Wprowadzenie

Tożsamość uznawana jest za podstawę psychicznego i psychospołecznego funkcjonowania człowieka. Uformowanie spójnej i stabilnej tożsamości traktowane jest jako kluczowe dla zdrowego rozwoju człowieka, natomiast trudności w zakresie jej kształtowania mogą prowadzić do różnych form zaburzeń. Celem badań było sprawdzenie, czy osoby uzależnione od alkoholu różnią się od osób nieuzależnionych w zakresie spójności, stabilności, dostępności, specyficzności, wyodrębniania i wartościowania tożsamości oraz jaką rolę odgrywa tu płeć badanych. Dodatkowo analizowano, czy tożsamość w grupie osób uzależnionych od alkoholu zależy od długości uzależnienia i utrzymywania abstynencji, liczby podejmowanych terapii, poziomu używania alkoholu oraz płci i wieku.

Materiał i metody

Badaniami objęto 221 osób uzależnionych od alkoholu, w tym 166 mężczyzn i 55 kobiet, oraz 121 osób nieuzależnionych, w tym 84 mężczyzn i 37 kobiet. Do badania właściwości struktury tożsamości zastosowano Wielowymiarowy Kwestionariusz Tożsamości A. Pilarskiej; ponadto dla określenia poziomu używania alkoholu wykorzystano test AUDIT.

Wyniki

Analiza wariancji pokazała, że osoby uzależnione od alkoholu uzyskują niższe wyniki niż osoby nieuzależnione w zakresie wszystkich wymiarów tożsamości: dostępności, specyficzności, wyodrębnienia, spójności, stabilności i wartościowania. Analiza regresji liniowej wielorakiej wykazała z kolei, że takie predyktory, jak długość uzależnienia, długość abstynencji, liczba podejmowanych terapii, poziom używania alkoholu oraz płeć i wiek, nie wyjaśniają zmienności w zakresie wyodrębniania i wartościowania tożsamości, natomiast wiążą się wybiórczo i na słabym poziomie z dostępnością, specyficznością, spójnością i stabilnością tożsamości.

Omówienie

Przeprowadzone badania wykazały, że w przypadku osób uzależnionych od alkoholu można wnioskować o zwiększonej tendencji do przejawiania deficytów w zakresie tożsamości, które w wybiórczy sposób wiążą się z uzależnieniem. Biorąc pod uwagę poprzeczny charakter badania, nie sposób jest odpowiedzieć na pytanie – i stanowi to jego ograniczenie – w jakim stopniu uzależnienie od alkoholu wpływa destrukcyjnie na kształt tożsamości, a w jakim to deficyty w zakresie tożsamości przyczyniają się do nasilenia uzależnienia. Niemniej wydaje się, że zagadnienie związku deficytów tożsamościowych z powstawaniem czy utrzymywaniem się uzależnienia może stanowić wartościowy kierunek dalszych badań.

Wnioski

Deficyty w zakresie tożsamości wśród osób uzależnionych od alkoholu wydają się mieć duże znaczenie dla praktyki terapeutycznej. Zarówno w DSM-5, jak i w koncepcji patologicznej organizacji osobowości Kernberga zwraca się uwagę na istotność oceny tożsamości przy diagnozie zaburzeń osobowości. Kieruje to uwagę na zagadnienie prawdopodobnie niedostatecznej diagnostyki zaburzeń osobowości wśród polskich pacjentów uzależnionych od alkoholu, które szeroko współwystępują z uzależnieniem od alkoholu i stanowią ogromne wyzwanie w procesie psychoterapii.