eISSN: 1644-4116
ISSN: 1429-8538
Psychoonkologia
Bieżący numer Archiwum Artykuły zaakceptowane O czasopiśmie Bazy indeksacyjne Prenumerata Kontakt Zasady publikacji prac
NOWOŚĆ
Portal dla onkologów!
www.eonkologia.pl
4/2015
vol. 19
 
Poleć ten artykuł:
Udostępnij:
więcej
 
 
streszczenie artykułu:
Artykuł przeglądowy

Wzrost osobowy u młodzieży zmagającej się z chorobą nowotworową – charakterystyka zjawiska

Mariusz Cieślak, Mariola Bidzan

Psychoonkologia 2015, 4: 152–160
Data publikacji online: 2016/03/10
Pełna treść artykułu
Pobierz cytowanie
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
Zdiagnozowanie choroby nowotworowej u dzieci i młodzieży jest niezwykle trudnym i traumatyzującym doświadczeniem zarówno dla nich samych, jak i ich bliskich. Szacuje się, że nowotwory w tej grupie stanowią 1–2% wszystkich rozpoznawanych nowotworów oraz są przyczyną zgonów w ok. 8% przypadków. Najczęściej u dzieci i młodzieży diagnozuje się białaczki, guzy mózgu, nowotwory układu współczulnego, retinoblastomę, nowotwory nerek i wątroby. Większość dotychczasowych badań dotyczyła psychopatologicznych reakcji na chorobę nowotworową, takich jak lęk, gniew czy depresja. Jednak w ostatnich latach badacze zaczęli skupiać uwagę także na pozytywnych aspektach do­świadczeń traumatycznych wynikających m.in. z choroby nowotworowej. Zaczęto poszukiwać uwarunkowań potraumatycznego rozwoju nie tylko u osób dorosłych, lecz także w grupie dzieci i młodzieży. W niniejszej pracy przedstawiono specyfikę wzrostu potraumatycznego w grupie nieletnich oraz jego uwarunkowań. Zaprezentowano główne koncepcje dotyczące tego zjawiska w odniesieniu do dzieci i młodzieży oraz podjęto próbę przedstawienia aktualnego stanu badań nad wzrostem potraumatycznym wśród nieletnich zmagających się z chorobą nowotworową.

The diagnosis of cancer in children and adolescents is a very difficult and traumatizing experience both for them and their family. It is estimated that cancers in this age group represent 1-2% of all cancers and cause death in approximately 8% of cases. Children and adolescents are the most frequently diagnosed with leukemia, neuroblastoma, retinoblastoma, renal cell carcinoma and hepatic cancer. Previous research projects were devoted to psychopathological reactions to disease diagnosis, such as anger or depression. However, in recent years scientists have been focusing also on positive aspects of traumatic experiences related to cancer. They began to identify conditions of posttraumatic growth not only among adults, but also children and adolescents. In this paper the authors presented the specificity of posttraumatic growth in the group of adolescents, along with its conditions. The main concepts of this phenomenon with reference to children and adolescents were highlighted. In addition, it was attempted to review the current studies on posttraumatic growth among minors struggling with cancer.
słowa kluczowe:

onkologia, rak, nastolatki, trauma, potraumatyczny wzrost

referencje:
Schmitt EE. Oskar i pani Róża. Wydawnictwo Znak, Kraków 2004.
Didkowska J. Epidemiologia nowotworów złośliwych w Polsce. W: Podstawy onkologii klinicznej. Meder J (red.). Wydawnictwo Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa 2011; 5-16.
Balcerska A. Wybrane zagadnienia z hematologii i onkologii wieku rozwojowego. Wydawnictwo AM w Gdańsku, Gdańsk 2004; 7-9.
Urbańska N. Plany życiowe i hierarchia wartości młodzieży chorej na nowotwór. W: Rozwój poprzez terapię. Bidzan M, Budziński W (red.). Interdyscyplinarne aspekty pedagogiki leczniczej. Wydawnictwo GWSH, Gdańsk 2011; 286-305.
Zadrożna A. Wpływ wsparcia społecznego na akceptację choroby nowotworowej. Niepublikowana praca magisterska napisana pod kierunkiem dr Joanny Kozaki. Instytut Psychologii UG, Gdańsk 2016.
Balcerska A. Epidemiologia chorób nowotworowych u dzieci. Forum Medycyny Rodzinnej 2009; 3: 61-63.
Matysiak M. Rola lekarza rodzinnego w opiece nad dzieckiem z chorobą nowotworową. W: Hematologia w praktyce pediatrycznej. Matysiak M (red.). Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2002; 127-128.
Tuberegen G, Bleyer A. Leukemias. W: Nelson Textbook of Pedia­trics. Kliegman RM, Behrman RE, Jenson HB, Stanton BF (red.). WB Saunders Company, Philadelphia 2007; 2116-2122.
Radoń-Proskura J. Wybrane aspekty medyczne w pedagogice leczniczej. W: Rozwój poprzez terapię. Interdyscyplinarne aspekty pedagogiki leczniczej. Bidzan M, Budziński W (red.). Wydawnictwo GWSH, Gdańsk 2011; 113-148.
Zatoński WA, Didkowska J. Epidemiologia złośliwych nowo­two­rów. W: Onkologia kliniczna. Krzakowski M (red.). Wydawnictwo Borgis, Warszawa 2001; 22-51.
Tededeschi RG, Calhoun LG. Posttraumatic growth: future directions. W: Posttraumatic Growth: Positive Changes in the Aftermath of Crisis. Tedeschi RG, Park CL, Calhoun LG (red.). Lawrence Erlbaum Publishers, Mahwah, New Jersey 1998; 215-238.
Heszen-Niejodek I. Psychologiczne problemy chorych somatycznie. W: Psychologia. Podręcznik akademicki. Strelau J (red.). GWP, Gdańsk 2003; 513-524.
Badura-Madej W. Czy i jak kryzysy zmieniają nas i nasze życie. W: Człowiek w obliczu kryzysu. Kryzys w perspektywie interdyscyplinarnej. Chyczewska A, Kijowska IM (red.). Wydawnictwo PWSZ, Elbląg 2005; 15-24.
Pietrzyk A. Ta choroba w rodzinie. Psycholog o raku. Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2006; 32-150.
Dymecka J. Radzenie sobie z własną chorobą u osób ze stwardnieniem rozsianym. W: Niepełnosprawność ruchowa w ujęciu biopsychospołecznym. Bidzan M, Bieleninik Ł, Szulman-Wardal A (red.).Wydawnictwo Harmonia Universalis, Gdańsk 2015; 157-183.
Rogiewicz M. Problemy psychoonkologiczne dzieci i młodzieży. W: Psychoonkologia. de Walden-Galuszko K (red.). Komitet Redakcyjno-Wydawniczy PTP, Kraków 2000; 101-115.
Juczyński Z. Radzenie sobie ze stresem spowodowanym chorobą nowotworową. W: Psychoonkologia. de Walden-Galuszko K (red.). Komitet Redakcyjno-Wydawniczy PTP, Kraków 2000; 23-45.
Gurevich M, Devins GM, Rodin GM. Stress response syndromes and cancer: Conceptual and assessment issues. Psychosoma­tics 2002; 43: 259-281.
Kowalczyk JR, Samardakiewicz M. Dziecko z chorobą nowotworową. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1998.
Ogińska-Bulik N. Pozytywne skutki doświadczeń traumatycznych, czyli kiedy łzy zamieniają się w perły. Wydawnictwo Difin, Warszawa 2013.
Tedeschi RG, Calhoun LG. Podejście kliniczne do wzrostu po doświadczeniach traumatycznych. W: Psychologia pozytywna w praktyce. Linley PA, Joseph S (red.). Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007; 230-248.
Falk R, Gispert M, Baucom DH. Personality factors related to black teenage pregnancy and abortion. Psychology of Women Quartely 1981; 5: 737-747.
Ogińska-Bulik N. Potraumatyczny rozwój w chorobie nowotworowej – rola prężności. Pol Forum Psych 2010; 15: 125-139.
Ogińska-Bulik N. Osobowy wzrost u nastolatków zmagających się z chorobą nowotworową. Psychoonkologia 2012; 1: 1-8.
Bidzan M. Nastoletnie rodzicielstwo. Perspektywa psychologiczna. Wydawnictwo Harmonia Universalis, Gdańsk 2013.
Tedeschi RG, Calhoun LG. Posttraumatic growth: Conceptual foundations and empirical evidence. Psychological Inquiry 2004; 15: 1-18.
Helgeson V, Reynolds K, Tomich P. A meta-analytic review of benefit finding and growth. J Consult Clin Psychol 2006; 74: 797-816.
Ogińska-Bulik N, Juczyński Z. Rozwój potraumatyczny – charakterystyka i pomiar. Psychiatria 2010; 7: 129-142.
Alisic E, Van der Schoot T, Van Ginkel J i wsp. Looking beyond posttraumatic stress disorder in children: Posttraumatic stress reactions, posttraumatic growth, and quality of life in a general population sample. J Clin Psychiatry 2008; 69: 1455-1461.
Salter E, Stallard P. Posttraumatic growth in child survivors of road traffic accident. J Trauma Stress 2004; 17: 335-340.
Cryder C, Klimer R, Tedeschi R i wsp. An exploratory study of posttraumatic growth in children following a natural disaster. Am J Orthopsychiatry 2006; 76: 65-69.
Meyerson DA, Grant KE, Smith Carter J i wsp. Posttraumatic growth among children and adolescents: A systematic review. Clin Psychol Rev 2011; 31: 949-964.
Linely PA, Joseph S. Positive change following trauma and adversity: a review. J Trauma Stress 2004; 17: 11-21.
Ogińska-Bulik N. The role of social support in posttraumatic growth in people struggling with cancer. Health Psychology Report 2013; 1: 1-8.
Teo CK, Teo IE, Beng Im-Teo C. Posttraumatic growth in cancer: perspectives of Indo-Malaysian patients. Internet J Fam Pract 2007; 5: 1.
Kulczycka-Dopiera A. Poczucie koherencji i duchowość – czynniki chroniące przed wypaleniem zawodowym osoby, które zajmują się pomocą medyczną i psychospołeczną pacjentom z chorobami nowotworowymi. Doniesienia wstępne. Psychoonkologia 2014; 2: 59-65.
Ruszkiewicz M, Eldridge E. Rola duchowości i poczucia koherencji jako czynników chroniących przed wypaleniem zawodowym wśród wolontariuszy opieki paliatywnej. Psychoonkologia 2015; 2: 64-73.
Hussain D. Spirituality, religion, and health: reflections and issues. Europe’s Journal of Psychology 2011; 1: 187-197.
Makros J, McCabe M. The relationship between religion, spirituality, psychological adjustment and quality of life among people with multiple sclerosis. Journal of Religion and Health 2003; 42: 143-159.
Dymecka J. Zasoby psychospołeczne a przystosowanie do choroby i jakość życia osób ze stwardnieniem rozsianym. Niepublikowana praca doktorska napisana pod kierunkiem prof. M. Bidzan. Instytut Psychologii UG, Gdańsk 2016.
Cordova MJ, Cunnigham LC, Carlson CR i wsp. Posttraumatic growth following breast cancer: a controlled comparison study. Health Psychol 2001; 20: 176-185.
Ogińska-Bulik N. Rola ruminacji w występowaniu pozytywnych zmian potraumatycznych u osób zmagających się z chorobami nowotworowymi. Psychoonkologia 2015; 3: 1-8.
Dobrowolska M. Wybrane zasoby psychologiczne pacjentek chorych na raka jajnika a stopień nasilenia skutków ubocznych chemioterapii. Psychoonkologia 2013; 2: 56-61.
Mazurkiewicz A, Otrębski W, Makara-Studzińska M. Posttraumatic growth in case of women treated with irradiation due to cancer. Oncol Radiother 2015; 1: 31-40.
Bidzan M, Koss J, Rudnik A. Niepłodność – kryzys psychologiczny czy szansa rozwoju? W: Człowiek w obliczu kryzysu. Kryzys w perspektywie interdyscyplinarnej. Chyczewska A, Kijowska IM (red.). Wydawnictwo PWSZ, Elbląg 2015; 57-83.
Heszen-Niejodek I. Wymiar duchowy człowieka, jego znaczenie w psychologii zdrowia i jego pomiar. Przegląd Psychologiczny 2004; 47: 15-31.
Izdebski P, Suprynowicz M. Rozwój pourazowy a prężność. Rocznik Naukowy Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Byd­goszczy Nauki o Edukacji 2011; 5: 61-69.
Ogińska-Bulik N. Strategie radzenia sobie a osobowy wzrost u nastolatków, którzy doświadczyli negatywnych wydarzeń życiowych. Pol Forum Psychol 2015; 20: 149-164.
Ogińska-Bulik N, Juczyński Z. Konsekwencje doświadczanych negatywnych wydarzeń życiowych – objawy stresu pourazowego i potraumatyczny wzrost. Psychiatria 2012; 9: 1-10.
Ogińska-Bulik N. Prężność a potraumatyczny rozwój u młodzieży. W: Zdrowie w cyklu życia człowieka. Ogińska-Bulik N, Miniszewska J (red.). Wydawnictwo UŁ, Łódź 2012; 75-87.
Kaczmarek Ł, Sęk H, Ziarko M. Sprężystość psychiczna i zmienne pośredniczące w jej wpływie na zdrowie. Przegląd Psychologiczny 2011; 54: 29-46.
Ogińska-Bulik N, Juczyński Z. Osobowość, stres a zdrowie. Wydawnictwo Difin, Warszawa 2010.
Tugade MM, Fredrickson BL. Resilient individuals use positive emotions to bounce back from negative emotional experiences. J Pers Soc Psychol 2004; 86: 320-333.
Maddi SR, Kobasa SC. The hardy executive: Health under stress. Dow Jones-Irwin, Homewood 1984.
Maddi SR, Kahn S, Maddi KL. The Effectiveness of Hardiness Training. Consulting Psychology Journal 1998; 50: 78-86.
Maddi SR, Brow M, Khoshaba DM i wsp. Relationship of Hardiness and Religiousness to Depression and Anger. Consulting Psychology Journal 2006; 58: 148-161.
Maddi SR. Relevance of Hardiness assessment and training to the military context. Military Psychology 2007; 19: 61-70.
Webster C, Austin W. Health-related hardiness and the effect of psycho-educational group on clients’ symptoms. J Psychiatr Ment Health Nurs 1999; 6: 241-247.
Jankowska M. Hardiness jako narzędzie wspomagające radzenie sobie w sytuacji kryzysowej – przegląd badań. Seria SWSPiZ w Łodzi: Przedsiębiorczość i Zarządzanie 2010; 11: 149-165.
Bandura A, O’Leary A, Taylor CB i wsp. Perceived self-efficacy and pain control: opioid and nonopioid mechanisms. J Pers Soc Psychol 1987; 53: 563-557.
Phipps S, Long A, Ogden J. Benefit finding scale for children: Preliminary findings from a childhood cancer population. J Pediatr Psychol 2007; 32: 1264-1271.
Devine K, Reed-Knight B, Loiselle K i wsp. Posttraumatic growth in young adults who experienced serious childhood illness: a mixed-methods approach. J Clin Psychol Med Settings 2010; 17: 340-348.
Barakat L, Alderfer M, Kazak A. Posttraumatic growth in adolescent survivors of cancer and their mothers and fathers. J Pediatr Psychol 2006; 31: 413-419.
Ogińska-Bulik N, Kobylarczyk M. Potraumatyczny wzrost u dzieci chorych onkologicznie i ich rodziców. Sztuka Leczenia 2014; 1-2: 91-92.
© 2019 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.
PayU - płatności internetowe