Alarmujące wyniki badania – 7 na 10 nastolatków bez problemu kupuje papierosy

Najczęściej wskazywanym przez osoby niepełnoletnie miejscem zakupu był sklep stacjonarny (sklep spożywczy, kiosk czy specjalistyczny z e-papierosami, tzw. vape shop). W tych miejscach zakup deklaruje najwięcej, bo aż 75,8 proc. nastolatków biorących udział w badaniu. Co dziesiąty nastolatek kupuje wyroby nikotynowe w sklepie internetowym (10 proc. odpowiedzi), co dwudziesty (4,5 proc.) poprzez media społecznościowe, a 9,7 proc. ankietowanych osób niepełnoletnich wskazuje inne sposoby zakupu takich wyrobów.

Większość nastolatków bez problemu kupuje wyroby tytoniowe i nikotynowe

Zgodnie z przepisami zakazane jest udostępnianie wyrobów tytoniowych, papierosów elektronicznych, pojemników zapasowych oraz woreczków nikotynowych osobom poniżej 18. roku życia. Jednym z podstawowych mechanizmów umożliwiających skuteczne egzekwowanie tego zakazu jest weryfikacja wieku klienta. W przypadku wątpliwości co do pełnoletności kupującego sprzedawca może zażądać okazania dokumentu potwierdzającego wiek. Naruszenie zakazu sprzedaży osobom niepełnoletnim stanowi wykroczenie zagrożone karą grzywny do 2000 zł.

Jak wynika z badania STOP18!, ponad 70 proc. nastolatków nie miało większych problemów z zakupem wyrobów tytoniowych lub nikotynowych, ze względu na brak weryfikacji wieku kupującego. Prawie połowa (44,7 proc.) deklaruje, że sprzedawca tylko czasami prosi ich o okazanie dowodu osobistego, a co czwarty (24,3 proc.), że właściwie nigdy tego nie robi. Co trzeci nastolatek biorący udział w badaniu zgłosił, że sprzedawcy regularnie weryfikują wiek najmłodszych klientów (31,1 proc.).

– Wyroby tytoniowe i nikotynowe są szczególnym rodzajem towarów konsumpcyjnych, skierowanych wyłącznie do osób pełnoletnich. W tym przypadku nie ma i nie może być miejsca na jakąkolwiek pobłażliwość czy niestaranność ze strony sprzedawcy. Niestety, najnowsze badanie STOP18! pokazuje, że mamy tu jeszcze sporą pracę do wykonania – mówi Maciej Ptaszyński, prezes Polskiej Izby Handlu.

– Dlatego w ramach programu STOP18! zachęcamy cały sektor handlowy do zachowania szczególnej ostrożności oraz każdorazowego sprawdzania dowodu osobistego osobom, których wiek może budzić wątpliwości sprzedawcy. Zachęcamy więc do wyjścia poza przewidzianą w ustawie „możliwość weryfikacji wieku”. Niech ta „możliwość” wszędzie zmieni się w obowiązek. Każde dziecko, któremu sprzedawca odmawia sprzedaży papierosów, to sukces nie tylko dla zdrowia publicznego, ale dla całego handlu – dodaje ekspert.

Nieletni najczęściej sięgają po e-papierosy i papierosy

W badaniu STOP18! sprawdzono, jakie produkty tytoniowe lub nikotynowe najczęściej kupują osoby niepełnoletnie. Wśród nastolatków dominują e-papierosy: wskazuje je 71,6 proc. wszystkich badanych, deklarujących korzystanie z wyrobów tytoniowych i nikotynowych (85,4 proc.16-latków i 69,5 proc. 17-latków). Wśród starszych uczestników badania wyższy jest odsetek palaczy papierosów (14,6 proc. wśród 16-latków i 25,3 proc. 17-latków). Udział innych wyrobów jest wyraźnie niższy i pojawia się w starszej kategorii wiekowej, wśród 17-latków, gdzie 2,6 proc. deklaruje zakupy tytoniu do palenia, 1,5 proc. tytoniu do podgrzewania i 1,1 proc. saszetek nikotynowych.

Co dziesiąty nastolatek kupuje wyroby nikotynowe w sieci

Badanie STOP18! zwraca uwagę na rolę kanałów internetowych jako miejsca zakupu wyrobów tytoniowych i nikotynowych. Sklepy online, media społecznościowe i komunikatory są dziś wykorzystywane przez osoby niepełnoletnie do zakupu wyrobów nikotynowych.

Dane STOP18! wskazują, że ankietowani nastolatkowie nabywają e-papierosy zarówno w sklepach stacjonarnych, jak i przez internet. W tradycyjnych punktach sprzedaży e-papierosy są kupowane ponad dwukrotnie częściej niż papierosy tradycyjne (67,7 proc. wobec 28,1 proc.), co pokazuje, że problem dostępności tych produktów nie ogranicza się wyłącznie do kanałów online. Jednocześnie w sprzedaży internetowej e-papierosy zdecydowanie dominują, odpowiadając za 93,5 proc. wskazań, przy braku wskazań zakupu papierosów tradycyjnych w tym kanale sprzedaży. Pozostałe kategorie produktów, takie jak tytoń do skręcania, tytoń do podgrzewania czy saszetki nikotynowe, odgrywają marginalną rolę we wszystkich analizowanych kanałach sprzedaży.

STOP18! przypomina, że obowiązujące w Polsce przepisy jasno i wprost zabraniają sprzedaży wyrobów tytoniowych i nikotynowych przez internet. Wszelkie oferty sprzedaży takich wyrobów pojawiające się w sieci są naruszeniem przepisów polskiego prawa. W Polsce obowiązuje zakaz sprzedaży wyrobów tytoniowych (papierosów, tytoniu do skręcania, tytoniu do podgrzewania itd.) oraz wyrobów nikotynowych (e-papierosów, saszetek nikotynowych i innych wyrobów) osobom poniżej 18. roku życia. Od lipca 2025 r. zakazana jest także sprzedaż osobom niepełnoletnim saszetek nikotynowych i e-papierosów bez nikotyny. Powyższe zakazy obejmują również sprzedaż na odległość, czyli poprzez internet, i inne formy sprzedaży zdalnej, niezależnie od wieku kupującego.

NarkoeuropaKokaina tanieje, fentanyl zbiera śmiertelne żniwo w kolejnych krajach, a e-papierosy bywają nasączane toksyczną chemią. Współczesny europejski czarny rynek stał się tak nieprzewidywalny, że użytkownicy rzadko kiedy wiedzą, co właściwie zażywają – aż do pierwszego przedawkowania.

Przeczytaj także: „Szkodliwy wpływ e-papierosów na kondycję młodych dorosłych – badania” i „Nowe dane o e-papierosach – ryzyko raka płuca może być wyższe, niż sądzono”.