Wprowadzenie

Badania nad zachowaniami ryzykownymi młodzieży są prowadzone w dwóch nurtach: normatywno-rozwojowym i kliniczno-kryminologicznym. W pierwszym ujęciu zachowania niepożądane młodzieży są często traktowane jako wyraz przemijającej „choroby” okresu dojrzewania. W drugim ujęciu niepożądane zachowania młodzieży rozpatruje się jako przejawy zaburzeń zachowania i zachowań antyspołecznych. Celem badań, które łączą wyżej wymienione podejścia, była charakterystyka rozpowszechnienia nasilonych zachowań ryzykownych w grupie wychowanków młodzieżowych ośrodków socjoterapeutycznych (MOS) i wychowawczych (MOW), z uwzględnieniem różnic ze względu na płeć i typ ośrodka.

Materiał i metody

Badaną grupę stanowili podopieczni dobranych losowo młodzieżowych ośrodków socjoterapeutycznych i wychowawczych z całego kraju (n = 1730). Dane zbierano za pomocą audytoryjnych badań ankietowych. W badaniach uwzględniono osiem rodzajów zachowań ryzykownych młodzieży (picie alkoholu, palenie tytoniu, używanie narkotyków, zachowania agresywne, wykroczenia i przestępstwa, ryzykowne zachowania seksualne, hazard i cyberbullying). Do różnic w częstości zachowań ryzykownych ze względu na płeć i typ ośrodka wykorzystano test χ². W analizach syndromu zachowań ryzykownych wykorzystano konfirmacyjną analizę czynnikową (CFA).

Wyniki

Używanie substancji psychoaktywnych jest jednym z wiodących rodzajów zachowań ryzykownych wśród wychowanków ośrodków dla młodzieży. Oprócz substancji psychoaktywnych, „problemowy” profil wychowanka MOS/MOW zawiera wiele zachowań antyspołecznych. To współwystępowanie nasilonych problemów w dużej mierze decyduje o „klinicznym” charakterze badanej grupy.

Omówienie

Osiemdziesiąt procent wychowanków ośrodków młodzieżowych przejawia mniej lub bardziej „nasycony” syndrom zachowań ryzykownych, jednak w przypadku ok. 20% wychowanków stwierdzono niewystępowanie lub pojedyncze nasilone zachowania ryzykowne. Taka sytuacja stanowi poważne wyzwanie dla kadry psychologiczno-pedagogicznej ośrodków młodzieżowych.

Wnioski

Młodzież zagrożona niedostosowaniem społecznym demonstruje całe spektrum nasilenia zachowań ryzykownych – od pojedynczych zachowań ryzykownych do bardzo rozbudowanego syndromu tych zachowań. Aby odpowiedzieć na potrzeby tak zróżnicowanej grupy, należy poszukiwać większej specjalizacji wewnątrz systemu ośrodków socjoterapeutycznych i wychowawczych.