Dołącz do nas w mediach społecznościowych:
Udostępnij
Źródło: Sejm, PAP

Zaciąganie hamulca

Sejm

Rząd chce zablokować sprzedaż jednorazowych e-papierosów i aromatyzowanych woreczków nikotynowych, po które coraz częściej sięga młodzież. Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych w Sejmie pokazało jednak, że w tej sprawie zderzają się ze sobą dwie racje – troska o zdrowie publiczne i obawy o przyszłość polskich plantatorów tytoniu i wpływy do budżetu.

  • Wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka przedstawiła dane pokazujące, że sprzedaż jednorazowych e-papierosów przekroczyła 60 mln sztuk rocznie, a używa ich już ponad połowa uczniów w wieku 17–18 lat
  • Nowelizacja ustawy antytytoniowej zakłada całkowity zakaz sprzedaży jednorazowych e-papierosów (również beznikotynowych), wycofanie aromatyzowanych woreczków nikotynowych oraz ograniczenie sprzedaży rekreacyjnych produktów z nikotyną wyłącznie do aptek
  • Przedstawiciele resortu rolnictwa i część posłów wyrazili obawy o dochody trzech tysięcy rodzin plantatorów tytoniu oraz ubytek wpływów do budżetu państwa na poziomie 133 mld zł w ciągu 20 lat, co doprowadziło do wyznaczenia wysłuchania publicznego na 23 lutego 2027 r.

17 listopada w Sejmie, podczas wspólnego posiedzenia Komisji Zdrowia oraz Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi, odbyło się pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (druk 2362) – w dokumecie założono między innymi całkowity zakaz sprzedaży jednorazowych e-papierosów – zarówno zawierających nikotynę, jak i beznikotynowych.

Alarmujące dane o uzależnieniu młodzieży

Uzasadniając propozycję resortu, wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka podkreśliła, że głównym celem regulacji jest ograniczenie dostępności oraz atrakcyjności wyrobów nikotynowych dla dzieci i młodzieży, a także przeciwdziałanie uzależnieniom. Przypomniała, że palenie tytoniu odpowiada w Polsce za około 67 tys. zgonów rocznie.

– Dostępne szacunki pokazują, że łączne koszty zdrowotne i ekonomiczne palenia mogą przekraczać 114 mld zł rocznie. Szczególnej ochrony wymagają najmłodsi – argumentowała wiceminister.

Kęcka zwróciła uwagę na gwałtowny wzrost rynku jednorazowych e-papierosów. O ile w 2016 r. ich sprzedaż wynosiła około 52 tys. sztuk, o tyle w 2023 r. sięgnęła blisko 56 mln, a w 2024 r. przekroczyła 60 mln sztuk. W latach 2016–2025 do systemu zgłoszono ponad 17,5 tys. tego typu produktów, co stanowiło niemal 26 proc. wszystkich zgłoszeń papierosów elektronicznych i pojemników zapasowych.

Podała, że skala zjawiska wśród nastolatków budzi niepokój resortu:

  • Według badań z 2020 r. w ciągu ostatnich 30 dni po e-papierosy sięgało ponad 22 proc. uczniów w wieku 13–15 lat (tradycyjne papierosy paliło niespełna 12 proc., a podgrzewane wyroby tytoniowe wybierało 10 proc.). W tej grupie wiekowej e-papierosy były więc niemal dwukrotnie popularniejsze od tradycyjnych.
  • Jeszcze bardziej niepokojące są wyniki Europejskiego Programu Badań Ankietowych w Szkołach na Temat Używania Alkoholu i Narkotyków (ESPAD – European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs) z 2024 r. W ciągu miesiąca poprzedzającego ankietę e-papierosy stosowało ponad 37 proc. uczniów w wieku 15–16 lat oraz prawie 51 proc. w grupie 17–18 lat (53,7 proc. dziewcząt i blisko 48 proc. chłopców).

Zakaz aromatów i reżim farmaceutyczny

W projekcie przewidziano kilka pakietów zmian mających chronić małoletnich. Oprócz wycofania z obrotu jednorazowych e-papierosów (także tych bez nikotyny, które – jak tłumaczyła Kęcka – oswajają z samym nawykiem i utrwalają wzorce zachowań) nowelizacja ogranicza ofertę woreczków nikotynowych. W sprzedaży mają pozostać wyłącznie warianty o smaku tytoniowym, ponieważ słodkie i owocowe aromaty przyciągają młodzież.

Ponadto nowe przepisy:

  • wzmacniają uprawnienia kontrolne Inspekcji Handlowej oraz Państwowej Inspekcji Sanitarnej i rozszerzają możliwości badań laboratoryjnych,
  • wprowadzają wymóg, aby nowe produkty do rekreacyjnego stosowania nikotyny (między innymi gumy, tabletki, aerozole czy napoje) były dopuszczane do obrotu wyłącznie w reżimie farmaceutycznym, po potwierdzeniu ich bezpieczeństwa i skuteczności.

Wiceminister zdrowia przytoczyła również statystyki szpitalne: w 2024 r. z powodu toksycznego działania tytoniu i nikotyny hospitalizowano prawie 6 tys. osób, podczas gdy w 2017 r. było ich 2,5 tys. Oznacza to wzrost o ponad 130 proc. Problem dotyczy także dorosłych – na początku 2025 r. codzienne palenie deklarowało 28,8 proc. mężczyzn i ponad 20 proc. kobiet (w grupie 40–59 lat odpowiednio 34,5 i 25 proc.). Elektroniczne zamienniki tytoniu w grupie wiekowej 20–39 lat stosowało natomiast niemal 20 proc. mężczyzn i 12 proc. kobiet.

Spór o plantatorów i wpływy do budżetu

Inną perspektywę przedstawiła wiceminister rolnictwa Małgorzata Gromadzka, zwracając uwagę, że z uprawy tytoniu utrzymuje się w Polsce trzy tysiące rodzin. Jak zaznaczyła, polski surowiec jest wysokiej jakości, trafia głównie do produkcji sziszy i jest eksportowany na Bliski Wschód. Przyznała wprawdzie, że saszetki nikotynowe wytwarza się przeważnie z nikotyny syntetycznej, a nie z suszu, i zadeklarowała poparcie resortu dla zakazu wariantów aromatyzowanych, ale zastrzegła, że ministerstwo „musi trzymać rękę na pulsie”.

– Przede wszystkim musimy chronić polskiego producenta rolnego. Staramy się na bieżąco rewidować przepisy, aby nie ograniczać produkcji. Jeśli nie wesprzemy naszych rolników, tytoń napłynie z krajów trzecich, takich jak Indie czy Brazylia – stwierdziła Gromadzka.

W dyskusji poselskiej pojawiły się obawy o skutki gospodarcze ustawy:

  • Krzysztof Ciecióra z Prawa i Sprawiedliwości ocenił, że zmiany doprowadzą do załamania rynków zbytu dla krajowych plantatorów, i poinformował o złożeniu wniosku o wysłuchanie publiczne.
  • Jan Krzysztof Ardanowski z Demokracji Bezpośredniej pytał, czy państwo powinno uderzać w rolników, którzy „jeszcze sobie radzą”, i ostrzegał przed rozwojem szarej strefy.
  • Jarosław Sachajko z Demokracji Bezpośredniej dopytywał, czy zakaz sprzedaży części produktów nikotynowych poza aptekami nie jest efektem lobbingu.
  • Bożena Lisowska z Koalicji Obywatelskiej przytoczyła szacunki, według których przyjęcie ustawy może oznaczać ubytek wpływów do budżetu państwa na poziomie 133 mld zł w ciągu 20 lat.

Jedna wielka hipokryzja

Ostro na argumenty ekonomiczne zareagowała Wioleta Tomczak z Polska 2050, nazywając część dyskusji „jedną wielką hipokryzją”.

– Mówią państwo o edukacji zdrowotnej, a jednocześnie chcą, żeby młodzież kupowała polski tytoń – stwierdziła posłanka.

Przypomniała, że w grudniu minie 20 lat od ratyfikowania przez Polskę Ramowej Konwencji Światowej Organizacji Zdrowia o Ograniczeniu Użycia Tytoniu (FCTC – Framework Convention on Tobacco Control), która zakazuje uwzględniania interesów przemysłu tytoniowego przy kształtowaniu polityki zdrowia publicznego. Podkreśliła też, że projekt nie wprowadza zakazu uprawy ani prohibicji, a stawianie na jednej szali kilkudziesięciu tysięcy zgonów rocznie i sytuacji trzech tysięcy rodzin plantatorów uznała za niedorzeczne.

Do zarzutów finansowych odniosła się ponownie Katarzyna Kęcka, zestawiając prognozowany ubytek budżetowy w perspektywie dwóch dekad (133 mld zł) z rocznymi kosztami zdrowotnymi i społecznymi palenia (114 mld zł). Zapewniła również, że projekt w żaden sposób nie ogranicza krajowej produkcji rolnej, i przychyliła się do wniosku o wysłuchanie publiczne, który złożył także Jerzy Meysztowicz z KO.

Ostatecznie połączone komisje wyznaczyły termin wysłuchania publicznego na 23 lutego 2027 r.

Przeczytaj także: „Prof. Balwicki: Uzależnienie od nikotyny to choroba mózgu”, „Koniec z jednorazowymi e-papierosami?”, „E-papierosy to manipulacja”, „Elektroniczne papierosy jak słodycze” i „Palący problem w Sejmie”.

Menedzer Zdrowia youtube

Działy: Aktualności w Menedżer Zdrowia Sejm i Senat Aktualności
Tagi: jednorazowe e-papierosy zakaz jednorazowych e-papierosów e-papierosy papierosy elektroniczne woreczki nikotynowe saszetki nikotynowe ustawa antytytoniowa projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych wysłuchanie publiczne Sejm Komisja Zdrowia Komisja Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Zdrowia Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Inspekcja Handlowa palenie tytoniu nikotyna wyroby tytoniowe zdrowie publiczne uzależnienia uzależnienie od nikotyny dzieci i młodzież profilaktyka zdrowotna plantatorzy tytoniu szara strefa Katarzyna Kęcka Małgorzata Gromadzka Jerzy Meysztowicz Jarosław Sachajko Krzysztof Ciecióra Jan Krzysztof Ardanowski Wioleta Tomczak Bożena Lisowska