Wprowadzenie. Zachorowalność na czerniaka skóry, zwłaszcza u osób o jasnej karnacji, wzrosła w ciągu ostatnich dekad w większości krajów na całym świecie. Niemal u każdego badanego pacjenta stwierdza się na skórze znamiona barwnikowe. Większość z nich jest łagodna, jednak na podłożu znamion barwnikowych powstaje nawet 30% czerniaków. Do najlepiej poznanych i najistotniejszych czynników zwiększających ryzyko zachorowania na czerniaka można zaliczyć: promieniowanie UV (naturalne i sztuczne), obecność na skórze licznych znamion melanocytowych, ich stałe drażnienie mechaniczne i chemiczne oraz predyspozycje genetyczne, warunkujące między innymi I lub II fototyp skóry (jasny).

Cel pracy. Ocena wybranych cech fenotypowych u pacjentów z czerniakiem skóry, znamionami dysplastycznymi oraz znamionami zwykłymi.

Materiał i metodyka. Badaniem objęto 102 pacjentów ze zmianami melanocytowymi. Na podstawie badania klinicznego, dermoskopowego oraz histopatologicznego rozpoznano 30 przypadków znamion zwykłych, 38 – znamion dysplastycznych oraz 34 przypadki czerniaka. Do oceny cech fenotypowych wykorzystano kwestionariusz osobowy. Zależność pomiędzy rodzajem zmian melanocytowych a kolorem oczu, włosów, fototypem skóry oraz pozostałymi parametrami oceniano za pomocą nieparametrycznych testów ANOVA, Kruskala-Wallisa, Manna-Witneya. Za wartość istotną statystycznie przyjęto p < 0,05.

Wyniki. Średnia wieku chorych w grupie z czerniakiem skóry to 65,2 roku dla mężczyzn, oraz 59,1 roku dla kobiet. Różnica wieku w grupie mężczyzn i kobiet nie była istotna statystycznie. W grupie z rozpoznanym czerniakiem skóry znamiennie statystycznie częściej stwierdzano jasne włosy – 91,2% (31 vs 3, p = 0,02225), w grupie badanych ze znamionami dysplastycznymi – 94,7% (26 vs 2) i zwykłymi – 73,3% (22 vs 8); jasne włosy stanowiły więc dominującą cechę fenotypową we wszystkich badanych grupach. W grupie z rozpoznanym czerniakiem jasne oczy stwierdzono u 85,3% badanych, ze znamionami dysplastycznymi u 71%, a ze znamionami zwykłymi u 80% badanych. U pacjentów z czerniakiem istotnie statystycznie częściej stwierdzano jasny niż ciemny fototyp skóry (p = 0,03676). Wśród chorych na czerniaka pacjenci z dużą całkowitą liczbą znamion (> 100) stanowili znamienną statystycznie większość (p = 0,00001) w stosunku do chorych z małą (< 20) lub średnią (21–100) całkowitą liczbą znamion. W grupie pacjentów ze znamionami dysplastycznymi stwierdzono dużą całkowitą liczbę znamion w 28,95% przypadków, średnią całkowitą liczbę – w 31,58% przypadków, a małą – w 39,47%. Nie stwierdzono statystycznie istotnych różnic w tej grupie badanych. Wśród badanych ze znamionami zwykłymi całkowita liczba znamion wynosiła u 46,67% < 20 znamion, u 40% – 21–100 znamion, a u 13,33% osób stwierdzono > 100 znamion na skórze. W porównaniu z całą badaną populacją (102 osoby) znamiona wrodzone (obecne vs nieobecne) stwierdzono istotnie statystycznie rzadziej u chorych z czerniakiem (u 5,88% badanych, p = 0,00440) oraz w grupie ze znamionami dysplastycznymi i w grupie ze znamionami zwykłymi.

Wnioski. Jasne włosy, oczy oraz jasny fototyp skóry stanowią dominujące cechy fenotypowe u chorych na czerniaka skóry. Wśród pacjentów z łagodnymi zmianami melanocytowymi (znamiona zwykłe, dysplastyczne) również częściej stwierdzano jasne cechy niż ciemne. Najistotniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju czerniaka skóry w badanej grupie pacjentów było stwierdzenie dużej całkowitej liczby znamion melanocytowych na skórze.