eISSN: 1897-4317
ISSN: 1895-5770
Gastroenterology Review/Przegląd Gastroenterologiczny
Current issue Archive Manuscripts accepted About the journal Editorial board Abstracting and indexing Subscription Contact Instructions for authors Ethical standards and procedures
SCImago Journal & Country Rank
1/2010
vol. 5
 
Share:
Share:
more
 
 
Original paper

Intrafamiliar transmission patterns of Helicobacter pylori strains by using molecular typing

Anna Szaflarska-Popławska
,
Cezary Popławski
,
Monika Parzęcka
,
Anna Studzińska-Czyszka
,
Mieczysława Czerwionka-Szaflarska
,
Andrzej Tretyn

Przegląd Gastroenterologiczny 2010; 5 (1): 42–46
Online publish date: 2010/05/07
Article file
- Rodzinna transmisja.pdf  [0.08 MB]
Get citation
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
 
Wstęp
Helicobacter pylori występuje powszechnie w populacji ludzkiej na całym świecie zarówno u dorosłych, jak i dzieci, szczególnie często w krajach rozwijających się. Jest pierwotnym czynnikiem etiologicznym przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka u dzieci, choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, chłoniaka B-komórkowego typu MALT oraz raka żołądka u dorosłych [1, 2].
Do zakażenia dochodzi na drodze ustno-ustnej, kałowo-ustnej oraz żołądkowo-ustnej [3]. Głównym miejscem występowania H. pylori jest przewód pokarmowy człowieka [2], choć potencjalnym źródłem zakażenia mogą być również zwierzęta, takie jak psy, koty i ptaki. Niektórzy autorzy wymieniają wodę jako rezerwuar bakterii, uważając, że woda może stanowić istotną drogę zakażenia w krajach rozwijających się [3].
Przebycie zakażenia H. pylori w pierwszych latach życia jest zjawiskiem powszechnym. Nie zostało ostatecznie wyjaśnione, czy ściśle wiąże się to z czynnikami środowiskowymi czy z inną niż u osób dorosłych odpowiedzią immunologiczną na zakażenie w wieku dziecię-cym. Kluczową rolę w nabywaniu zakażenia tą bakterią, zwłaszcza we wczesnym dzieciństwie, odgrywa bliski kontakt między członkami rodziny. Jedynie w krajach rozwijających się czynniki środowiskowe mogą mieć większe znaczenie niż wewnątrzrodzinna transmisja H. pylori [1].
W 1990 r. Drumm i wsp. pierwsi opisali rodzinne występowanie zakażenia H. pylori [4]. Znacząco częstsze pojawianie się zakażenia potwierdzono u dzieci obojga zakażonych rodziców niż u dzieci pochodzących z rodzin, w których zakażony był tylko jeden rodzic [5]. Częściej zakażenie obserwowano u dziecka, jeśli zakażona była matka niż ojciec [6, 7]. Wykazano również możliwość horyzontalnej transmisji zakażenia między rodzeństwem, zwłaszcza w przypadku dzielenia łóżka lub sypialni z zakażonym rodzeństwem [8]. Rola transmisji zakażenia między współmałżonkami nie jest znana. Wiarygodnym dowodem na rozprzestrzenianie się zakażenia H. pylori w obrębie rodziny jest identyfikacja i porównanie materiału genetycznego bakterii wyizolowanych od członków rodziny [1].

Cel
Ocena transmisji wewnątrzrodzinnej na podstawie typowania genetycznego szczepów H. pylori izolowanych od członków rodziny.

Materiał i metody
Do badania zakwalifikowano łącznie 55 członków pochodzących z 22 rodzin, u których na podstawie wyniku testu oddechowego z zastosowaniem mocznika znakowanego 13C oraz wyniku badania histopatologicznego bioptatów błony śluzowej części przedodźwiernikowej i/lub trzonu żołądka rozpoznano zapalenie błony śluzowej żołądka związane z zakażeniem H. pylori. Bioptaty błony śluzowej żołądka pobierano przy użyciu szczypczyków biopsyjnych w trakcie badania endoskopowego górnego odcinka przewodu pokarmowego przeprowadzanego w Pracowni Endoskopowej Kliniki Pediatrii, Alergologii i Gastroenterologii lub Zakładzie Endoskopii Gastroenterologicznej Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Izolacji materiału genetycznego bakterii H. pylori z pobranych endoskopowo wycinków błony śluzowej żołądka dokonano w Zakładzie Biotechnologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu przy użyciu zestawu NucleoSpin®Tissue (Macherey-Nagel). Obecność DNA bakterii w izolatach potwierdzano poprzez wykonanie rozdziału elektroforetycznego na żelu agarozowym 1%, zawierającym interkalujący w dwuniciowe DNA bromek etydyny. Po przeprowadzeniu rozdziału elektroforetycznego uzyskane dane odczytano przy użyciu transiluminatora UVP M-20 i oprogramowania Launch DocITLS. Po wyizolowaniu genomowego DNA H. pylori materiał badawczy poddano tradycyjnym reakcjom amplifikacji i reakcjom multiplex PCR w termocyklerze firmy Eppendorf. Podczas analizy szczepów H. pylori polimerazowej reakcji łańcuchowej poddano geny: glmM, cagA, cagE i iceA, oraz wykonano reakcje multiplex PCR dla vacA (s1/s2 + m1/m2).

Wyniki
W toku badań rodzinnych zapalenie błony śluzowej żołądka wywołane zakażeniem H. pylori rozpoznano u 55 członków 22 rodzin, w tym u 13 matek, 11 ojców i 30 mieszkającego we wspólnym gospodarstwie rodzinnym potomstwa (tab. I). Wiek rodziców mieścił się w przedziale 31–54 lat (średnia wieku 39,1 roku), a potomstwa 4–26 lat (średnia wieku 11,9 roku).
Zgodność typów genetycznych H. pylori stwierdzono tylko w 18 spośród 44 par osób będących członkami tej samej rodziny (40,9%). Najczęściej (70,6%) zakażenie tym samym typem genetycznym H. pylori wykazano w parach matka–dziecko. Tylko 1 z 7 par małżeńskich była zakażona tym samym typem genetycznym bakterii (14,3%). Podobnie rzadko obserwowano zakażenie tym samym typem H. pylori między ojcem a jego dzieckiem (27,3%), a także wśród rodzeństw (22,2%) (tab. II).
Wśród 11 rodzin z 3 osobami zakażonymi H. pylori tylko w 3 rodzinach wszyscy członkowie rodziny uczestniczący w badaniu (2-krotnie matka i 2 dzieci, w jednym matka–ojciec–syn) byli zakażeni tym samym typem genetycznym bakterii. W grupie 55 zakażonych H. pylori członków rodziny obecność genu cagA stwierdzono u 45 z nich (81,8%), genu cagE – u 13 (23,6%), genu iceA – u 7 (12,7%), genu vacAs – u 17 (30,9%), a genu vasAm – u 7 (12,7%).

Omówienie
Bakteria H. pylori zakaża błonę śluzową żołądka około połowy populacji na świecie, będąc tym samym jedną z najczęstszych infekcji bakteryjnych u człowieka [9]. Rozprzestrzenianie się zakażenia jest nadal przedmiotem wielu badań. Transmisję zakażenia H. pylori między członkami rodziny uważa się obecnie za główną drogę zakażenia tą bakterią, zwłaszcza w krajach rozwiniętych, gdzie przestrzeganie zasad higieny, kształtowanie właściwych nawyków higienicznych oraz poprawa warunków socjoekonomicznych znacząco zmniejszyła częstość zakażeń [1, 9].
W badaniach własnych podjęto próbę oceny wewnątrzrodzinnej transmisji zakażenia H. pylori poprzez typowanie genetyczne szczepów bakteryjnych pochodzących od członków rodzin. Zgodność typów genetycznych bakterii H. pylori, którą było zakażonych 55 osób z 22 rodzin, oceniano na podstawie identyfikacji genów: glmM, cagA, cagE, iceA i vacA, izolowanych z bioptatów błony śluzowej żołądka.
Wykazano, że największa (70,6%) zgodność genetyczna w zakresie badanych genów dotyczyła bakterii izolowanych od matek i ich dzieci. Jest to obserwacja zgodna z danymi z piśmiennictwa, w których matkę uważa się za odgrywającą kluczową rolę w przekazywaniu zakażenia H. pylori dzieciom. W szwedzkich badaniach epidemiologicznych z udziałem 162 dzieci i 480 członków ich rodzin zakażenie matki było silnym niezależnym czynnikiem ryzyka wystąpienia zakażenia H. pylori u dziecka, podczas gdy posiadanie zakażonego bakterią ojca nie było istotne po uwzględnieniu innych czynników ryzyka [10]. Porównywalne wyniki badań uzyskali również Rocha i wsp. [6], badając rodziny zamieszkujące obszary wiejskie w Brazylii. W badaniach Rothenbachera i wsp. [7] częstość występowania zakażenia tej bakterii u dzieci matek z obecnymi specyficznymi przeciwciałami przeciwko H. pylori w klasie IgG w ślinie była znacząco większa w porównaniu z dziećmi matek seronegatywnych (17,3 vs 5,1%). Płeć, liczba starszego rodzeństwa, stopień wykształcenia matki i ojca nie wpływały na status H. pylori dziecka, podczas gdy zaludnienie miejsca zamieszkania oraz brak antybiotykoterapii w przeszłości wykazywały silny związek z zakażeniem H. pylori. W badaniach Kivi i wsp. [11] te same szczepy bakteryjne u matki i przynajmniej jednego jej dziecka wykryto w 10 spośród 18 badanych rodzin. Zakażenie tym samym szczepem H. pylori występowało w 40% par matka–dziecko. Obecność identycznych szczepów H. pylori wykazali również Han i wsp. [12] u matek i ich dzieci oraz wśród rodzeństwa. W badaniach rodzinnych przeprowadzonych na terenie północno-wschodniej Polski w 68% rodzin członkowie rodziny byli zakażeni szczepem bakterii o tym samym genotypie, najczęściej s1mx (35,5% rodzin) lub s1m2 (34,3% rodzin). Znaczenie zakażenia matczynego wskazuje na rolę bliskich kontaktów w transmisji infekcji w grupie pediatrycznej.
Wyniki badań epidemiologicznych potwierdzają, że dzieci są skolonizowane szczepem bakteryjnym pochodzącym od matki częściej niż od ojca [12], choć wydaje się, że ojcowie mogą również odgrywać pewną rolę w transmisji zakażenia H. pylori [7]. W badaniach własnych tylko w 3 parach ojciec–dziecko na 11 stwierdzono obecność identycznych szczepów H. pylori. Był to odsetek znacząco mniejszy niż w przypadku par matka–dziecko. Podobną zależność stwierdzili również Rothenbacher i wsp. [7], którzy co prawda wykazali zwiększone ryzyko wystąpienia zakażenia H. pylori u dzieci, których ojcowie mieli podwyższony poziom swoistych przeciwciał w klasie IgG w ślinie, ale związek ten nie był tak silny, jak w przypadku seropozytywnych matek. Kivi i wsp. [11] nie odnotowali zgodności genotypów H. pylori w żadnej parze ojciec–dziecko.
W badaniach Kivi i wsp. [11] aż 14 spośród 17 badanych rodzeństw (82%) miało ten sam typ genetyczny H. pylori. Co więcej, w 6 rodzinach, w których matka była zakażona innym szczepem bakteryjnym niż jej dzieci, wykazano zgodność genetyczną bakterii występujących u rodzeństw. Znaczenie zakażeń między rodzeństwem potwierdzają również wyniki badań przeprowadzonych w grupie obejmującej 684 2–9-letnich kolumbijskich dzieci sugerujące, że posiadanie starszego rodzeństwa zakażonego H. pylori istotniej zwiększa ryzyko wystąpienia zakażenia niż zakażone rodzeństwo młodsze. Ryzyko wystąpienia zakażenia zwiększa również mała różnica wieku między rodzeństwem [13]. W badaniach własnych tylko u 2 par rodzeństw wykryto zakażenie tym samym typem genetycznym H. pylori. Biorąc pod uwagę, że w obu przypadkach również matka dzieci była zakażona tym samym szczepem bakteryjnym, prawdopodobieństwo transmisji zakażenia wśród rodzeństwa wykazane w badaniach własnych wydaje się niewielkie.
Pojedyncze doniesienia wskazują na możliwość nabywania zakażenia H. pylori przez osoby dorosłe od zakażonych współmałżonków [14]. Wyniki badań własnych oraz badań Kivi i wsp. [10], w których zgodność genetyczną szczepów H. pylori izolowanych od współmałżonków oszacowano odpowiednio na 14,3 i 22% par, sugeruje możliwość takiej transmisji. Bez wątpienia posiadanie większej liczby dzieci jest czynnikiem ryzyka wystąpienia zakażenia u osób dorosłych, a duży odsetek reinfekcji po osiągniętej eradykacji u osób dorosłych zamieszkujących obszary o dużym odsetku osób zakażonych prawdopodobnie wiąże się z ryzykiem wystąpienia wewnątrzrodzinnej transmisji bakterii [15].
W analizach epidemiologicznych oceniających drogi wewnątrzrodzinnej transmisji H. pylori, opierających się na molekularnym typowaniu szczepów bakterii, należy również pamiętać, że u tego samego człowieka można stwierdzić kilka różnych szczepów tej bakterii różnią-cych się istotnie materiałem genetycznym. U 8 spośród 104 osób pochodzących z rodzin zakażonych H. pylori badanych przez Kivi i wsp. [10] z trzonu i części przedodźwiernikowej żołądka izolowano różne szczepy bakteryjne. W badaniach własnych izolowano bakterię z bioptatu pobranego z części przedodźwiernikowej żołądka, co należy uwzględnić w interpretacji wyników badania.

Wnioski
1) Typowanie genetyczne szczepów H. pylori izolowanych od członków rodziny potwierdza istotną rolę matki w transmisji zakażenia dzieciom.
2) Zakażenia innych członków rodziny, zwłaszcza współmałżonków, wydają się mieć mniejsze znaczenie w przekazywaniu zakażenia.

Piśmiennictwo
1. Maciorkowska E, Kaczmarski M, Roszko I i wsp. Postępy diagnostyczno-terapeutyczne w zakażeniu H. pylori u dzieci. Pediatria po Dyplomie 2008 (wyd. specjalne): 113-20.  
2. Zhang Z. The risk of gastric cancer in patients with duodenal and gastric ulcer: research progresses and clinical implications. J Gastrointest Canc 2007; 38: 38-45.  
3. Czerwionka-Szaflarska M, Parzęcka M. Rodzinne występowanie zakażenia Helicobacter pylori – aktualny stan wiedzy. Pediatr Pol 2006; 81: 679-83.  
4. Drumm B, Perez-Perez GI, Blaser MJ, et al. Intrafamiliar clustering of Helicobacter pylori infection. N Eng J Med 1990; 322: 359-63.  
5. Dominici P, Bellentani S, Di Biase AR, et al. Familiar clustering of Helicobacter pylori infection: population based study. BMJ 1999; 319: 537-40.  
6. Rocha GA, Rocha AM, Silva LD, et al. Transmission of Helicobacter pylori infection in families of preschool-aged children from Minas Gerais, Brazil. Trop Med Int Health 2003; 8: 987-91.  
7. Rothenbacher D, Winkler M, Gonser T, et al. Role of infected parents in transmission of Helicobacter pylori to their children. Pediatr Infect Dis J 2002; 21: 674-9.  
8. Farrell S, Doherty GM, Milliken I, et al. Risk factors for Helicobacter pylori infection in children: an examination of the role played by intrafamiliar bed sharing. Pediatr Infect Dis J 2005; 24: 149-52.  
9. Kivi M, Rodin S, Kupershmidt I, et al. Helicobacter pylori genome variability in a framework of familial transmission. BMC Microbiology 2007; 7: 54-61.
10. Kivi M, Johansson AL, Reilly M, et al. Helicobacter pylori status in family members as risk factors for infection in children. Epidemiol Infect 2005; 133: 645-52.
11. Kivi M, Tindberg Y, Sörberg M, et al. Concordance of Helicobacter pylori strains within families. J Clin Microbiol 2003; 41: 5604-8.
12. Han SR, Zschausch HC, Meyer HG, et al. Helicobacter pylori: clonal population structure and restricted transmission within families revealed by molecular typing. J Clin Microbiol 2000; 38: 3646-51.
13. Goodman KJ, Correa P. Transmission of Helicobacter pylori among siblings. Lancet 2000; 355: 358-62.
14. Brenner H, Rothenbacher D, Bode G, et al. Active infection with Helicobacter pylori in healthy couples. Epidemiol Infect 1999; 122: 91-5.
15. Kivi M, Tindberg Y. Helicobacter pylori occurrence and transmission: a family affair? Scand J Infect Dis 2006; 38: 407-17.
Copyright: © 2010 Termedia Sp. z o. o. This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.
Quick links
© 2019 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.
PayU - płatności internetowe