Wprowadzenie

Opracowanie skutecznych strategii przeciwdziałania szkodom związanym z używaniem przez młodzież substancji psychoaktywnych wymaga znajomości rozpowszechnienia tego zjawiska. Dotychczasowe polskie badania populacyjne w tym zakresie nie obejmowały młodzieży z grup podwyższonego ryzyka. Celem tego badania była obserwacja i analiza rozpowszechnienia używania substancji psychoaktywnych wśród wychowanków placówek dla młodzieży zagrożonej niedostosowaniem społecznym, czyli młodzieżowych ośrodków socjoterapii (MOS) i młodzieżowych ośrodków wychowawczych (MOW).

Materiał i metody

Badaną grupę stanowili podopieczni dobranych losowo MOS i MOW z całego kraju (n = 1721). Dane zbierano za pomocą audytoryjnych badań ankietowych. Analizy rozpowszechnienia używania substancji prowadzono w dwóch grupach wiekowych: 12–15 lat (n = 682) oraz 16–19 lat (n = 1039). Do zbadania różnic w rozpowszechnieniu używania substancji psychoaktywnych ze względu na płeć oraz rodzaj ośrodka wykorzystano test χ². Ponadto uzyskane wyniki zestawiono z wynikami badań populacji ogólnej młodzieży szkolnej (ESPAD).

Wyniki

Wyniki wskazują na znaczne rozpowszechnienie używania substancji psychoaktywnych wśród podopiecznych MOS i MOW. W obydwu grupach wiekowych wskaźniki używania większości z analizowanych substancji były wyższe wśród wychowanków MOW (w porównaniu z MOS), a także wśród dziewcząt (w porównaniu z chłopcami). Wskaźniki picia alkoholu były porównywalne z wynikami populacji generalnej młodzieży. Ryzykowne wzory używania substancji psychoaktywnych (upijanie się, codziennie palenie papierosów, używanie substancji nielegalnych i nowych substancji psychoaktywnych) były jednak znacznie bardziej rozpowszechnione wśród podopiecznych MOS/MOW.

Omówienie

Bardzo wysokie wskaźniki używania substancji psychoaktywnych mogą mieć związek z ekspozycją młodzieży z obydwu rodzajów placówek na silne społeczne czynniki ryzyka, takie jak używanie substancji przez rówieśników i dorosłych z najbliższego otoczenia.

Wnioski

Wyniki naszego badania potwierdzają potrzebę wdrażania interwencji profilaktyczno-terapeutycznych ukierunkowanych na zapobieganie oraz ograniczanie ryzyka i szkód związanych z używaniem substancji psychoaktywnych wśród młodzieży z MOS i MOW. Rekomendowane jest okresowe powtarzanie tego typu badań w celu monitorowania rozpowszechnienia tych zachowań.