Wprowadzenie

Dotychczasowe badania pozwoliły zidentyfikować wiele czynników warunkujących picie alkoholu przez młodzież z populacji generalnej. Mniej natomiast wiadomo o czynnikach ryzyka i czynnikach chroniących młodzież szczególnie zagrożoną. W szczególności brakuje badań z udziałem młodzieży objętej edukacją specjalną w młodzieżowych ośrodkach socjoterapii (MOS) i młodzieżowych ośrodkach wychowawczych (MOW). Celem badań była identyfikacja psychospołecznych i behawioralnych czynników warunkujących częstość picia, nadużywanie alkoholu oraz problemy związane z piciem wśród młodzieży szczególnie zagrożonej.

Materiał i metody

Badania przeprowadzono na losowej próbie podopiecznych ośrodków w wieku 12–19 lat (n = 1730). Analizowane czynniki dotyczyły trzech obszarów: 1) charakterystyki indywidualnej, socjologicznej i psychologicznej, 2) wpływów społecznych, rówieśniczych i rodzinnych, 3) aktywności w czasie wolnym.

Wyniki

Najsilniejszym czynnikiem warunkującym spożywanie alkoholu, upijanie się oraz problemy wynikające z picia były subiektywne normy sprzyjające używaniu substancji psychoaktywnych. Spośród czynników indywidualnych istotne znaczenie miało poszukiwanie wrażeń, przebyta próba samobójcza, a także w niektórych modelach – impulsywność i niska samokontrola. Znaczącą rolę wśród czynników ryzyka odgrywały również następujące aspekty środowiska społecznego: pozytywne relacje z rówieśnikami, spostrzegane używanie alkoholu i innych substancji psychoaktywnych przez bliskich kolegów oraz rozpowszechnienie problemów alkoholowych wśród znajomych dorosłych. Natomiast monitorowanie przez rodziców czasu wolnego nastolatka okazało się czynnikiem chroniącym. Niektóre aspekty spędzania czasu wolnego miały ograniczone znaczenie i były istotne tylko w modelu wyjaśniającym częstość picia.

Omówienie

Na szczególną uwagę zasługuje związek pomiędzy doświadczeniem próby samobójczej a większym zaangażowaniem w picie alkoholu. Zaskakujący jest brak istotnego znaczenia wsparcia rodziców jako czynnika chroniącego przed nadmiernym piciem.

Wnioski

Działania profilaktyczne wśród podopiecznych ośrodków powinny być ukierunkowane na możliwe do modyfikacji czynniki: kształtowanie subiektywnych norm przeciwnych piciu alkoholu i używaniu innych substancji psychoaktywnych, rozwijanie umiejętności samokontroli, oferowanie młodzieży dopasowanych do ich potrzeb zorganizowanych zajęć w czasie wolnym, działania zapobiegające próbom samobójczym i wzmacniające zdrowie psychiczne podopiecznych MOS i MOW.