eISSN: 1897-4317
ISSN: 1895-5770
Gastroenterology Review/Przegląd Gastroenterologiczny
Current issue Archive Manuscripts accepted About the journal Editorial board Abstracting and indexing Subscription Contact Instructions for authors Ethical standards and procedures
SCImago Journal & Country Rank
5/2011
vol. 6
 
Share:
Share:
more
 
 
Original paper

The opinion of people with Crohn’s disease on bioactive food components

Krystyna Szymandera-Buszka
,
Katarzyna Waszkowiak
,
Anna Jędrusek-Golińska
,
Marzanna Hęś

Przegląd Gastroenterologiczny 2011; 6 (5): 316–322
Online publish date: 2011/11/11
Article file
- Nastawienie osób.pdf  [0.11 MB]
Get citation
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
 

Wstęp

Choroba Leśniowskiego-Crohna to przewlekłe nieswoiste zapalenie przewodu pokarmowego, które może dotyczyć każdej jego części [1]. Choroba cechuje się przewlekłym przebiegiem, z okresami zaostrzeń i złagodzenia objawów [2]. Uważa się, że w jej rozwoju uczestniczą czynniki genetyczne, środowiskowe oraz immunologiczne. Ze względu na często występujące u osób z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit (NChZJ) niedożywienie jednym z ważniejszych elementów terapii tego schorzenia jest postępowanie dietetyczne oraz żywieniowe. Odpowiednie postępowanie dietetyczne powinno poprawiać bilans białkowy i energetyczny, wyrównywać niedobory witamin oraz mikroskładników mineralnych [3–6]. Wcześniej leczenie żywieniowe polegało na stosowaniu diety eliminacyjnej z wyłączeniem produktów źle tolerowanych przez chorego, powodujących działania niepożądane. Obecnie dodatkowo duże znaczenie przywiązuje się do uzupełniania niedoborów składników odżywczych. Stosowanie odpowiedniej terapii żywieniowej, obok terapii farmakologicznej i zabiegowej, jest jednym z istotnych elementów leczenia skojarzonego, na co wskazują m.in. wytyczne leczenia NChZJ [1, 7, 8]. Ważne jest też, aby wzbogacać dietę suplementami witamin, w szczególności kwasem foliowym i witaminą B12, oraz składnikami mineralnymi – wapniem, magnezem i żelazem [9]. W żywieniu w chorobie Leśniowskiego-Crohna istotną rolę odgrywają produkty wzbogacone w składniki bioaktywne, m.in. w probiotyki i prebiotyki [7]. W realizacji założeń dietetycznych leczenia wspomnianego schorzenia istotna wydaje się znajomość asortymentu produktów zawierających składniki bioaktywne oraz pozytywne nastawienie do tych produktów.

Cel

Celem badań było określenie opinii osób z nieswoistym zapaleniem jelit na temat żywności zawierającej składniki bioaktywne.

Materiał i metody

W pracy stosowano metodę ankiety bezpośredniej, z wykorzystaniem kwestionariusza o strukturze zamkniętej. Użyto autorskiego kwestionariusza ankietowego zawierającego pytania dotyczące wiedzy na temat składników bioaktywnych oraz nastawienia do żywności zawierającej te składniki, a także popytu na te produkty. Do oceny wiedzy na temat żywności bioaktywnej przyjęto skalę 2-stopniową: 1 – tak, 2 – nie. Przy badaniu poglądów respondentów odnośnie do żywności zawierającej składniki bioaktywne oraz czynników wpływających na popyt przyjęto skalę 5-punktową: 5 – zdecydowanie tak, 4 – raczej tak, 3 – nie mam zdania, 2 – raczej nie, 1 – zdecydowanie nie. D obliczenia istotności różnic zastosowano test 2, przy poziomie istotności  = 0,05. Badania przeprowadzono w 2011 r. metodą wywiadu bezpośredniego. Wzięło w nich udział 140 osób z nieswoistym zapaleniem jelit (choroba Leśniowskiego- -Crohna) i 200 osób zdrowych, w przedziale wiekowym 20–70 lat. Respondenci pomiędzy 20. a 45. rokiem życia stanowili 50% osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna i 54% osób zdrowych. Badania przeprowadzono anonimowo, a udział w nich był dobrowolny. Kwestionariusze wypełniano w obecności osoby prowadzącej badania, na spotkaniach Wielkopolskiego Stowarzyszenia Colitis Ulcerosa i Choroby Leśniowskiego-Crohna. Doboru osób zdrowych dokonano w sposób nielosowy, uwzględniając wiek analogiczny do wieku osób chorych.

Wyniki

Na podstawie uzyskanych wyników badań (tab. I) stwierdzono, że ponad 80% ankietowanych osób – zarówno zdrowych, jak i z nieswoistym zapaleniem jelit – słyszało o składnikach bioaktywnych żywności i umiało je prawidłowo zdefiniować. Znaczna część ankietowanych umiała wymienić te składniki, a także wskazać wybrane produkty spożywcze, w których one występują.

Analizując nastawienie respondentów do żywności zawierającej składniki bioaktywne, stwierdzono statystycznie istotny wpływ wieku na nastawienie wobec takiej żywności. Osoby poniżej 45. roku życia – zarówno zdrowe, jak i z chorobą Leśniowskiego-Crohna – nie obawiają się tej żywności, natomiast wśród osób powyżej 45. roku życia stwierdzono, że 50% osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna i 30% osób zdrowych obawia się składników bioaktywnych. Uzyskane wyniki pozwoliły na stwierdzenie, że ponad 60% osób w wieku poniżej 45 lat uważa żywność zawierającą składniki bioaktywne za bezpieczną. Podobne przekonanie wyraziły osoby zdrowe powyżej 45 lat. Na uwagę zasługuje fakt, że tylko 40% osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna uważało taką żywność za bezpieczną, a 50% nie miało na ten temat zdania. Może to wynikać z przebiegu choroby i nieufnego nastawienia do jakichkolwiek nowych produktów spożywczych. W badaniach określających ocenę jakości życia pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna stwierdzono, że samoocena ankietowanych osób jest niska [10–14]. Ponad 50% wszystkich ankietowanych uważało, że składniki bioaktywne powinny być dodawane do żywności. W grupie osób do 45. roku życia ok. 70% ankietowanych było przekonanych o konieczności obecności na rynku żywności zawierającej składniki bioaktywne, natomiast w grupie w wieku powyżej 45 lat tylko 27% osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna zgadza się z dodawaniem tych składników do żywności. Ponad 90% wszystkich ankietowanych, niezależnie od wieku czy jednostki chorobowej, uważało, że żywność taka powinna być poddawana wiarygodnym badaniom przed wprowadzeniem na rynek oraz powinna zawierać na etykiecie czytelne informacje o obecności składników bioaktywnych.

Analizując czynniki wpływające na popyt na żywność zawierającą składniki bioaktywne (tab. II), stwierdzono, że ponad 90% wszystkich ankietowanych uważało ją za drogą, co ogranicza jej dostępność. Blisko 60% osób zdrowych oraz chorych w wieku poniżej 45 lat łączyło częstsze zakupy tej żywności z niższą ceną, a w przypadku osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna powyżej 45 lat taki wybór deklarowało prawie 90% respondentów. Podobne tendencje stwierdzono w badaniach dotyczących nastawienia do odżywek dla dzieci. W badaniach tych zaobserwowano, że 64% rodziców uważa ich cenę za wysoką [15].

Analizując inne czynniki wpływające na preferencje dotyczące produktów zawierających składniki bioaktywne, odnotowano, że deklarując chęć ich zakupu, blisko 70% osób uzależniało go od preferowanych, niezmienionych cech sensorycznych. Jedynie w przypadku osób zdrowych poniżej 45. roku życia tylko 46% ankietowanych preferowało takie cechy żywności bioaktywnej, natomiast zupełnie nowych, zmienionych i niekojarzonych z tradycyjnym produktem cech sensorycznych żywności bioaktywnej domagało się ok. 30% osób. W badaniach Steinka [16] stwierdzono u osób w wieku 22–29 lat bardzo wysoki stopień nieufności do nietypowych sensorycznie produktów zawierających składniki bioaktywne. W badaniach tych odnotowano, że tylko 14% ankietowanej grupy deklarowało częste zainteresowanie tego typu produktami.

Projektując taką żywność, należy zwrócić uwagę na duże zróżnicowanie wymagań sensorycznych osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna w zależności od wieku. Blisko 34% osób w wieku poniżej 45 lat spodziewa się produktów zawierających składniki bioaktywne o zupełnie nowych, zmienionych cechach w odniesieniu do tradycyjnego produktu, podczas gdy wśród osób powyżej 45 lat tylko 14% deklarowało zainteresowanie takimi produktami. Trzeba też uwzględnić, że ponad 30% wszystkich ankietowanych nie ma określonych preferencji sensorycznych dotyczących takiej żywności.

Respondenci wyrazili chęć poszerzania wiedzy na temat zarówno żywności zawierającej składniki bioaktywne, jak i samych składników, niezależnie od przyjętej zmiennej analizowanej grupy. Ponad 80% ankietowanych uzależniało zwiększenie zainteresowania żywnością bioaktywną, a nawet jej zakup, od uzyskania szerszych informacji na jej temat. W badaniu określono dotychczasowe źródła wiedzy o żywności bioaktywnej. Na podstawie wyników z przeprowadzonych badań (tab. III) stwierdzono, że wśród osób poniżej 45 lat największa grupa, stanowiąca 43% osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna i 27% osób zdrowych, czerpała informacje z internetu. Znaczna część tych osób, bo ok. 20%, korzystała z informacji przekazywanych przez telewizję, głównie reklamę. W przypadku osób powyżej 45. roku życia głównym źródłem informacji o żywności zawierającej składniki bioaktywne byli dotychczas znajomi oraz telewizja i internet. Na uwagę zasługuje fakt, że tylko 4% ankietowanych twierdziło, że uzyskiwało takie informacje od lekarzy czy specjalistów z zakresu żywienia. Niepokojące wydaje się zjawisko korzystania ze źródeł nie zawsze zawierających prawidłowe informacje, zwłaszcza przez osoby z nieswoistym zapaleniem jelit. Świadczy to o potrzebie szerszej edukacji w różnorodnych formach oraz promocji produktów zawierających składniki bioaktywne. Nieodzowne wydaje się znalezienie sposobu dotarcia specjalistów z zakresu żywienia do źródeł informacji wskazanych przez ankietowanych.

Podsumowanie

Z dodawaniem składników bioaktywnych do żywności zgadza się 27% osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna w wieku powyżej 45 lat, podczas gdy wśród osób młodszych już 70% jest przekonana o konieczności obecności takiej żywności na rynku. Ponad 90% wszystkich ankietowanych, niezależnie od wieku czy jednostki chorobowej, uważa, że żywność bioaktywna powinna być poddawana wiarygodnym badaniom przed wprowadzeniem na rynek oraz zawierać na etykiecie czytelne informacje o obecności składników bioaktywnych. Deklarując chęć zakupu tych produktów, 70% osób uzależnia go od preferowanych, niezmienionych cech sensorycznych. Zaledwie 30% osób poniżej 45. roku życia, a 14% powyżej 45. roku życia uzależniało chęć zakupu tych produktów od ciekawego i nieznanego smaku, zapachu czy wyglądu. Ponad 90% badanych osób wykazywało chęć poszerzania wiedzy na temat składników bioaktywnych oraz żywności, która je zawiera. Dotychczasowe informacje o żywności bioaktywnej największa część ankietowanych w wieku poniżej 45 lat uzyskiwała z artykułów zamieszczanych na stronach internetowych i z telewizji, podczas gdy osoby starsze – od znajomych. Zaledwie 4% respondentów czerpało wiedzę o tych produktach od lekarzy czy specjalistów w zakresie żywienia.

Piśmiennictwo

 1. Heuschkel RB, Menache CC, Megerian JT, Baird AE. Enteral nutrition and corticosteroids in the treatment of acute Crohn's disease in children. J Pediatr Gastroenterol Nut 2000; 31: 8-15.  

2. Yamada T, Hasler WL, Inadomi JM, et al. Handbook of Gastroenterology 2005, Lippincott Williams & Wilkins.  

3. Zawadzka P, Grzymisławski M. Ocena występowania stanu niedożywienia u chorych z nieswoistymi zapaleniami jelit. Gastroenterol Pol 2006; 13: 449-53.  

4. Ryżko J, Kierkuś J, Olek A. Postępowanie dietetyczne i żywieniowe w nieswoistych chorobach zapalnych jelit. W: Choroba Leśniowskiego-Crohna – 100 lat diagnostyki i terapii. Rydzewska G, Małecka-Panas E (red.). Termedia, Poznań 2008; 189-97.  

5. Lochs H, Dejong C, Hammarqvist F, et al. DGEM (German Society for Nutritional Medicine); ESPEN (European Society for Parenteral and Enteral Nutrition). ESPEN Guidelines on Enteral Nutrition: Gastroenterology. Clin Nutr 2006; 25: 260-74.  

6. Rajendran N, Kumar D. Role of diet in the management of inflammatory bowel disease. World J Gastroenterol 2010; 16: 1442-8.  

7. Baczewska-Mazurkiewicz D, Rydzewska G. Problemy żywieniowe pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit. Przegl Gastroenterol 2011; 6: 69-77.  

8. Heuschkel RM, Salvestrini C, Beattie RM, et al. Guidelines for the management of growth failure in childhood inflammatory bowel disease. Inflamm Bowel Dis 2008; 14: 839-49.  

9. Grzymisławski M. Powikłania metaboliczne choroby Leśniowskiego-Crohna. Przegl Gastroenterol 2006; 1: 61-4.

10. Andrzejewska J, Talarska D. Jakość życia w nieswoistych zapaleniach jelit. Analiza i walidacja nowego narzędzia badawczego. Przegl Gastroenterol 2009; 4: 88-92.

11. Andrzejewska J, Talarska D, Michalak M, Linke K. Jakość życia osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego. Analiza porównawcza. Przegl Gastroenterol 2009; 4: 251-5.

12. Bączyk G, Karoń J, Krokowicz P. Obiektywny i subiektywny wymiar jakości życia osób z nieswoistym zapaleniem jelit leczonych na oddziale chirurgicznym. Przegl Gastroenterol 2011; 6: 170-5.

13. Sierakowska M, Krajewska-Kułak E, Lewko J. Problemy jakości życia w chorobach przewlekłych. W: Pacjent podmiotem troski zespołu terapeutycznego. Krajewska-Kułak E, Lewko J, Łukaszuk C. Akademia Medyczna w Białymstoku, Białystok 2005; 35-41.

14. Talarska D, Zgorzalewicz-Stachowiak M. The influence of selected factors on the quality of life of children with headaches. Adv Med Sci 2007; 52 suppl 1: 123-5.

15. Górecka D, Szczepaniak B, Szymandera-Buszka K, Flaczyk E. Popularity of processed foodstuffs for infants and small children among parents. Acta Sci Pol Technol Aliment 2007; 6: 123-32.

16. Steinka I. Akceptacja żywności niekonwencjonalnej przez młodych konsumentów. Żywność Nauka Technologia Jakość 2009; 65: 218-26.
Copyright: © 2011 Termedia Sp. z o. o. This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.
Quick links
© 2020 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.
PayU - płatności internetowe