Dołącz do nas w mediach społecznościowych:
Udostępnij
Autor: Maria Krzos
Źródło: Menedżer Zdrowia 

Potencjał danych medycznych: Polska ma zasoby, ale nie potrafi z nich w pełni korzystać

Bartosz Nehring/Sejm RP

„Polska infrastruktura danych medycznych, wyzwania i szanse na przykładzie rozwiązań z innych państw” – to temat jednej z debat, która odbyła się podczas II Kongres Suwerenności Cyfrowej „Suwerenna Przyszłość: Technologia, Zdrowie, Partnerstwo”. Eksperci mówili o brakach, ale podkreślali również, że w wielu obszarach inni biorą z nas przykład. 

Organizatorem wydarzenia była Komisja Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii Sejmu RP, a partnerem Agencja Badań Medycznych.

Nie możemy cyfryzować administracyjnego chaosu

– Chcemy systemu, w którym pacjent nie musi być kurierem własnej dokumentacji, nie musi wozić wyników od gabinetu do gabinetu i opowiadać za każdym razem całej historii choroby. Informacja powinna podążać za pacjentem bezpiecznie, sprawnie i wtedy, kiedy jest ona nam potrzebna – mówił witając uczestników kongresu poseł Bartłomiej Pejo (Konfederacja), przewodniczący Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii.

– Dlatego kluczowa jest, w moim przekonaniu, koordynacja. Cyfryzacja pojedynczej placówki to dopiero początek. Potrzebujemy przede wszystkim współpracy między podstawową opieką zdrowotną, specjalistami, szpitalami, diagnostyką i rehabilitacją. Potrzebujemy również współpracy instytucji odpowiedzialnych za zdrowie i cyfryzację. Tak aby ich działania tworzyły taką spójną całość – postulował.

Podkreślał, że systemy muszą umieć się ze sobą komunikować. – Dane powinny być zapisywane według wspólnych standardów, a raz wprowadzona informacja powinna służyć dalej – bez przepisywania jej do kolejnych formularzy – mówił.

Zaznaczył, że „nie możemy cyfryzować administracyjnego chaosu”. – Musimy przy okazji cyfryzacji uporządkować wszystkie procesy i nie bójmy się przy tym korzystać ze sprawdzonych rozwiązań cyfrowych. Nie musimy przecież za każdym razem wyważać otwartych drzwi – powiedział.

Wykorzystanie danych medycznych

Kolejnym wątkiem poruszonym przez posła Konfederacji była kwestia wykorzystania danych medycznych. Musimy nauczyć się ich wykorzystywania. – Powinny one wspierać zarówno leczenie konkretnego człowieka, jak i badania naukowe, ocenę skuteczności terapii oraz planowanie świadczeń. Chcemy wiedzieć, gdzie powstają kolejki, czego brakuje i które działania rzeczywiście poprawiają zdrowie naszych pacjentów – powiedział.

Poruszył też kwestię rozwoju sztucznej inteligencji – dobrze przygotowane dane medyczne mogą służyć temu celowi. Zaznaczył, że wdrażaniu rozwiązań opartych na AI musi obejmować sprawdzenie jakości, bezpieczeństwa i przydatności w praktyce. – Lekarz powinien otrzymać wiarygodne wsparcie i zachować kontrolę nad decyzją kliniczną. Za danymi medycznymi zawsze przecież stoi człowiek, dlatego ich wykorzystanie musi opierać się na ochronie prywatności, jasnych zasadach dostępu i możliwości sprawdzenia, kto oraz w jakim celu korzystał z tych danych. Zaufanie pacjentów jest warunkiem powodzenia tej zmiany – podkreślał.

Trzecim obszarem, o którym w jego ocenie należy mówić w kontekście danych medycznych, jest ich wykorzystanie w celu zwiększenia efektywności i oszczędność w ochronie zdrowia. – Każda odzyskana godzina pracy personelu i każda złotówka uwolniona z niepotrzebnych kosztów to zasób, który możemy na pomoc pacjentów. Przy ograniczonych kadrach i rosnących potrzebach zdrowotnych nie możemy lekceważyć właśnie tego potencjału – powiedział.

Cele Agencji Badań Medycznych

Anna Kowalczuk, prezes Agencji Badań Medycznych wyjaśniała, że z perspektywy ABM w projektach związanych z danymi medycznymi kluczowe jest, by projekty nie ograniczały się jedynie do pomysłu na nową technologię czy pomysłu naukowego. – Ważne jest zaplanowanie całej ścieżki i uwzględnienie możliwości wdrożenia, zrefundowania i dotarcia do pacjenta danych innowacji. Dlatego skupiamy się przede wszystkim na tym, aby określone rozwiązania pokrywały się z rozpoznaną potrzebą kliniczną.

Potencjał rejestrów klinicznych

Dr hab. nauk o zdrowiu Katarzyna Kolasa, kierownik Zakładu Ekonomiki Zdrowia i Zarządzania Opieką Zdrowotną Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie mówiła m.in. o tym, które rozwiązania dotyczące organizacji i wykorzystania danych medycznych w innych państwach można potraktować jako inspirację dla Polski. Przypomniała, że dane medyczne mogą mieć charakter retrospektywny albo prospektywny.
Tłumaczyła, że z punktu widzenia naukowca pierwszym źródłem informacji są najczęściej rejestry medyczne (rejestry klinicznie).

– Myślę, że jako Polska nie mamy się tu czym pochwalić. Mamy może z 15 takich rejestrów, większość mało używanych w praktyce – przynajmniej z punktu widzenia naukowca. Dla porównani, kraj taki jak Szwecja, który ma 8-9 milionów mieszkańców, ma tych rejestrów 108 – powiedziała. Wyjaśniła, że Narodowy Fundusz Zdrowia, choć gromadzi bardzo dużo informacji, de facto nie zbiera danych, które można byłoby wykorzystywać tak, jak wykorzystuje się rejestry kliniczne. – NFZ zbiera informacje o procedurach, które się odbyły. Rejestry kliniczne służą zupełnie innemu celowi – tłumaczyła. Podkreśliła, że dane, których gromadzenia wymaga NFZ, służą celom rejestracyjnym, a nie ocenie efektywności

Kolasa przywołała też przykład Finlandii, w której udało się zintegrować dane medyczne w taki sposób, by mogły służyć celom badawczym w ramach inicjatywy FinData. W efekcie w Finlandii działa system przyznawania zezwoleń na wtórne wykorzystanie danych o charakterze medycznym i społecznym.

Badaczka podkreśliła, że mechanizmy te działają mimo tego, że w Finlandii, podobnie jak w innych krajach UE, działają przepisy o ochronie danych osobowych (RODO). W Polsce ich obowiązywanie jest często traktowane jako przeszkoda w udostępnianiu danych. Wskazała, że fiński przykład pokazuje, że nie do końca tak musi być.

Dane prospektywne – przykład Singapuru

Jako przykład kraju, w którym skutecznie gromadzi się i wykorzystuje dane prospektywne, dr Kolasa podała Singapur. Przypomniała, że ten rodzaj informacji służy nie temu, by uczyć się, ale temu, by leczenie nie było potrzebne. Są one częściej wykorzystywane w kontekście profilaktyki i longevity. Przykładem rejestrów danych prospektywnych są informacje gromadzone w ramach badania jest Health District w Singapurze.

Trzecim wątkiem wspomnianym przez Katarzynę Kolasę, jest kwestia interoperacyjności danych. W tym obszarze benchmarkiem mogą być, jej zdaniem, działania podejmowane przez Estonię.

Mamy solidne podstawy do tego, by efektywnie gromadzić i przetwarzać dane medyczne

Wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski wskazał, że jeśli porównamy się do takich krajów jak Finlandia czy Estonia, Polska jako kraj nie powinna mieć kompleksów. W jego ocenie, jeśli chodzi o dane i możliwość ich przetwarzania, mamy bardzo solidne podstawy i znajdujemy się w czołówce krajów zapewniających dostęp do różnego rodzaju informacji gromadzonych przez publiczne instytucje. – Mamy całe zasoby danych, które są otwierane. Są to zarówno dane zgromadzone centralnie, jak i w jednostkach samorządu terytorialnego – powiedział.

– W związku z tym uważam, że mając te solidne podstawy, możliwe jest również przejście na wyższy poziom w zakresie danych przetwarzanych w systemie ochrony zdrowia – powiedział. – Jeśli taka będzie decyzja na kolejnych etapach, Ministerstwo Cyfryzacji jest gotowe do działania – poinformował.

Mamy swoje problemy, ale w niektórych obszarach dajemy przykład innym krajom

Wiceminister zdrowia Tomasza Maciejewski odpowiadał m.in. na pytanie, jak gromadzone dane mogłoby się przysłużyć pacjentom oraz czy cyfryzacja może być panaceum na niedobór środków finansowych w ochronie zdrowia.

Maciejewski zgodził się z tezą dr Kolasy, że w ochronie zdrowia mamy dużo danych, ale nie możemy ich w pełni wykorzystywać. Dodał, że prowadzone są prace nad tym, by to zmienić. Celem jest, by istniejące rejestry były „scentralizowane, kompatybilne i interoperacyjne”. Dodał, że prowadzone są również prace dzięki którym można będzie korzystać z danych poprzez stworzenie otwartych API.

Dodał, że nasze rozwiązanie również służą innym jako benchmark. Jako jeden z przykładów podał centralną e-rejestrację.

Znaczenie standardów i wpływ RODO

Prof. Andrzej Ossowski, genetyk, prorektor do spraw technologii medycznych w Pomorskim Uniwersytecie Medycznym w Szczecinie mówił m.in. o roli, jaką zaczęły odgrywać Regionalne Centra Medycyny Cyfrowej. Ich powstanie to szansa na to, aby dane, które gromadzimy od lat, można było wreszcie zacząć wykorzystywać. To samo dotyczy danych generowanych obecnie oraz tych, które powstaną w przyszłości.

Naukowiec mówił także, że w przypadku o konieczności wdrażania określonych standardów – tylko dzięki temu dane pochodzące z różnych ośrodków mogą być w pełni porównywalne. Odniósł się także do kwestii ochrony danych osobowych. – Tu chyba trochę za głęboko zabrnęliśmy. Narzuciliśmy sobie zbyt duży kaganiec, co powoduje, że dostęp do tych danych jest w pewien sposób utrudniony – powiedział.

Odnosząc się do kwestii RODO, wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski powiedział, że zgadza się z tezą, że europejskie przepisy dotyczące ochrony danych osobowych powinny być bardziej elastyczne. – Ale w tej elastyczności powinny również bardziej odpowiadać na realne potrzeby, ponieważ dzisiaj moim zdaniem te przepisy mają luki i Cyber Piątka (rozwiązania przygotowywane przez Ministerstwo Cyfryzacji po cyberatakach na placówki medyczne – red.) ma te luki właśnie zabezpieczyć – powiedział.

Przyszłość Regionalnych Centrów Medycyny Cyfrowej

Prof. Ossowski podczas debaty zaapelował również o to, byśmy jako kraj zadbali o przyszłość i wykorzystanie potencjału Regionalnych Centrów Medycyny Cyfrowej. Wyjaśnił, że chodzi o to, by nie stały się one kilkunastoma osobnymi wyspami. Powinny one tworzyć pewien system i przestrzegać wspólnych standardów. Co nie znaczy, że mają zajmować się tym samym. Chodzi tu raczej o pewną komplementarność.

Podczas kongresu padał też apel o to, byśmy zadbali o zapewnienie Regionalnym Centrom Medycyny Cyfrowej finansowania. Ośrodki te powstały w systemie projektowym i już dziś należy zadbać o to, by mogły kontynuować pracę po zakończeniu projektu.

II Kongres Suwerenności Cyfrowej „Suwerenna Przyszłość: Technologia, Zdrowie, Partnerstwo” odbył się 16 listopada w Warszawie, w siedzibie Sejmu. Oprócz debaty poświęconej bezpośrednio dany medycznym programie wydarzenia znalazła się również debata: „Suwerenność technologiczna w zdrowiu: od kadr do własnych rozwiązań” oraz „Partnerstwo nauki i biznesu: od potrzeby klinicznej do wdrożenia”.

Przeczytaj także: „Cyfryzacja, AI i odejście od doraźnej refundacji to główne plany polityki lekowej państwa”

Menedzer Zdrowia linkedin

Działy: Aktualności w Menedżer Zdrowia Aktualności
Tagi: dane medyczne Barłomiej Pejo Sejm RP Tomasz Maciejewski Agencja Badań Medycznych Katarzyna Kolasa Andrzej Ossowski Pomorski Uniwersytet Medyczny Dariusz Standerski