Dołącz do nas w mediach społecznościowych:
Udostępnij
Redaktor: Milena Motyl
Źródło: zdrowie.pap.pl

Tlenoterapia hiperbaryczna – aktualizacja dowodów klinicznych i nowe wskazania

123RF

W tym roku lista schorzeń kwalifikujących się do leczenia w komorze hiperbarycznej znacznie się wydłużyła, eksperci dają jednak odpór stosowaniu tlenu hiperbarycznego w nieudokumentowanych wskazaniach, takich jak np. zespoły otępienne czy choroby neurologiczne.

Prof. Jacek Kot, kierownik Krajowego Ośrodka Medycyny Hiperbarycznej, przewodniczący Europejskiej Komisji Medycyny Hiperbarycznej (ECHM) został zapytany, czy po dekadzie zrewidowano zalecenia kliniczne dotyczące tlenoterapii hiperbarycznej (HBOT). Wskazując, jakie są najważniejsze zmiany, przypomniał, że we wrześniu br. w Genewie odbył się Europejski Kongres Konsensusu (tzw. Kongres Zgodności) dedykowany medycynie hiperbarycznej.

Komora hiperbaryczna pomoże już w 50. schorzeniach 

– Wydarzenie to odbywa się raz na 10 lat, a jego głównym celem jest weryfikacja dotychczasowych oraz analiza nowych wskazań do terapii tlenowej. Gdy pojawiają się nowe dowody naukowe, eksperci przygotowują szczegółowe raporty kliniczne – najnowszego należy się podziewać na początku przyszłego roku. (Poprzedni komunikat z 5 listopada zapowiadał publikację do końca 2026 r. – termin uległ przesunięciu.) Zaznaczę tylko, że wnioski mają charakter wstępny. Szczegółowe zapisy, kategorie rekomendacji i poziomy dowodów dla poszczególnych wskazań są wciąż uzgadniane w kolejnych rundach głosowań (proces delficki, Jury ECHM) i zostaną opublikowane w ostatecznym raporcie końcowym. Podczas tegorocznego zjazdu specjaliści oceniali publikacje medyczne, aby zdecydować, czy zgromadzony materiał pozwala na oficjalne rozszerzenie listy procedur – powiedział ekspert.

Poinformował, że wtym roku lista schorzeń kwalifikujących się do leczenia w komorze hiperbarycznej znacznie się wydłużyła: dekadę temu oficjalnych wskazań było około 30, a do tej pory analizie poddano około 50 różnych jednostek i stanów chorobowych.

Prof. Kot podkreślił, że nowym wskazaniem są niewątpliwie choroby zapalne jelit: wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz choroba Leśniowskiego-Crohna.

– Skuteczność leczenia tlenem hiperbarycznym w tych chorobach była obserwowana już od wielu lat, jednak dopiero teraz liczba ściśle przeprowadzonych badań w tym zakresie pozwoliła nam zadecydować, że tego typu wskazanie kliniczne zostało uznane za wystarczające. Są też inne choroby, na leczenie których stopniowo przybywało dowodów klinicznych, jak na przykład w przypadku zapalenia śródpiersia po zabiegach kardiochirurgicznych albo martwiczego zapalenia ucha zewnętrznego. Polskie doświadczenia w tym zakresie powodowały, że od lat rutynowo stosowaliśmy tlen hiperbaryczny w tych wskazaniach, teraz zostało to już naukowo potwierdzone i uznane także przez gremia międzynarodowe. Wszystkie nowe wskazania będą teraz opisane w szczegółowym raporcie końcowym – powiedział ekspert.

Dodał, że podczas kongresu dyskutowano także nad dowodami klinicznymi dotyczącymi zastosowania tlenu hiperbarycznego w różnych chorobach neurologicznych, wciąż jednak nie ma dowodów, że to metoda, która pozwalałaby leczyć te choroby.

– Takich przykładów należy m.in. autyzm, fibromialgia, stres, PTSD, czyli zaburzenia związane ze stresem pourazowym, otępienie naczyniowe, choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, czy wreszcie tzw. long COVID. W tych wszystkich wskazaniach wykazano, że tlen hiperbaryczny modyfikuje niektóre parametry, ale nie na poziomie wystarczającym do tego, żebyśmy uznali, że to leczenie danej choroby, które zasadniczo zmienia stan kliniczny pacjenta – mówił.

Rekomendacje w leczeniu uszkodzeń popromiennych i odmrożeń

Podczas konfresu w Genewie dyskutowano także nad rzadziej stosowanymi wskazaniami w kierowaniu pacjentów do leczenia w komorze hiperbarycznej, m.in. ciężkimi odmrożeniami, które mogą wystąpić po wyprawach wysokogórskich. To o tyle istotne, że takie sytuacje zdarzają się coraz częściej ze względu na rosnącą popularność rekreacyjnego przebywania na dużych wysokościach. – Z powodzeniem stosuje się tlen hiperbaryczny także w sytuacjach zatrucia cyjankami, nawet bez obecności zatrucia tlenkiem węgla. I wreszcie dla kilku wskazań, głównie z popromiennym uszkodzeniem tkanek, czy to miękkich, czy kości – nastąpiła zmiana poziomu dowodów klinicznych, co pozwoliło na silniejszą rekomendację niż 10 lat temu – dodał profesor.

Prof. Kot przekazał, że nowym wskazaniem jest również patologiczna suchość jamy ustnej po naświetlaniach, co oznacza, że jeżeli występuje nieustępująca suchość w ustach związana z uszkodzeniem gruczołów, warto rozważyć zastosowanie tlenu hiperbarycznego. – Ale tę metodę stosuje się po wyczerpaniu innych możliwości terapeutycznych – tlen hiperbaryczny rzadko jest lekiem pierwszego rzutu, raczej służy jako rozszerzenie terapii przy nieskuteczności innych postępowań.

– Pamiętajmy, że wskazaniem nie jest samo rozpoznanie choroby – np. zapalnej choroby jelit – tylko raczej nieskuteczność dotychczasowego postępowania, wyczerpanie opcji terapeutycznych, czy ewentualnie zła tolerancja dotychczasowego leczenia przez pacjenta. Jako eksperci dajemy odpór stosowaniu tlenu hiperbarycznego w nieudokumentowanych wskazaniach, takich jak np. zespoły otępienne czy choroby neurologiczne – w tych przypadkach w dalszym ciągu dopuszczamy leczenie w komorze hiperbarycznej tylko jako część projektów naukowych, grantów i badań naukowych po to, żeby ustalić, czy w ogóle ma to sens. Póki co skuteczności terapeutycznej nie ma – powiedział prof. Kot.

Komory hiperbaryczne jako zabieg „beauty”

Na pytanie, czy z punktu widzenia współczesnej nauki i EBM (medycyny opartej na faktach) istnieją jakiekolwiek realne wskazania medyczne do stosowania HBOT w celach czysto estetycznych, prof. Kot podkreślił, że nie istnieją żadne dowody naukowe, że terapia hiperbaryczna w jakikolwiek sposób „odmładza”. Co potwierdzono również na wspomnianej konferencji. 

To, że przyspieszamy regenerację tankową u pacjentów zespołem stopy cukrzycowej, u pacjentów z zaburzeniami immunologicznymi czy u pacjentów po napromienianiu, ma się nijak do próby robienia tego samego dla celów kosmetologicznych u osób zdrowych. Dlatego stosowanie tlenu hiperbarycznego w jakiejkolwiek postaci, czy to komór jednomiejscowych, czy niskociśnieniowych, czy jakiejkolwiek komory typu beauty lub spa – nie jest zalecane przez Europejski Komitet Medycyny Hiperbarycznej - wskazał prof. Kot.

Przypomniał, w jakich przypadkach zatem tlen hiperbaryczny jest standardem leczenia. 

– Ostre zatrucia tlenkiem węgla, zatory gazowe, choroba dekompresyjna u nurków, ciężkie zakażenia beztlenowe albo mieszane, w tym zgorzele gazowe, urazy zmiażdżeniowe ze złamaniami albo bez złamań oraz nagła głuchota i uszkodzenia popromienne. Te stany chorobowe mają wskazania kliniczne już od ponad 20 lat. W części z tych wskazań tlen hiperbaryczny będzie stanowił zasadnicze leczenie – jak na przykład w chorobie dekompresyjnej czy w zatruciu tlenkiem węgla, a w niektórych, jak na przykład w zgorzeli gazowej czy ciężkim zakażeniu beztlenowym, skuteczność tlenu hiperbarycznego warunkowana jest równoległym postępowaniem chirurgicznym, antybiotykoterapią czy, jeżeli trzeba, intensywną terapią – wyjaśnił prof. Jacek Kot. 

Przeczytaj także: „Wczesne starzenie mózgu: nowy wskaźnik neuroobrazowy powiązany z osią jelito–mózg i procesami poznawczymi”

Menedzer Zdrowia linkedin

Działy: Aktualności w Mednauka Aktualności
Tagi: komora hiperbaryczna tlenoterapia zespoły otępiennie choroby zapalne jelit tlen hiperbaryczny Jacek Kot