Dołącz do nas w mediach społecznościowych:
Udostępnij
Źródło: Sejm, FLO

Masa ciała dziecka nie powinna ważyć na szkolnym życiu. A jak jest naprawdę?

123 RF

Wyniki ogólnopolskiego badania wśród dzieci i młodzieży pokazują, że otyłość to nie tylko problem zdrowotny. To także wyzwanie społeczne, które rozgrywa się na szkolnych korytarzach, podczas lekcji wychowania fizycznego i w relacjach rówieśniczych. Raport oraz wyniki badania zostały oficjalnie przedstawione przez przedstawicielki fundacji podczas poniedziałkowego posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Dzieci.

„Grubas”„pumpkin” – to nie są niewinne żarty. To słowa, które mogą sprawić, że dziecko zacznie wstydzić się własnego ciała, unikać rówieśników i rezygnować z różnych aktywności, które powinny być źródłem radości. Właśnie takie doświadczenia opisali uczniowie uczestniczący w ogólnopolskim badaniu „Dzieci i dorośli przeciwko otyłości” przeprowadzonym przez Fundację Polskiedzieci.org i FLO – Fundację na rzecz Leczenia Otyłości.

Sprawdzili wiedzę dzieci i młodzieży na temat otyłości

Badanie ankietowe objęło 311 respondentów ze szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Jego celem było sprawdzenie, co młodzi ludzie wiedzą o nadwadze i otyłości, jak postrzegają osoby z nadmierną masą ciała oraz jak reagują na wykluczenie i przemoc rówieśniczą.

– Jeżeli trzech na czterech badanych uczniów szkół ponadpodstawowych było świadkami złego traktowania rówieśników z powodu masy ciała, to nie mówimy o pojedynczych incydentach, ale o poważnym problemie przemocy rówieśniczej. Wyśmiewanie, upokarzanie i wykluczanie wciąż zbyt często traktowane są jak niewinne żarty, choć ich konsekwencją mogą być lęk, depresja czy niszczenie poczucia własnej wartości u dziecka. Dziecko z otyłością nie powinno bać się reakcji otoczenia bardziej niż samej choroby. Właśnie dlatego potrzebujemy nie tylko edukacji zdrowotnej, lecz także szkoły, która zapewni każdemu dziecku  bezpieczeństwo, szacunek i wsparcie  podkreśla Ewa Godlewska, prezeska FLO – Fundacji na rzecz Leczenia Otyłości.

Problem, który widać na szkolnym korytarzu

Jednym z najbardziej niepokojących wniosków raportu jest skala doświadczeń związanych ze stygmatyzacją. Wśród uczniów szkół podstawowych 46,2 proc. zadeklarowało, że było świadkami złego traktowania rówieśnika z powodu masy ciała. W szkołach ponadpodstawowych odsetek ten wyniósł aż 75 proc.

– W okresie dojrzewania gwałtowne zmiany biologiczne sprawiają, że nastolatki zaczynają postrzegać swoje ciało jako nieprzewidywalne, co przy jednoczesnej konfrontacji z nierealistycznymi wzorcami piękna drastycznie obniża ich samoocenę. W tym samym czasie grupa rówieśnicza zaczyna traktować atrakcyjność fizyczną jako główną „walutę” i kryterium oceny, co czyni wygląd kluczowym czynnikiem akceptacji lub wykluczenia. W efekcie dzieci odbiegające od normy stają się szczególnie narażone na hejt i body shaming, służące często innym do maskowania własnych kompleksów, wyjaśnia Karolina Ławecka, psycholog z Fundacji Polskiedzieci.org. Ponadto 80 proc. uczniów szkół podstawowych i 94 proc. uczniów szkół ponadpodstawowych uważa, że osobom z nadwagą jest w szkole trudniej.  

–Za tymi liczbami kryją się konkretne sytuacje: wyśmiewanie na korytarzu, nieprzyjemne komentarze przy stołówce, wykluczanie z grupy znajomych czy publiczne ocenianie sprawności fizycznej. Szczególnie często uczniowie wskazywali na lekcje wychowania fizycznego. Dla części młodych ludzi WF, zamiast być okazją do ruchu i budowania sprawności, staje się źródłem stresu i obawy przed ośmieszeniem – kontynuuje Karolina Ławecka.

Wśród opisywanych problemów pojawiały się biegi na czas, dobieranie drużyn, podczas którego uczniowie z większą masą ciała bywają wybierani jako ostatni, oraz dyskomfort związany z przebieraniem się w szatni. To ważny sygnał dla szkół i nauczycieli. Aktywność fizyczna powinna wspierać zdrowie, a nie utrwalać przekonanie, że nie dla każdego jest w niej miejsce.

Wiedza to dopiero początek

Raport pokazuje również, że świadomość zdrowotna młodych ludzi zmienia się wraz z wiekiem. Prawidłową definicję nadwagi i otyłości wskazało 51,8 proc. uczniów szkół podstawowych oraz 82,1 proc. uczniów szkół ponadpodstawowych.

Wśród starszej młodzieży 88,1 proc. dostrzegało wieloaspektowy charakter konsekwencji otyłości, łącząc ją między innymi z chorobami układu krążenia, cukrzycą typu 2, problemami metabolicznymi i zaburzeniami psychicznymi. To dobry punkt wyjścia do dalszej edukacji. Wciąż jednak potrzebujemy działań, które pomogą dzieciom i młodzieży zrozumieć, że otyłość jest chorobą przewlekłą, a nie dowodem słabości charakteru czy braku silnej woli.

Uczniowie podają świetne strategie profilaktyki nadwagi i otyłości. Selekcja i kontrola artykułów spożywczych sprzedawanych w szkole, edukacja na temat zdrowych nawyków, uatrakcyjnienie i zwiększenie dostępności zajęć sportowych, umieszczanie ostrzeżeń na produktach, które w znacznym stopniu zwiększają ryzyko zachorowania na otyłość.

– Niektóre z inicjatyw zostały rozwiązane systemowo, np. obowiązkowe lekcji edukacji zdrowotnej, czy nowelizacja “rozporządzenia sklepikowego”. Jednak, aby rozwiązania te przyniosły efekty dorośli, muszą dołożyć wszelkich starań, żeby lekcje edukacji zdrowotne były dla uczniów ciekawe, a przepisy zawarte w rozporządzeniu  przestrzegane przez właścicieli sklepików szkolnych i osoby odpowiedzialne za żywienie w stołówkach. Zaangażowanie zarówno dzieci, jak i dorosłych jest niezbędne by skutecznie przeciwdziałać epidemii nadmiernej masy ciała wśród dzieci i młodzieży – wylicza dietetyk Malwina Pustułka z fundacji Polskiedzieci.org.

Młodzi chcą reagować. Potrzebują wsparcia dorosłych

W wynikach badania jest również powód do ostrożnego optymizmu. Chęć zareagowania na krzywdzenie kolegi lub koleżanki zadeklarowało 84,6 proc. uczniów szkół podstawowych i 79,8 proc. uczniów szkół ponadpodstawowych. Młodsi uczniowie najczęściej wskazywali zgłoszenie sytuacji dorosłemu i okazanie wsparcia pokrzywdzonej osobie. Starsza młodzież częściej deklarowała bezpośrednią obronę i indywidualne wsparcie rówieśnika. Jednocześnie same dobre intencje nie zawsze wystarczą. Uczniowie przyznawali, że czasami boją się zareagować, ponieważ nie chcą sami stać się celem ataków. Inni nie wiedzą, jak skutecznie pomóc, albo obawiają się, że ich interwencja tylko zaostrzy konflikt. Odpowiedzialność nie może zatem spoczywać wyłącznie na dzieciach. Szkoły powinny jasno wskazywać, do kogo można zwrócić się po pomoc, uczyć bezpiecznego reagowania na przemoc i konsekwentnie pokazywać, że wyśmiewanie z powodu wyglądu nie jest akceptowalne.

– Aby skutecznie przeciwdziałać wykluczeniu i stygmatyzacji, szkoła powinna wyposażyć uczniów w konkretną wiedzę, jak reagować na krzywdę. Działania wychowawcze powinny promować postawę aktywnego świadka – przełamując mit „skarżenia” – oraz jasno wskazywać zaufanych dorosłych w placówce: pedagog, psycholog, nauczyciel. Kluczowe jest także stałe upowszechnianie bezpłatnych, anonimowych form wsparcia zewnętrznego, takich jak Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (116 111) oraz Dziecięcy Telefon Zaufania RPD (800 12 12 12) – tłumaczy psycholog Ławecka.

Nie tylko dziecko, ale całe jego otoczenie

Uczniowie uczestniczący w badaniu wskazywali także na bariery utrudniające prowadzenie zdrowego stylu życia. W ich odpowiedziach pojawiały się ceny zdrowej żywności, łatwa dostępność wysoko przetworzonych produktów, wpływ reklam, nawyki wyniesione z domu oraz niewystarczająco atrakcyjna oferta zajęć sportowych.

– To pokazuje, że profilaktyka otyłości nie może sprowadzać się do pouczania dzieci, co powinny jeść i ile powinny się ruszać. Potrzebne jest środowisko, które ułatwia podejmowanie zdrowych wyborów i buduje zdrowe nawyki wspólnie z uczniami: oferuje dostęp do wartościowych posiłków, prowadzi atrakcyjne zajęcia ruchowe, edukuje rodziców i oraz w atrakcyjny sposób przekazuje odpowiednią wiedzę w szkole, podkreśla – Natalia Rokita, prezes Fundacji Polskiedzieci.org.

Ogromnie ważną rolę odgrywają dorośli, którzy powinni wspierać dzieci w dokonywaniu prozdrowotnych wyborów i dbaniu o własne ciało. – Krytykowanie wyglądu, zawstydzanie czy traktowanie jedzenia jako nagrody mogą utrudniać kształtowanie dobrych nawyków i poczucia własnej wartości – tłumaczy Karolina Ławecka.

Raport wskazuje konkretne kierunki działania: bardziej włączające lekcje WF, dyskretne dzielenie uczniów na drużyny, zapewnienie poczucia bezpieczeństwa w szatniach, warsztaty przeciwdziałające body shamingowi i cyberprzemocy oraz łatwiejszy dostęp do wsparcia psychologicznego i dietetycznego.


Zmieńmy sposób, w jaki rozmawiamy o otyłości

– Nie zbudujemy zdrowego pokolenia, zawstydzając dzieci, które najbardziej potrzebują wsparcia. Otyłość jest chorobą, a nie miarą wartości człowieka. Przeciwdziałanie otyłości i walka ze stygmatyzacją nie wykluczają się. Przeciwnie – powinny iść w parze. Możemy promować zdrowe nawyki, zachęcać do ruchu i wspierać leczenie, nie zawstydzając przy tym dzieci, których dotyczy problem – mówi  Ewa Godlewska prezeska FLO – Fundacji na rzecz Leczenia Otyłości

Dodaje: Nie możemy wymagać od dzieci, by dbały o swoje zdrowie, jeśli odbieramy im poczucie bezpieczeństwa i własnej wartości. Dziecko nie powinno musieć wybierać między troską o zdrowie a poczuciem, że jest akceptowane. Nie powinno również obawiać się lekcji WF, przebierania w szatni czy wspólnego wyjścia z klasą tylko dlatego, że jego ciało wygląda inaczej niż ciała rówieśników.

– Wyniki badania „Dzieci i dorośli przeciwko otyłości” powinny stać się impulsem do wspólnego działania szkół, rodziców, specjalistów i instytucji publicznych. Potrzebujemy edukacji o otyłości jako chorobie przewlekłej, skutecznego przeciwdziałania przemocy i rozwiązań, które realnie ułatwią dzieciom dbanie o zdrowie – apeluje Natalia Rokita. Zdrowa szkoła bowiem to nie ta, w której wszystkie dzieci wyglądają tak samo. To ta, w której każde dziecko może czuć się bezpiecznie, otrzymać pomoc i rozwijać się bez strachu przed oceną.

Cały raport do przeczytania "Co wiesz o nadwadze i otyłości?"

Przeczytaj także: „Leczenie otyłości to biznes wart miliardy złotych”, „Otyłość to nie tylko liczba na wadze. To choroba, która zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów”

Działy: Aktualności w Menedżer Zdrowia Aktualności
Tagi: waga nadwaga otyłość zdrowie szkoła raport FLO lek depresja stygmatyzacja hejt body shaming Karolina Ławecka Malwina Pustułka rozporządzenie koszykowe edukacja zdrowotna Natalia Rokita