Wprowadzenie

Kształtowanie dostępności ekonomicznej alkoholu należy do repertuaru najczęściej polecanych narzędzi w polityce alkoholowej. W październiku 2021 r. przyjęto ustawę o podatku akcyzowym, która miała regulować wysokość zmian w podatku w latach 2022–2027. Od 1 stycznia 2022 r. wprowadzono w Polsce 10-procentową podwyżkę akcyzy na napoje alkoholowe; w kolejnych latach wysokość podwyżki ustalono na 5%, aby zapobiec negatywnym skutkom ubocznym mniej regularnych, ale większych zmian cen alkoholu. Celem tego badania była ocena wpływu podwyżki akcyzy na spożycie napojów alkoholowych w pierwszym roku funkcjonowania tego systemu.

Materiał i metody

Przeprowadzono dwa badania ankietowe na próbach reprezentatywnych dorosłych mieszkańców Polski – pierwsze na miesiąc przed planowaną podwyżką, drugie 12 miesięcy później.

Wyniki

Nie odnotowano poważniejszych zmian w spożyciu alkoholu. Nie zmieniła się liczba abstynentów, częstotliwość picia piwa i wina oraz ich ilość wypijana jednorazowo. Spadła częstotliwość picia napojów spirytusowych, czemu towarzyszył wzrost ich konsumpcji jednorazowej. Szczególnie znaczący wzrost konsumpcji jednorazowej nastąpił wśród mężczyzn, osób młodych i w średnim wieku, z wykształceniem średnim lub niższym i na wsi. Średnia roczna konsumpcja alkoholu zwiększyła się nieznacznie; istotny wzrost odnotowano wśród ludzi młodych.

Omówienie

Podwyżka akcyzy nie przyniosła znaczących zmian w konsumpcji alkoholu w Polsce, ponieważ stopa inflacji obserwowana w tym czasie dotknęła wszystkie inne towary i była prawie dwa razy wyższa niż skala podwyżek cen napojów alkoholowych.

Wnioski

Podwyżki akcyzy, jeśli mają doprowadzić do spadku spożycia, powinny zatem uwzględniać nie tylko antycypowany wzrost dochodów ludności, lecz także przewidywany poziom inflacji.