Dołącz do nas w mediach społecznościowych:
Udostępnij

Jak usprawnić ścieżkę pacjentki ginekologicznej? ►

Jak wykorzystać możliwości współczesnej medycyny, aby efektywniej leczyć pacjentki ginekologiczne? Dlaczego pilnie potrzebne są konkretne i dobrze funkcjonujące rozwiązania systemowe? Jak wprowadzenie karty e-DiLO wpłynie na poprawę jakości leczenia? Na te i inne pytania odpowiadali eksperci podczas konferencji Wizja Zdrowia – Diagnoza i Przyszłość.

W sesji „Zdrowie kobiety – jak efektywnie leczyć nowotwory ginekologiczne w Polsce?” uczestniczyli:

  • prof. dr hab. n. med. Mariusz Bidziński, konsultant krajowy w dziedzinie ginekologii onkologicznej,
  • dr n. o zdr. Michał Chrobot, dyrektor Departamentu Opieki Koordynowanej w Ministerstwie Zdrowia,
  • dr n. med. Anna Dańska-Bidzińska, zastępca kierownika Kliniki Ginekologii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii,
  • prof. dr hab. n. med. Radosław Mądry, prezes Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej.

Debatę moderowała Anna Kupiecka z Fundacji OnkoCafe – Razem Lepiej.

Nagranie poniżej, pod wideo spisany panel.

Ścieżka pacjentek z nowotworami ginekologicznymi wymaga usprawnienia. Mamy Narodową Strategię Onkologiczną i dostęp do nowoczesnych terapii, a w polskim systemie ochrony zdrowia zaszły i stale zachodzą pozytywne zmiany, ale zdaniem ekspertów coś jednak nie działa, skoro Polki żyją krócej niż mieszkanki wielu innych krajów Europy.

Finansowanie diagnostyki w programach terapeutycznych

Wraz z wprowadzaniem do programów lekowych coraz to nowszych cząsteczek system zdrowia zderza się z poważną barierą, jaką jest finansowanie diagnostyki molekularnej. Brakuje m.in. refundacji badania HRD (homologous recombination deficiency – ocena deficytu rekombinacji homologicznej), którego wynik jest warunkiem włączenia pacjentki do programu lekowego.

– Mamy program terapeutyczny, który wymaga wiedzy na temat stanu rekombinacji homologicznej. Dlatego od dłuższego czasu mówimy o potrzebie finansowania diagnostyki HRD, aby można było w sposób najbardziej racjonalny zaplanować leczenie. Niestety czasem dochodzi do sytuacji, w której pacjentka zaczyna swoją przygodę z onkologią w innym ośrodku, trafia do nas na przykład w celu przeprowadzenia konsultacji do interwałowej cytoredukcji i okazuje się, że nie ma wykonanych tych badań. Wtedy pojawia się problem, ponieważ nie zawsze jest czas, aby wykonać diagnostykę, która wpłynie na zoptymalizowanie leczenia. To pokazuje słabość naszego systemu, który dopuszcza leczenie raka jajnika bez wykonania tych badań – wyjaśnił prof. dr hab. n. med. Radosław Mądry, prezes Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej.

Jak dodał, obecnie w przypadku raka jajnika mówimy o receptorach folianowych, o HER-ach, o ekspresji PDL-1, a za moment, wraz z pojawieniem się kolejnych leków, które są już w badaniach klinicznych, potrzeby diagnostyczne będą rosnąć.

– Jeśli chodzi o badanie HRD, warto podkreślić, że jest ono dla ośrodka zdecydowanie kosztowo bardziej korzystne niż płacenie za inne badania, które będą negatywne i finalnie zdyskwalifikują pacjentkę z udziału w programie lekowym. Tworząc dobrze działający system, musimy także pamiętać, by racjonalnie skalkulować koszty i promować takie rozwiązania systemowe, które wprowadzą zupełnie nowy model finansowania histopatologii – proponował ekspert.

Skąd środki na finansowanie diagnostyki?

W polskim systemie ochrony zdrowia nie jest możliwe współdzielenie kosztów przez pacjenta w przypadku świadczeń finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). Albo świadczenie jest w koszyku i może być bezpłatne, albo pacjent musi za nie w pełni zapłacić. Eksperci i organizacje pacjenckie apelują o rozszerzenie koszyka świadczeń lub włączenie świadczeń diagnostycznych do programu lekowego.

– Jesteśmy krajem, który opiera finansowanie na składce publicznej i możemy pobierać dopłatę tylko do świadczenia niegwarantowanego. Przepisy rozporządzenia koszykowego i zarządzenia prezesa NFZ mówią jasno, że wszystkie badania immunohistochemiczne i predykcyjne są „zaszyte” w koszcie danego świadczenia. Oczywiście to się klinicznie i ekonomicznie absolutnie nie trzyma całości, bo placówki, które nie realizują etapu leczenia, po prostu nie wykonują tych badań i uciekają od kosztów. Kiedy natomiast mamy zupełnie nową terapię, która nie jest finansowana ze środków publicznych, to zarówno lek, jak i diagnostyka mogą być sfinansowanie ze środków fundacji lub pacjenta, bo nie są gwarantowane przez państwo. Dlatego uważam, że badania predykcyjne, które są potrzebne do rozpoznania i ustalenia prawidłowego planu leczenia, powinny być odrębnie finansowane przez NFZ. Czekamy, aż Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji do końca roku przedstawi kompleksową propozycję finansowania badań genetycznych i immunohistochemicznych w polskim systemie – wyjaśnił dr n. o zdr. Michał Chrobot, dyrektor Departamentu Opieki Koordynowanej w Ministerstwie Zdrowia.

Diagnostyka w raku trzonu macicy

W ostatnich latach w Polsce radykalnie zmieniło się podejście do leczenia raka trzonu macicy. Po wielu latach pojawiły się nowe możliwości terapeutyczne. Kluczem do optymalizacji leczenia jest jednak wykonanie badań genetycznych i molekularnych w odpowiednim momencie, co niestety nie zawsze się dzieje.

– Sytuacja diagnostyczna w raku trzonu macicy ostatnio się poprawia i u coraz większej liczby pacjentek standardem staje się wykonywanie badań immunohistochemicznych na podstawie materiału tkankowego pobranego podczas abrazji czy histeroskopii. Dysponujemy też panelem diagnostycznym, który obejmuje pięć kluczowych oznaczeń immunohistochemicznych – stwierdziła dr n. med. Anna Dańska-Bidzińska, zastępca kierownika Kliniki Ginekologii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii. – Zasadnicza trudność pojawia się wtedy, kiedy chora trafia do nas już po operacji, bez wykonanej diagnostyki albo wykonanej w ubogim zakresie. Wówczas jesteśmy zmuszeni prosić ją o dostarczenie bloczków parafinowych, które następnie poddajemy konsultacji patomorfologicznej. Niestety, jeśli pacjentka była operowana wiele lat wcześniej i zgłasza się do nas z nawrotem choroby, często bloczki nie kwalifikują się już do żadnej diagnostyki. Musimy wtedy pobrać swój własny materiał, który pozwoli na zakwalifikowanie kobiety do odpowiedniej diagnostyki. Jest to proces czasochłonny, podczas którego może dojść do progresji choroby oraz pogorszenia stanu ogólnego pacjentki. A przecież kryterium włączenia do programu lekowego jest bardzo dobra sprawność, na poziomie 0 lub 1 według klasyfikacji ECOG – komentowała.

Jak dodała, w leczeniu pacjentek z rakiem trzonu macicy inne podejście stosuje się w przypadku agresywnej postaci choroby, inne w przypadku mięsakoraka, inne w rzadkim nowotworze mieszanym, a jeszcze inne w standardowym, najczęściej diagnozowanym nowotworze endometrialnym. Co istotne, w przeciwieństwie do raka jajnika, większość chorych może poczekać na zabieg. Wyjątek stanowią pacjentki z dwoma najbardziej agresywnymi typami histopatologicznymi, u których choroba rozwija się dynamiczniej.

– Problemem, na który chciałabym zwrócić uwagę, a który widzimy w naszej codziennej praktyce lekarskiej, jest operowanie pacjentek bez uprzedniej diagnostyki obrazowej. Tak się dzieje nie tylko w małych placówkach, lecz także w renomowanych ośrodkach w dużych miastach – zauważyła dr Anna Dańska-Bidzińska.

Dokąd powinny udać się pacjentki?

Kluczowa jest centralizacja chirurgii onkologicznej i kierowanie pacjentek do wysokospecjalistycznych ośrodków, aby cały proces leczenia przebiegał sprawniej.

Jak wyjaśniła dr Anna Dańska-Bidzińska, w tej kwestii zdania są podzielone – część ekspertów jest za centralizacją, a część uważa, że w niektórych przypadkach nie jest konieczna.

– Standardowa operacja chirurgiczna w części raków trzonu macicy jest jedną z podstawowych i nieskomplikowanych operacji w ginekologii. Dlatego może być przeprowadzona w ośrodkach o niższej referencyjności. Warto zwrócić uwagę, że każdego roku mamy 7 tys. nowych zachorowań na nowotwory trzonu macicy i ta liczba będzie się zwiększać. Skierowanie tak dużej liczby pacjentek do wysokospecjalistycznych ośrodków mogłoby spowodować paraliż tych placówek – podkreśliła ekspertka.

Jednym z założeń Krajowej Sieci Onkologicznej jest przeprowadzanie operacji wyłącznie w ośrodkach dysponujących chociażby minimalnym doświadczeniem zabiegowym.

– Obecnie jesteśmy na pierwszym etapie działania sieci, dlatego pierwsza kwalifikacja tych ośrodków była dość otwarta i warunkowa, żeby podmioty miały czas na adaptację i mogły podnieść jakość i zwiększyć liczbę wykonywanych świadczeń. Z czasem naturalnym procesem rozwoju sieci będzie zwiększanie minimalnej liczby wykonywanych przez placówki świadczeń zabiegowych na podstawie zgromadzonych twardych danych z eDiLO – stwierdził dr Michał Chrobot.

Jak ulepszyć ścieżkę pacjentek z rakiem szyjki macicy?

W opinii prof. dr. hab. n. med. Mariusza Bidzińskiego, konsultanta krajowego w dziedzinie ginekologii onkologicznej, sama obecność nowych terapii to za mało i nadal w systemie istnieją spore luki. Sytuację miała uzdrowić Krajowa Sieć Onkologiczna, jednak do pełni sukcesu zabrakło kluczowych mechanizmów, takich jak organizacja i świadomość pacjenta.

– Pacjent onkologiczny jest często przekonany, że pośpiech ma w leczeniu kluczowe znaczenie. Tymczasem może on powodować wiele niedoskonałości i błędów. Dlatego musimy przekonać chorego, jak ważne jest przygotowanie całego postępowania. Bez dobrego przekazu pacjenci uciekają na boczne ścieżki i szukają miejsca w ośrodkach, które nie mają doświadczenia. A raz popełnionego błędu w onkologii nie da się naprawić. Jeśli chodzi o organizację, to z perspektywy szefa wojewódzkiego ośrodka monitorującego, który ma za zadanie analizować, jak organizacja funkcjonuje w województwie mazowieckim, dostrzegam pewne nieoptymalności, choćby w działaniu konsylium. Uważam, że po to powstawały wielodyscyplinarne zespoły terapeutyczne, żeby można było ustalić optymalną ścieżkę postępowania. Potrzebna jest nie tylko diagnostyka, lecz także współpraca ośrodków i wielu specjalistów – ginekologa, onkologa klinicznego, radioterapeuty, patologa, radiologa. Jeżeli nie ma pomostu, elementu konsultacji w postępowaniu zarówno diagnostycznym, jak i później terapeutycznym, to powstają szczeliny. Ogromną rolę w tym procesie odgrywa koordynator. Jest on liderem całego procesu leczenia i wpływa na jakość postępowania. Kolejna istotna rzecz to rehabilitacja. Bez niej pacjent nie wróci do swojej aktywności zawodowej i społecznej. Wszystkie te wymienione elementy muszą być bardzo dobrze przygotowane, a potem zrealizowane, aby system funkcjonował sprawniej. Ginekologia onkologiczna jest na dobrej drodze, aby to się udało – ocenił prof. Mariusz Bidziński.

Jak dodał ekspert, kluczowym elementem transformacji systemu ma być wdrożenie unitów zapewniających pacjentom z nowotworami profesjonalną opiekę w specjalistycznych ośrodkach. Zanim jednak to nastąpi, planowane jest utworzenie miejsc udzielania świadczeń. Wytypowano już 53 ośrodki, które otrzymają kontrakt na ginekologię onkologiczną i będą uprawnione do rozliczania procedur z katalogu finansowego NFZ. Wszystko wskazuje na to, że realizacja tego projektu jest bliska i do 2027 r. ginekologia onkologiczna zdobędzie instrumenty do tego, by pacjenci trafiali do specjalistycznych szpitali mających odpowiedni potencjał kadrowy i infrastrukturę diagnostyczno-terapeutyczną, a także możliwości rehabilitacji po przebytym leczeniu.

Czy e-DiLO rozwiąże wszystkie problemy?

Narzędziem, które pomaga pacjentowi przejść przez ścieżkę diagnostyki i leczenia w sposób skoordynowany, jest karta diagnostyki i leczenia onkologicznego (DiLO). Otrzymuje ją każdy pacjent z podejrzeniem lub potwierdzeniem choroby nowotworowej. Dotychczasowa, papierowa karta DiLO zachowuje ważność do końca 2026 r. Od 1 stycznia 2027 r. będzie ona funkcjonować wyłącznie w formie elektronicznej (e-DiLO) i obowiązkowe będzie jej wystawienie każdemu pacjentowi z nowym rozpoznaniem onkologicznym.

– Brak karty e-DiLO będzie skutkował odmową sfinansowania przez NFZ planowych świadczeń w zakresie diagnostyki i leczenia onkologicznego. Wprowadzenie karty e-DiLO jest fundamentalną zmianą w podejściu do danych medycznych i włączeniem pacjenta w proces leczenia. Dotychczasowa karta DiLO dawała zarówno lekarzowi, jak i pacjentowi jedynie fragmentaryczny wgląd w ścieżkę postępowania. Teraz będziemy mieć możliwość wglądu w całą ścieżkę pacjenta, od początku do końca. Będziemy wiedzieć, kto i co zrealizował, czego nie zrealizował, co musimy jeszcze zrobić, aby poprawić jakość i dostępność świadczeń. To kluczowe kwestie, których nie było przy papierowej karcie DiLO – wyjaśnił dr Michał Chrobot.

Celem karty e-DiLO jest monitorowanie jakości – wykonywania diagnostyki, poprawności leczenia, budowania planów leczenia, współpracy między ośrodkami. Do karty e-DiLO trafią kluczowe zalecenia w zakresie diagnostyki onkologicznej publikowane w formie obwieszczeń Ministerstwa Zdrowia, tak aby lekarz w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej mógł łatwo sprawdzić, czy zlecił zalecane badania. Mierząc jakość, uzyskamy wiedzę o tym, jak wygląda diagnostyka onkologiczna w Polsce. A recenzentem całej ścieżki stanie się sam pacjent. Dzięki dostępowi do karty e-DiLO zyska on oręże do walki w sądzie przeciwko ośrodkom, które będą go nieprawidłowo diagnozować i leczyć.

– Spodziewamy się, że już po jednym roku zdobędziemy pierwsze dane z kart e-DiLO, co pomoże nam budować narzędzia do udrażniania tych kanałów, które w systemie nie działają. Dzięki uzyskanym danym, a także wskaźnikom i miernikom jakości sieć będzie stale udoskonalana. Zmienia się medycyna, a w konsekwencji – możliwości kliniczne i organizacyjne, dlatego nie jesteśmy w stanie dzisiaj wszystkiego przewidzieć i zaplanować. Mierząc jakość nie na podstawie naszych odczuć, ale twardych danych, będziemy mogli wyciągnąć konstruktywne wnioski i zmieniać Krajową Sieć Onkologiczną dla dobra polskich pacjentów – podsumował dr Michał Chrobot.

Więcej materiałów z konferencji po kliknięciu w poniższy baner.

Działy: Aktualności w Menedżer Zdrowia Tylko w „Menedżerze Zdrowia” Aktualności
Tagi: Kongres Wizja Zdrowia – Diagnoza i Przyszłość – Foresight Medyczny Wizja Zdrowia Wizja Zdrowia 2026 ginekologia pacjentka onkologiczna nowotwory Mariusz Bidziński Michał Chrobot Anna Dańska-Bidzińska Radosław Mądry Anna Kupiecka