Ujednolicenie nazewnictwa i koncepcji wczesnych stadiów celiakii: rekomendacje grupy B4CeD
123RF
Brak spójnej terminologii opisującej zjawiska zachodzące przed rozwojem pełnoobjawowej celiakii utrudnia prowadzenie badań, interpretację wyników testów przesiewowych oraz podejmowanie decyzji terapeutycznych. Międzynarodowa grupa robocza B4CeD (The Before Celiac Disease Diagnosis), zrzeszająca 22 ekspertów z siedmiu krajów, dokonała przeglądu literatury z lat 2012–2025 i opracowała ujednolicone definicje kluczowych pojęć wczesnego okresu choroby, aktualizując dotychczasowe ustalenia z Oslo z 2013 roku.
Jako nadrzędne pojęcie opisujące procesy poprzedzające rozwój enteropatii zalecono termin „utrata doustnej tolerancji na gluten”. Pojęcie to obejmuje procesy immunologiczne zachodzące na podłożu predyspozycji genetycznej (HLA-DQ2/DQ8), napędzane przez czynniki inicjujące (triggers) oraz utrwalające (drivers) chorobę. Zdefiniowano pojęcie „pre-celiakii” (pre-CeD) jako wczesnej fazy odpowiedzi immunologicznej na gluten u osób z predyspozycją genetyczną, przed pojawieniem się swoistych przeciwciał w surowicy i przed uszkodzeniem śluzówki. Termin ten zarezerwowano dla badań nad prewencją choroby, odradzając jego stosowanie w rutynowej opiece z uwagi na brak zwalidowanych biomarkerów.
Rekomendacje porządkują również diagnostykę serologiczną i histopatologiczną. Autoimmunizację w celiakii (CDA) zdefiniowano jako obecność w krążeniu swoistych przeciwciał (anty-tTG, EMA lub anty-DGP) powyżej normy przy diecie zawierającej gluten. W zależności od dynamiki mian przyjęto podział na autoimmunizację przemijającą (ustępującą samoistnie w czasie <6 miesięcy) oraz przetrwałą (utrzymującą się ≥6 miesięcy). Potwierdzono, że rozpoznanie celiakii potencjalnej (PCeD) wymaga stwierdzenia predyspozycji HLA, dodatnich przeciwciał anty-tTG lub EMA oraz zachowanej architektury kosmków jelitowych (Marsh 0–1). Wykazano, że izolowana obecność przeciwciał anty-DGP przy ujemnych anty-tTG i EMA ma niską wartość predykcyjną i nie upoważnia do rozpoznania celiakii potencjalnej.
Jednocześnie autorzy wyraźnie odradzają stosowanie mylących pojęć jak „wczesna celiakia” (early CeD), „przedkliniczna celiakia” (preclinical CeD) oraz ogólnikowego terminu „serologia celiakalna” na rzecz podawania konkretnych klas oznaczanych przeciwciał.
Przeczytaj także: „Celiakia – choroba ekstremalnie trudna w diagnozie”.
