Zaparcie stolca, choć należy do najczęstszych objawów zgłaszanych przez pacjentów objętych opieką paliatywną, stwarza problem diagnostyczny i terapeutyczny. Główną przyczyną trudności jest wieloczynnikowa etiologia, lecz również brak wystandaryzowanych narzędzi diagnostycznych i monitorujących skuteczność leczenia. Zalecenie stosowania takich narzędzi znajduje się w aktualnych wytycznych Polskiego Towarzystwa Medycyny Paliatywnej.
Celem pracy była ocena wiarygodności i przydatności dostępnych narzędzi diagnostycznych i monitorujących zaparcia stolca w populacji pacjentów objętych opieką paliatywną w codziennej praktyce. Dodatkowym celem jest ocena rozkładu stosowanych dawek leków opioidowych i ustalenie definicji dużych i małych dawek opioidów, aby umożliwić dalsze badanie związków pomiędzy stosowaniem leków opioidowych a częstością występowania zaparć. Badanie polegało na wypełnieniu Kwestionariusza oceny funkcji jelit (KOFJ), pilotażowego narzędzia wdrożonego w celu rutynowej diagnostyki i monitorowania leczenia zaparć, u wszystkich pacjentów objętych opieką paliatywną. Narzędzie to obejmowało pytania o objawy obiektywne zaparcia, jak również dostępne skale BFI i PAC-SYM. Grupa badanych chorych obejmowała 232 pacjentow objętych opieką paliatywną domową (poradnia medycyny paliatywnej, hospicjum domowe) i stacjonarną (oddział medycyny paliatywnej, hospicjum stacjonarne). Analizie poddano 196 kwestionariuszy. Wykazano związek liniowy z obiektywnymi kryteriami zaparcia oraz wysokie stopnie wypełnienia dla pytań skali BFI. W przypadku PAC-SYM taki związek został wykazany jedynie dla indeksu całkowitego oraz dla pytania o zbyt twarde stolce. Rozkład dawek leków opioidowych w badanej populacji w przeliczeniu na ekwianalgetyczną dawkę morfiny jest prawoskośny, z zaznaczonymi dwoma podgrupami z medianą 90 mg/dobę oraz wyraźnym obniżeniem w zakresie dawek 90–120 mg/dobę.
Wnioski: BFI oraz PAC-SYM są dobrze skorelowane z częstością wypróżnień oraz odznaczają się wzajemną zależnością liniową, ale ze względu na rozbudowaną strukturę oraz nieużyteczność niektórych pytań mogą jednak być nieprzydatne w codziennej praktyce. Rutynowym pytaniem powinno być pytanie o częstość wypróżnień w ciągu ostatnich 7 dni oraz o trudność wypróżnienia i oddawanie twardych stolców, najlepiej z zastosowaniem
prostszej skali.