Opieka paliatywna, której początki w drugiej połowie XX wieku są dobrze znane, miała w poszczególnych krajach odmienne źródła i tradycje, do których nawiązywała. W Polsce historia tej działalności nie jest jeszcze dokładnie poznana. Niniejszy artykuł prezentuje wyniki wstępnych badań nad działalnością na rzecz nieuleczalnie chorych i umierających w Polsce na przełomie XIX i XX wieku, a więc przed powstaniem europejskich i polskich struktur związanych z opieką paliatywną. Ukazano jej odmienność od istniejących ówcześnie inicjatyw na Zachodzie Europy wynikającą z sytuacji społecznej i politycznej. Opiekę nad nieuleczalnie chorymi organizowały początkowo zakony, zwłaszcza żeńskie – sióstr szarytek i elżbietanek (szczególnie opiekę domową), ale także świeckie towarzystwa, które można uznać za prekursorów wolontariatu. W odróżnieniu od krajów zachodnioeuropejskich nieliczne były ośrodki służące wyłącznie opiece nad umierającymi. Na podkreślenie zasługuje wkład środowisk onkologicznych i profesjonalnych pielęgniarek w tworzenie opieki domowej, a także ośrodków dla nieuleczalnie chorych na nowotwory złośliwe.