktywnością fizyczną, przy dobrym stanie ogólnym pacjenta. Najczęściej nie stwierdza się zmian strukturalnych, ale u ok. 1/3 chorych dolegliwości utrzymują się przez rok od pierwszego incydentu bólowego, co może być przyczyną pogorszenia stanu zdrowia w wyniku ograniczenia aktywności i funkcjonowania w społeczeństwie (1 na 5 chorych). U 80–90% chorych dolegliwości bólowe zmniejszają się samoistnie w ciągu 4–6 tygodni i ustępują po 12 tygodniach.

Diagnostyka różnicowa

Ze względu na dużą różnorodność przebiegu klinicznego diagnostyka różnicowa powinna być przeprowadzona wnikliwie i obejmować przede wszystkim:
• choroby nowotworowe,
• obecność zmian zapalnych i pourazowych,
• choroby ogólnoustrojowe, wymagające leczenia specjalistycznego.

Postępowanie lecznicze

Rozpoczęcie terapii powinny poprzedzać właściwe rozpoznanie, ocena przebiegu choroby, stopnia nasilenia dolegliwości i upośledzenia funkcji, a także poznanie potrzeb i oczekiwań pacjenta. W ostrych zespołach bólowych stosuje się leki przeciwbólowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne i leki zmniejszające napięcie mięśni szkieletowych. Z piśmiennictwa wynika, że pozostawanie w łóżku nie jest korzystne dla pacjentów z ostrym bólem kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego. Zaleca się, aby było ono możliwie krótkie, nie dłuższe niż kilka dni. Indywidualne i kompleksowe leczenie obejmuje działania z zakresu edukacji zdrowotnej, poradnictwa zawodowego, nauki zasad ergonomii i psychoterapii, które obok farmakoterapii i fizjoterapii stanowią nieodzowny warunek skuteczności postępowania.

Prognoza

W typowym przebiegu choroby aktywność pacjenta i stopień uczestnictwa w życiu społecznym stopniowo zwiększają się do poziomu sprzed pierwszego epizodu bólowego. Nie zawsze oznacza to pełne ustąpienie dolegliwości, lecz powrót do normalnej aktywności. W przebiegu nietypowym niepełnosprawność i ograniczenie uczestnictwa nie zmniejszają się, lecz utrzymują na jednakowym poziomie lub nawet ulegają nasileniu. Nawracające dolegliwości bólowe wiążą się z długotrwałą niepełnosprawnością i problemami z uczestnictwem w życiu społecznym, co pogarsza rokowanie.

Piśmiennictwo

1. Chou R., Huffman L.H.; American Pain Society; American College of Physicians. Medications for acute and chronic low back pain: a review of the evidence for an American Pain Society/American College of Physicians clinical practice guideline. Ann Intern Med 2007; 147: 505-514.
2. Chou R., Qaseem A., Snow V. i wsp. Diagnosis and treatment of low back pain: a joint clinical practice guideline from the American College of Physicians and the American Pain Society. Ann Intern Med 2007; 147: 478-491.
3. Krismer M., van Tulder M.; Low Back Pain Group of the Bone and Joint Health Strategies for Europe Project. Strategies for prevention and management of musculoskeletal conditions. Low back pain (non-specific). Best Pract Res Clin Rheumatol 2007; 21: 77-91.
4. Pengel L.H., Herbert R.D., Maher C.G., Refshauge K.M. Acute low back pain: systematic review of its prognosis. BMJ 2003; 327: 323.

Przedruk z „Medycyna rodzinna. Podręcznik dla lekarzy i studentów”, Termedia, Poznań 2015
This is an Open Access journal, all articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0). License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.
© 2020 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.
PayU - płatności internetowe