Wstęp

Oczekiwania efektów są kardynalnym wyznacznikiem podejmowania i kontynuowania czynności celowych. Celem badania było opracowanie kwestionariuszowej miary oczekiwanych efektów kupowania i poznanie ich znaczenia dla ryzyka kompulsywnego kupowania.

Materiał i metody

Na podstawie analizy literatury i otwartej ankiety na próbie 150 osób opracowano 42 stwierdzenia opisujące oczekiwane efekty kupowania, które utworzyły eksperymentalną wersję Kwestionariusza Oczekiwanych Efektów Kupowania (KOEK). Następnie przeprowadzono badania na próbie 595 osób od 18. do 84. roku życia (68% stanowiły kobiety). Dane uzyskane od 215 osób posłużyły do eksploracyjnej analizy czynnikowej, a od pozostałych 380 – do konfirmacyjnej analizy czynnikowej.

Wyniki

Ustalono ostateczną wersję KOEK składającą się z 29 itemów, które mierzą sześć typów oczekiwanych efektów kupowania: 1) stymulację i relaksację, 2) ucieczkę od przykrych doznań i poprawę samopoczucia, 3) utratę kontroli i pogorszenie samopoczucia, 4) zaspokojenie potrzeb własnych i innych osób, 5) poprawę samooceny i wzmożenie prestiżu społecznego, 6) złapanie okazji. Stwierdzono, że KOEK ma dobre parametry rzetelności.

Omówienie

Kobiety miały istotnie większe niż mężczyźni oczekiwania dotyczące stymulacji i relaksacji oraz ucieczki od przykrych doznań. Wykazano, że nasilenie oczekiwań wobec efektów kupowania, szczególnie związanych z utratą kontroli, poprawą samopoczucia i stymulacji, trafnie różnicuje ryzyko zakupoholizmu. Te trzy typy oczekiwanych efektów okazały się predyktorami ryzyka kompulsywnego kupowania.

Wnioski

Rozpoznawanie oczekiwań może być użyteczne dla wyjaśniania zachowań zakupowych i ich funkcji dla kupujących, przewidywania ryzyka kompulsywnego kupowania oraz podejmowania działań profilaktycznych i terapeutycznych.