eISSN: 1644-4116
ISSN: 1429-8538
Psychoonkologia
Bieżący numer Archiwum Artykuły zaakceptowane O czasopiśmie Bazy indeksacyjne Prenumerata Kontakt Zasady publikacji prac
NOWOŚĆ
Portal dla onkologów!
www.eonkologia.pl
4/2016
vol. 20
 
Poleć ten artykuł:
Udostępnij:
więcej
 
 
streszczenie artykułu:
Artykuł oryginalny

Zasoby osobiste a wybrane aspekty psychologicznego funkcjonowania młodzieży leczonej onkologicznie

Izabela A. Grzankowska, Zyta Ślesińska-Sowińska

Psychoonkologia 2016, 20 (4): 169-182
Data publikacji online: 2017/03/14
Pełna treść artykułu
Pobierz cytowanie
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
Wstęp: Choroba nowotworowa spełnia kryteria sytuacji kryzysowej. W okresie dorastania stanowi czynnik ryzyka dezorganizacji zachowania i pojawienia się nieprawidłowości w funkcjonowaniu, gdyż może przekraczać wydolność podmiotowych mechanizmów przystosowawczych jednostki. Istotne jest zidentyfikowanie zasobów, które mogą mieć ochronne znaczenie dla funkcjonowania i rozwoju młodzieży w sytuacji choroby nowotworowej, a szczególnie strategii radzenia sobie oraz prężności w dostosowywaniu się. Celem badań było ustalenie, czy istnieje związek między zasobami osobistymi młodzieży z chorobami nowotworowymi, czyli prężnością i wykorzystaniem strategii radzenia sobie ze stresem, a wybranymi aspektami jej psychologicznego funkcjonowania przy pośredniczącym wpływie wieku, płci i czasu trwania choroby.

Materiał i metody: W badaniach wzięło udział 60 adolescentów – 30 osób leczo­nych onkologicznie i 30 osób zdrowych, w tym po 15 dziewcząt i 15 chłopców w wieku od 12 do 17 lat w obu grupach (M = 13,43 roku, SD = 1,88). Badania przeprowadzono przy użyciu Skali Pomiaru Prężności (SPP-18), Kwestionariusza „Jak Sobie Radzisz?” (JSR) oraz Testu Rysunku Rodziny L. Cormana.

Wyniki i wnioski: Młodzież leczona onkologicznie ma mniejsze poczucie humoru i mniejszą otwartość na nowe doświadczenia, a większe kompetencje osobiste i tolerancję negatywnego afektu, które stanowią podwymiary konstruktu prężności. Młodzież chora bardziej intensywnie korzysta ze wszystkich strategii radzenia sobie w porównaniu z młodzieżą zdrową, ale jest też istotnie bardziej skłonna do stosowania mechanizmu regresji. Prężność jest słabo powiązana ze specyfiką psychologicznego funkcjonowania młodzieży z chorobami nowotworowymi, natomiast wykorzystanie strategii radzenia sobie ma duże znaczenie. Choroba nowotworowa stanowi źródło znacznych obciążeń młodego człowieka, ale służy kształceniu kompetencji zaradczych.

Introduction: Cancer in adolescence is a risk factor of disorganization behavior that may introduce malfunctions. It is important to identify the resources that may have a protective role for the functioning and development of young people, in this situation. The main objective of the survey was to explain whether there is a connection between i.e. resilience and coping strategies of young peoples with cancer and selected aspects of their psychological functioning.

Material and methods: The survey covered 60 adolescents: 30 people suffering from oncological diseases and 30 healthy people; 15 girls and 15 boys in each group (M = 13.43, SD = 1.88). The study was conducted by using the Resilience Measurement Scale (SPP-18), “How do you cope?” Questionnaire (JSR) and Family Drawing Test.

Results and conclusions: Adolescent patients with cancer has a lower level of sense of humor and is less open to new experiences, but has higher personal competences and tolerability of negative affect, which are sub-dimensions of resilience construct. Comparing to healthy adolescents, oncological treated youth use more intensive of all coping strategies, but is also significantly more likely to use the mechanism of regression. Resilience is weakly bound with the specifics of the psychological functioning of sick oncological adolescents, while the use of coping strategies is very important. Cancer is a source of significant burdens of youths, but it serves to educate of competence of remedial.
słowa kluczowe:

adolescencja, strategie radzenia sobie, zasoby osobiste, prężność, choroba onkologiczna, funkcjonowanie psychologiczne

referencje:
Balcerska A. Epidemiologia chorób nowotworowych u dzieci. Forum Medycyny Rodzinnej 2009; 3: 61-63.
Sopyło B, Matysiak M. Kiedy należy podejrzewać chorobę nowotworową u dzieci – wstępne objawy chorób nowotworowych u dzieci. Klin Pediatr 2004; 11: 515-519.
Kram M, Kurylak A. Ból w przebiegu choroby nowotworowej u dzieci i młodzieży. Współcz Onkol 2006; 10: 344-348.
Pilecka W. Choroby nowotworowe. W: Psychologia zdrowia dzieci i młodzieży. Perspektywa kliniczna. Pilecka W (red.). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2011; 304-315.
Abrams DI, Jay CA, Shade SB i wsp. Cannabis in painful HIV-associated sensory neuropathy: a randomized placebo-controlled trial. Neurology 2007; 68: 515-521.
Basińska M. Funkcjonowanie psychologiczne pacjentów w wybranych chorobach endokrynologicznych. Uwarunkowania somatyczne i osobowościowe. Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2009.
Barakat LP, Marmer PL, Schwartz LA. Quality of life of adolescents with cancer: family risks and resources. Health Qual Life Outcomes 2010; 8: 63.
Pilecka W. Przewlekła choroba somatyczna w życiu i rozwoju dziecka. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2002.
Eilertsen MB, Indredavik MS, Rannestad T i wsp. Psychosocial health in children and adolescents surviving cancer. Scand
J Caring Sci 2011; 25: 725-734.
Wakefield CE, McLoone J, Butow P i wsp. Support after the completion of cancer treatment: perspectives of Australian adolescents and their families. Eur J Cancer Care 2013; 22: 530-539.
Wu LM, Chin CC, Haase JE i wsp. Coping experiences of adolescents with cancer: a qualitative study. J Adv Nurs 2009; 65: 2358-2366.
Kopczyńska-Tyszko A. Reakcje emocjonalne chorujących na nowotwór. W: Kubacka-Jasiecka D, Łosiak W (red.). Zmagając się z chorobą nowotworową: psychologia współczesna wobec pacjentów onkologicznych. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1999; 125-142.
Obuchowska I. Rodzice i chore dziecko. W: Chore dziecko. Obuchowska I, Krawczyński M (red.). Nasza Księgarnia, Warszawa 1991; 42-50.
Antoszewska B. Dziecko z chorobą nowotworową. Impuls, Kraków 2006.
Wu LM, Sheen JM, Shu HL i wsp. Predictors of anxiety and resilience in adolescents undergoing cancer treatment. J Adv Nurs 2013; 69: 158-166.
Góralczyk E. Choroba dziecka w twoim życiu. CMPPP MEN, Warszawa 1996.
Stengenga K. What are the unique emotional needs for adolescents diagnosed with cancer? ONS Connect 2010; 25: 11.
Maciarz A. Pedagogika terapeutyczna dzieci przewlekle chorych. W: Pedagogika specjalna. Dykcik W (red.). Wydawnictwo UAM, Poznań 1997; 162-185.
Barraclough J. Cancer and emotion. Wiley, Chichester 2000.
Gałuszka A. Dynamika poznawczego i emocjonalnego funkcjonowania osób chorych przewlekle. W: Jak żyć z chorobą a jak ją pokonać. Heszen-Niejodek I (red.). Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2000; 34-54.
Prasad PK, Hardy KK, Zhang N i wsp. Psychosocial and Neurocognitive Outcomes in Adult Survivors of Adolescent and Early Young Adult Cancer: A Report From the Childhood Cancer Survivor Study. J Clin Oncol 2015; 10: 2545-2552.
Łosiak W. Proces zmagania się ze stresem choroby przez pacjentów. W: Zmagając się z chorobą nowotworową. Psychologia współczesna wobec pacjentów onkologicznych. Jasiecka-Kubacka D, Łosiak W (red.). Wydawnictwo UJ, Kraków 1999; 87-104.
Lehmann V, Grönqvist H, Engvall G i wsp. Negative and positive consequences of adolescent cancer 10 years after diagnosis: an interview-based longitudinal study in Sweden. Psychooncology 2014; 23: 1229-1235.
Kirenko J. Zasoby osobiste w chorobach psychosomatycznych. Wydawnictwo UMC-S, Lublin 2008.
Wrona-Polańska H. Zmiana samopercepcji w procesie zmagania się z chorobą o niepomyślnym rokowaniu. W: Zmagając się z chorobą nowotworową. Psychologia współczesna wobec pacjentów onkologicznych. Jasiecka-Kubacka D, Łosiak W (red.). Wydawnictwo UJ, Kraków 1999; 64-86.
Juczyński Z, Ogińska-Bulik N. Zasoby osobiste i społeczne sprzyjające zdrowiu jednostki. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2003.
Hobfoll SE. Stres, kultura i społeczność. Psychologia i filozofia stresu. GWP, Gdańsk 2006.
Lazarus R, Folkman S. Stress, appraisal, and coping. Springer Publication, New York 1984.
Kyngäs H, Mikkonen R, Nousiainen EM i wsp. Coping with the onset of cancer: coping strategies and resources of young people with cancer. Eur J Cancer Care 2001; 10: 6-11.
Basińska MA, Woźniewicz A. Inteligencja emocjonalna pacjentów chorych na łuszczycę jako wyznacznik akceptacji choroby. Przegląd Dermatologiczny 2012; 99: 202-209.
Basińska MA, Woźniewicz A, Warchoł Ł. Psychological resources and flexibility coping in patients with chronic disorders. W: Coping flexibility with stress in health and in disease. Elastyczne radzenie sobie ze stresem w zdrowiu i w chorobie. Basińska MA (red.). Wydawnictwo UKW, Bydgoszcz 2015; 197-215.
Stanton N, Salmon P, Walker G i wsp. Human Factors Methods. Ashgate, Aldershot 2005.
Juczyński Z, Ogińska-Bulik N. Prężność u dzieci i młodzieży. Charakterystyka i pomiar. Wydawnictwo UŁ, Łódź 2011.
Docherty SL, Kayle M, Maslow GR i wsp. The Adolescent and Young Adult with Cancer: A Developmental Life Course Perspective. Sem Oncol Nurs 2015; 31: 186-196.
Wu W, Tsai SY, Liang SY i wsp. The Mediating Role of Resilience on Quality of Life and Cancer Symptom Distress in Adolescent Patients With Cancer. J Pediatr Oncol Nurs 2015; 32: 304-313.
Compas BE, Desjardins L, Vannatta K. Children and adolescents coping with cancer: self- and parent reports of coping and anxiety/depression. Health Psychol 2014; 33: 853-861.
Theron LC, Theron AM. A critical review of studies of South Africa youth resilience 1990-2008. South African Journal of Science 2010; 9: 16-18.
Chuang S, Lamb M, Hwang C. Personality development from childhood to adolescence: A longitudinal study of ego-control and ego-resiliency in Sweden. Int J Behav Develop 2006; 18: 10-12.
Juczyński Z, Ogińska-Bulik N. Narzędzia pomiaru stresu i radzenia sobie ze stresem. Pracownia Testów Psychologicznych, Warszawa 2009.
Skinner EA, Zimmer-Gembeck MJ. The Development of Coping. Ann Rev Psychol 2007; 58: 119-144.
Kato T. Development of the Coping Flexibility Scale: Evidence for the Coping Flexibility Hypothesis. J Counsel Psychol 2012; 59: 262-289.
Grzankowska I, Minda M. Poczucie własnej wartości a radzenie sobie ze stresem młodzieży szkół gimnazjalnej i ponadgimnazjalnej. W: Coping flexibility with stress in health and in disease. Elastyczne radzenie sobie ze stresem w zdrowiu i w chorobie. Basińska MA (red.). Wydawnictwo UKW, Bydgoszcz 2015; 61-98.
Struś W. Dojrzałość emocjonalna a funkcjonalność moralna. Liberi Libri, Warszawa 2012.
Han G, Helm J, Iucha C i wsp. Are Executive Functioning Deficits Concurrently and Predictively Associated With Depressive and Anxiety Symptoms in Adolescents? J Clin Child Adolescent Psychol 2015; 53: 1-15.
Dempsey M. Negative coping as mediator in the relation between violence and outcomes: Inner-city African-American youth. Am J Orthopsychiatry 2002; 72: 102-109.
Blaauwbroek R, Zwart N, Bouma M i wsp. The willingness of general practitioners to be involved in the follow-up of adult survivors of childhood cancer. Journal of Cancer Survivorship: Research And Practice 2007; 1: 292-297.
Pilecka W, Fryt J. Teoria stresu dziecięcego. W: Psychologia zdrowia dzieci i młodzieży. Perspektywa kliniczna. Pilecka W
(red.). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2011; 31-48.
Diehl M, Chui H, Hay EL i wsp. Change in coping and defense mechanisms across adulthood: Longitudinal findings in a Euro­pean American sample. Develop Psychol 2014; 50: 634-648.
Eschenbeck H, Kohlmann CW, Lohaus A. Gender differences in coping strategies in children and adolescents. Journal of Individual Differences 2007; 28: 18-26.
Byrne B. Relationships between anxiety, fear, self-esteem, and coping strategies in adolescence. Adolescence 2000; 35: 201-215.
Basińska MA, Kasprzak A. Związek między strategiami radzenia sobie ze stresem a akceptacją choroby w grupie osób chorych na łuszczycę. Przegląd Dermatologiczny 2012; 99: 692-700.
Aldridge AA, Roesch SC. Coping and adjustment in children with cancer: a meta-analytic study. J Behav Med 2007; 30: 115-129.
Lavie CJ, Milani RV. Ventura H. Risk Factor, Paradox, and Impact of Weight Loss. J Am Coll Cardiol 2009; 53: 1925-1932.
Cascone T, Herynk MH, Xu L i wsp. Upregulated stromal EGFR and vascular remodeling in mouse xenograft models of angiogenesis inhibitor–resistant human lung adenocarcinoma. J Clin Invest 2011; 121: 1313-1328.
Trnka P, White MM, Renton WD i wsp. A retrospective review of telehealth services for children referred to a pediatric nephrologist. BMC Nephrology 2015; 16: 125.
Phipps S, Larson S, Long A i wsp. Adaptive Style and Symptoms of Posttraumatic Stress in Children with Cancer and Their Parents. J Pediatr Psychol 2006; 31: 298-309.
Smorti M. Adolescents’ struggle against bone cancer: an explorative study on optimistic expectations of the future, resiliency and coping strategies. Eur J Cancer Care 2012; 21: 251-258.
Braun-Gałkowska M. Test Rysunku Rodziny. Wydawnictwo KUL, Lublin 1985.
Braun-Gałkowska M. Poznawanie systemu rodzinnego. Wydawnictwo KUL, Lublin 2007.
Łaguna M, Gałkowska A. Społeczne aspekty obrazu siebie w rysunku projekcyjnym „Ja wśród ludzi”. W: Rysunek projekcyjny w badaniach psychologicznych. Łaguna M, Lachowska B (red.). TN KUL, Lublin 2003; 125-148.
Hornowska E. Testy psychologiczne. Teoria i praktyka. Scholar, Warszawa 2005.
Obuchowska I. Adolescencja. W: Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia człowieka. Harwas-Napierała B,
Trempała J (red.). Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002; 163-201.
Larouche SS, Chin-Peuckert L. Changes in body image experienced by adolescents with cancer. J Pediatr Oncol Nurs 2006; 23: 200-209.
Sorgen KE, Manne SL. Coping in children with cancer: examining the goodness-of-fit hypothesis. Children’s Health Care 2002; 31: 191-207.
Chao KY, Yeh CH, Chao CC i wsp. Coping strategies used by children during cancer treatment. Chang Gung Nursing 2003; 14: 101-111.
Decker CL. Coping in adolescents with cancer: a review of the literature. J Psychosoc Oncol 2006; 24: 123-140.
Zeidner M, Kloda I. Emotional intelligence (EI), conflict resolution patterns, and relationship satisfaction: Actor and partner effects revised. Personality and Individual Differences 2013; 54: 278-283.
Kępiński A. Melancholia. PZWL, Warszawa 2015.
Wesley KM, Zelikovsky N, Schwartz LA. Physical symptoms, perceived social support, and affect in adolescents with cancer. J Psychosocial Oncol 2013; 31: 451-467.
Okado Y, Howard Sharp KM, Tillery R i wsp. Profiles of Dispositional Expectancies and Affectivity Predict Later Psychosocial Functioning in Children and Adolescents With Cancer. J Pediatr Psychol 2016; 41: 298-308.
Cepuch G, Wordliczek J. Pain intensity versus emotional state and activity in adolescents of cancer diseases. Przegląd Lekarski 2009; 66: 181-186.
Bull BA, Drotar D. Coping with cancer in remission: stressors and strategies reported by children and adolescents. J Pediatr Psychol 1991; 16: 767-782.
Leksowska A, Jaworska I, Gorczyca P. Choroba somatyczna jak wyzwanie adaptacyjne dla człowieka. Folia Cardiologica Excerpta 2011; 6: 244-248.
© 2019 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.
PayU - płatności internetowe