eISSN: 2450-4459
ISSN: 2450-3517
Lekarz POZ
Bieżący numer Archiwum Artykuły zaakceptowane O czasopiśmie Bazy indeksacyjne Prenumerata Kontakt Zasady publikacji prac
3/2017
vol. 3
 
Poleć ten artykuł:
Udostępnij:
więcej
 
 

Przychodzi pacjent do lekarza z...
…Zespołem jelita nadwrażliwego

Małgorzata Zwolińska-Wcisło

Data publikacji online: 2017/07/17
Pobierz cytowanie
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
 

Definicja i klasyfikacja

Zespół jelita nadwrażliwego (ZJN) to zaburzenie czynnościowe przewodu pokarmowego, charakteryzujące się bólem lub dyskomfortem w jamie brzusznej, wzdęciami brzucha, wraz z zaburzeniami rytmu wypróżnień. Powyższe objawy nie znajdują wytłumaczenia przyczyną organiczną ani metaboliczną. Do rozpoznania ZJN rekomendowane są Kryteria rzymskie III, które kładą nacisk na czas trwania i częstość występowania bólu oraz stopień uformowania stolca (ramka 11.2.11.1). Aktualna klasyfikacja ZJN uwzględnia częstość i konsystencję wypróżnień. Wyróżnia się ZJN z dominującą biegunką (ZJN-B), ZJN z dominującym zaparciem (ZJN-Z) oraz podtyp mieszany (ZJN-M).

Epidemiologia

Zespół jelita nadwrażliwego występuje u 10–15% populacji dorosłych na półkuli północnej, z liczbową przewagą kobiet (1,5 : 1). Początek objawów przypada najczęściej na 3.–4. dekadę życia. Schorzenie to stanowi przyczynę 12–14% konsultacji u lekarzy POZ oraz ok. 28% u lekarzy gastroenterologów.

Patogeneza

Jest złożona i nie do końca poznana. Obejmuje czynniki genetyczne, zaburzenia układu serotoninergicznego, udział stanu zapalnego, komórek tucznych, zaburzenia równowagi mikrobiologicznej w przewodzie pokarmowym, obejmujące przerost bakterii w świetle jelita (SIBO), jak również zaburzenia percepcji bólu. Rozważana jest rola alergii pokarmowej, związanej z produkcją przeciwciał klasy IgE, IgG, mobilizacją limfocytów T oraz wzrostem odsetka eozynofili w błonie śluzowej jelita.

Obraz kliniczny

Rozpoznanie ZJN opiera się na analizie zgodności objawów z Kryteriami rzymskimi III, przy braku objawów alarmujących, to znaczy takich, które mogą być związane z podłożem organicznym dolegliwości (mężczyźni po 50. roku życia z krótkim czasem trwania dolegliwości oraz chorzy z wywiadem rodzinnym raka jelita grubego, nieswoistych zapaleń jelit lub celiakii). Wśród objawów alarmujących największe znaczenie ma postępujący spadek masy ciała oraz anemia (ramka 11.2.11.2). Symptomatologia ZJN, poza objawami zawartymi w Kryteriach rzymskich III, obejmuje również dolegliwości spoza przewodu pokarmowego, w tym: fibromialgię, ospałość, bóle głowy, pleców, zaburzenia ze strony układu moczowo-płciowego, które mogą się nasilać pod wpływem stresu.

Ramka 11.2.11.2. Objawy alarmujące, czynniki ryzyka choroby organicznej
• Wiek > 50 lat
• Spadek masy ciała
• Niedokrwistość
• Krwawienie z przewodu pokarmowego
• Ból brzucha, występowanie objawów w nocy
• Krótki czas trwania objawów
• Płeć męska

Opracowano na podstawie: Bartnik W., Chojnacki J., Paradowski L. i wsp. Rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne w zespole jelita nadwrażliwego. Gastroenterol Klin 2009; 1: 9-17.
Nie ma specyficznych biomarkerów ZJN. Diagnostyka zależy od wieku chorego, obecności objawów alarmujących, nasilenia i czasu trwania dolegliwości oraz wywiadu rodzinnego w kierunku chorób przewodu pokarmowego. Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii nie ma wskazań do wykonywania badań diagnostycznych, takich jak: morfologia krwi, badania biochemiczne, hormony tarczycy, badania mikrobiologiczne stolca oraz badania obrazowe jamy brzusznej, u chorych poniżej 50. roku życia, bez objawów alarmujących. U starszych przy pierwszej wizycie należy zbadać morfologię, CRP oraz skierować pacjenta na skrining serologiczny w kierunku celiakii, jeżeli występuje biegunkowa lub mieszana postać ZJN. Nie ma wskazań do kolonoskopii u chorych poniżej 50. roku życia z objawami spełniającymi Kryteria rzymskie III, bez objawów alarmujących, z wyjątkiem osób z rodzinnym wywiadem występowania nowotworów przewodu pokarmowego. Kolonoskopia i inne metody diagnostyczne obrazujące jelito grube, takie jak: kolonografia TK lub wlew doodbytniczy, powinny być wykonane u osób z objawami alarmującymi niezależnie od wieku oraz u osób po 50. roku życia w celu wykluczenia choroby organicznej. Ponadto u osób z postacią biegunkową ZJN wskazane jest pobranie licznych wycinków z błony śluzowej jelita grubego w celu diagnostyki mikroskopowego zapalenia jelit (tab. 11.2.11.1).

Diagnostyka różnicowa

W różnicowaniu należy uwzględnić:
• swoiste i nieswoiste zapalenia jelit,
• celiakię,
• uchyłki,
• raka jelita grubego,
• zaburzenia metaboliczne.

Postępowanie lecznicze

Leczenie jest objawowe i polega na stosowaniu diety, włókien pokarmowych, czynników zwiększających objętość stolca, leków przeczyszczających, rozkurczowych oraz przeciwbiegunkowych (tab. 11.2.11.2). Wykazano korzystny wpływ diety ubogiej w fermentujące oligo-, di-, monosacharydy i poliole (FODMAP) na ustępowanie objawów klinicznych i poprawę konsystencji stolca.
Stosuje się też leki wpływające na receptory serotoninowe 5-HT3, 5-HT4 oraz nadwrażliwość trzewną oraz antydepresanty.

Prognoza

Zespół jelita nadwrażliwego nie ma wpływu na długość życia, ale znamiennie pogarsza jego jakość.

Piśmiennictwo

1. Bartnik W., Chojnacki J., Paradowski L. i wsp. Rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne w zespole jelita nadwrażliwego. Gastroenterol Klin 2009; 1: 9-17.
2. Chang J.Y., Talley N.J. Current and emerging therapies in irritable bowel syndrome: from pathophysiology to treatment. Trends Pharmacol Sci 2010; 31: 326-334.
3. El-Salhy M., Ostgard H., Gundersen D., Hausken T. The role of diet in the pathogenesis and management of irritable bowel syndrome (review). Int J Molec Med 2012; 29: 723-831.
4. Halmos E.P., Power V.A., Shepherd S.J., Gibson P.R. A diet low in FODMAP reduces symptoms of irritable bowel syndrome. Gastroenterology 2014; 146: 67-75.
5. Walker M.M., Talley N.J. Functional disorders and the potential role of eosinophils. Gastroenterol Clin North Am 2008; 37: 383-395.

Przedruk z „Medycyna rodzinna. Podręcznik dla lekarzy i studentów”, Termedia, Poznań 2015
Ten materiał jest chroniony prawami autorskimi. Wykorzystywanie do dalszego rozpowszechniania bez zgody właściciela praw autorskich jest zabronione. Zobacz regulamin korzystania z serwisu www.termedia.pl.
© 2019 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.
PayU - płatności internetowe