Wprowadzenie: W artykule przedstawiono prace nad stworzeniem narzędzia badawczego – Kwestionariusza Ról Rodzinnych (KRR), przeznaczonego do pomiaru ról psychologicznych, które młodzi dorośli pełnili w swoich rodzinach.

Materiał i metody: Za Wegscheider-Cruse wyodrębniono role/skale badawcze Bohatera, Maskotki, Zagubionego dziecka i Kozła ofiarnego. Na skutek licznych doniesień w ramach nurtu resilience dodano też rolę/skalę Żelazne dziecko, jako jednostki, która nie ponosi wyraźnych szkód psychicznych mimo wzrastania w dysfunkcjonalnym otoczeniu. Weryfikacje psychometryczne wykazały wysokie wskaźniki rzetelności α Cronbacha. W zakresie analiz trafności teoretycznej konfirmacyjna analiza czynnikowa wykazała wystarczające dopasowanie testowanego modelu do danych z badanej polskiej próby.

Wyniki: Badania przeprowadzono na ogólnej próbie 588 osób w wieku 17–35 lat pochodzących z rodzin alkoholowych i niealkoholowych. U badanych kobiet i mężczyzn z rodzin alkoholowych praktycznie każda rola wystąpiła na poziomie wyników wysokich, ale najwyższe średnie wyników uzyskano dla skali Kozła ofiarnego.

Omówienie: Role Bohatera i Maskotki u kobiet, a Zagubionego dziecka u mężczyzn są zwykle traktowane jako specyficzne dla rodzin alkoholowych, co okazało się nietrafne. Brak różnic statystycznie istotnych w ich „obsadzeniu” między grupą młodych dorosłych pochodzących z rodzin alkoholowych i niealkoholowych pokazuje, że są to role, które mogą być podejmowane także w rodzinach zaliczanych do tzw. normalnych. Pomiędzy mężczyznami i kobietami wystąpiły różnice w skali Żelazne dziecko – wskazuje to na preferowanie przez obydwie płcie różnych mechanizmów adaptacyjnych.

Wnioski: Kwestionariusz Ról Rodzinnych wydaje się narzędziem użytecznym zarówno do badań indywidualnych, jak i grupowych.