Twój telefon wie, że jesteś w szpitalu – i na tym się zarabia
123RF
Sygnał ze smartfona logującego się w centrum onkologii to dla brokerów danych wysoce zyskowny towar. Odsprzedając geolokalizację pacjentów, firmy technologiczne ułatwiają reklamodawcom niesprawdzonych terapii docieranie do zdesperowanych chorych.
- Smartfon w kieszeni pacjenta onkologicznego to bezcenne źródło informacji dla handlarzy fałszywymi terapiami
- Ponad 92 proc. pacjentów sprzeciwia się handlowi ich danymi zdrowotnymi, ale lokalizacji z wizyty w szpitalu nie chronią federalne przepisy o prywatności
- Zbieranie i odsprzedaż wrażliwych geolokalizacji to dla gigantów technologicznych i brokerów biznes o marżach dwukrotnie wyższych niż rynkowa średnia
- Teoretycznie dobrowolne zgody na śledzenie w aplikacjach to w praktyce pułapka, a tworzone przez brokerów profile konsumenckie pełne są absurdalnych błędów
- Konsekwencje braku systemowych regulacji ponoszą ostatecznie lekarze, którzy muszą diagnozować powikłania po „cudownych” kuracjach z internetu
- Omawiamy tekst z portalu Medscape zatytułowany „Twój telefon wie, że jesteś u lekarza, a brokerzy danych również – i czerpią z tego zyski” („Your Phone Knows You’re at the Doctor, and Data Brokers Do, Too — Then Profit From It”)
Chris McQueen – jego historę opisał Medscape – zakończył leczenie białaczki półtora roku temu, ale reklamy fałszywych lekarstw nigdy nie przestały mu się wyświetlać.
Oczyszczające terapie sokowe leczące raka, „naturalne” metody leczenia nowotworów, kliniki w Meksyku obiecujące pełny powrót do zdrowia przy minimalnej chemioterapii – wszystko to pojawiało się na smartfonie tego pacjenta podczas rutynowych wizyt u onkologa i comiesięcznych badań krwi.
McQueen i inne osoby wyrażają w mediach społecznościowych frustrację działaniami firm znanych jako brokerzy danych (data brokers). Podmioty te śledzą ich miejsce pobytu za pomocą geolokalizacji, łączą te współrzędne z innymi informacjami, a następnie wyciągają wnioski dotyczące problemów zdrowotnych, by sprzedawać je reklamodawcom wciskającym pacjentom niepotwierdzone terapie.
– Robi mi się od tego niedobrze – stwierdził Chris McQueen.
Mężczyzna, mieszkający na co dzień w San Diego, obawia się, że inni chorzy narażają się na potencjalnie śmiertelne niebezpieczeństwo, próbując niesprawdzonych kuracji, zamiast słuchać swoich onkologów.
Szpital poza radarem prawa
W ankiecie Amerykańskiego Towarzystwa Medycznego (AMA – American Medical Association) z 2022 r. ponad 92 proc. pacjentów uznało, że ich informacje zdrowotne nie powinny być przedmiotem handlu. Wiele osób może jednak nie zdawać sobie sprawy, że kiedy siedzą w szpitalu, klinice aborcyjnej lub na spotkaniu anonimowych alkoholików w kościelnej piwnicy, sygnał emitowany przez ich telefony komórkowe nie podlega ustawie o ochronie prywatności pacjentów (HIPAA), która w USA chroni tajemnicę medyczną.
Martwi to Erica Ellswortha, dyrektora ds. polityki zdrowotnej i innowacji w Centrum Badania Usług (Center for the Study of Services) – organizacji non profit dostarczającej konsumentom rzetelnych informacji na temat lokalnych usług medycznych i pracowników ochrony zdrowia.
– Brokerzy zazwyczaj po prostu wysysają dane z otwartej sieci, a następnie kupują je od każdego, kto zechce je sprzedać – wyjaśnił.
Rząd USA zaczął nakładać kary na niektóre przedsiębiorstwa śledzące obywateli odwiedzających placówki medyczne i miejsca kultu. Eksperci ds. prawa nie sądzą jednak, aby działania wymierzone w kilka podmiotów zatrzymały całą branżę zbudowaną na inwigilacji. Wzywają oni kolejne stany lub Kongres do całkowitego zakazania reklamodawcom śledzenia użytkowników za pośrednictwem smartfonów.
Stanowe przepisy pełne luk
Postępy w tym zakresie są jednak nierówne.
Gubernator Kalifornii Gavin Newsom z Partii Demokratycznej zawetował 27 września ustawę, która zablokowałaby sprzedaż i udostępnianie geolokalizacji oraz innych wrażliwych szczegółów, twierdząc, że projekt idzie „o krok za daleko”. Z kolei niedawne badanie przeprowadzone przez Uniwersytet Stanforda wykazało, że zaledwie 9 proc. brokerów przestrzega obowiązującego w Kalifornii prawa o ochronie prywatności. Daje ono konsumentom możliwość usunięcia swoich profili, poprawienia błędów i dowiedzenia się, jakie dokładnie rejestry są odsprzedawane.
W styczniu organizacja Consumer Reports opublikowała wzorcowe przepisy, stanowiące dla prawodawców stanowych ramy do zakazania lub ograniczenia handlu informacjami z systemów globalnego pozycjonowania (GPS – global positioning system), identyfikującymi ruchy danej osoby w czasie rzeczywistym. Stany Connecticut, Delaware, Maryland, New Jersey, Oregon i Wirginia już tego zakazały. Cyfrowi reklamodawcy natychmiast rozpoczęli jednak lobbing na rzecz zablokowania podobnych ograniczeń w innych regionach.
Biznes oparty na handlu informacją
Brokerzy i agencje marketingowe argumentują, że same współrzędne geograficzne nie są informacją wrażliwą – zauważył F. Mario Trujillo, starszy prawnik w Fundacji Elektronicznego Frontu (Electronic Frontier Foundation – EFF), organizacji non profit broniącej praw cyfrowych.
– Ale to nieprawda. Dopiero kompleksowe gromadzenie historii przemieszczania się ujawnia nasze najgłębsze tajemnice – dodał.
Grupy branżowe zrzeszające reklamodawców twierdzą z kolei, że reklama ukierunkowana oszczędza czas konsumentów i obniża koszty wyszukiwania produktów, pozwalając stronom internetowym oraz aplikacjom na oferowanie usług bez barier płatności (tzw. paywalli) czy abonamentów.
– Krajowe prawo powinno chronić obywateli przed szkodliwym lub nieoczekiwanym wykorzystaniem ich profili, nie uniemożliwiając jednocześnie firmom świadczenia usług, o które proszą konsumenci – powiedział Jim Potter, dyrektor wykonawczy 4As Health, spółki zależnej Amerykańskiego Stowarzyszenia Agencji Reklamowych (American Association of Advertising Agencies – 4A's).
– Ta równowaga jest szczególnie ważna w reklamie, która stanowi istotny element nowoczesnej gospodarki – dodał.
Ugody zamiast ogólnokrajowych praw
Praktykom w branży zaczął przyglądać się amerykański rząd. W sierpniu Federalna Komisja Handlu (FTC – Federal Trade Commission) ostrzegła sprzedawców detalicznych przed wykorzystywaniem prywatnych danych do personalizowania i podnoszenia cen.
W maju FTC nałożyła również ograniczenia na brokera, wobec którego prowadziła dochodzenie od 2022 r. Ugoda zakazuje firmie Kochava z Idaho i jej spółce zależnej sprzedaży, udostępniania lub ujawniania wrażliwych współrzędnych bez zgody konsumenta. Wynika to z zarzutów, że podmioty te handlowały informacjami z setek milionów urządzeń mobilnych, co pozwalało śledzić trasy osób odwiedzających szpitale, kościoły, kliniki aborcyjne i inne newralgiczne miejsca.
Firma Kochava nie odpowiedziała na prośby o komentarz.
Choć obrońcy prywatności z zadowoleniem przyjęli interwencję rządu, zwrócili uwagę, że warunki poszczególnych ugód nie mają zastosowania do reszty rynku, ponieważ nie stanowią one powszechnie obowiązującego prawa.
Krocie z cudzej prywatności
Tymczasem marketing cyfrowy stał się głównym źródłem zysków dla gigantów technologicznych, oferujących darmowe aplikacje, pocztę e-mail czy przestrzeń w chmurze w zamian za monetyzację aktywności użytkowników. Raport z 2024 r., sporządzony przez ekonomistów Banku Rezerwy Federalnej w St. Louis (Federal Reserve Bank of St. Louis), wykazał, że marże dla trzech z czterech największych firm z tego sektora – Alphabet (spółka macierzysta Google), Meta (spółka macierzysta Facebooka) oraz Microsoft – były co najmniej dwukrotnie wyższe niż średnia w usługach.
Inne badania dowodzą, że po zbudowaniu infrastruktury do zbierania danych firmy ponoszą minimalne koszty wielokrotnej odsprzedaży tych samych baz, między innymi na potrzeby rozwoju sztucznej inteligencji (AI – artificial intelligence – AI).
Skala zjawiska jest ogromna: analiza z 2019 r. wykazała, że brokerzy dysponowali profilami powiązanymi z ponad 90 proc. kont na Facebooku w Stanach Zjednoczonych. Natomiast w raporcie z 2020 r. Fundacja Elektronicznego Frontu udowodniła, że Google udostępniało wrażliwą aktywność użytkowników – w tym geolokalizację, identyfikatory urządzeń (ID – device identifiers), pliki cookie oraz historię przeglądania – potencjalnie setkom sieci reklamowych.
Zarówno Google, jak i Meta nie odpowiedziały na prośby o komentarz w tej sprawie. Microsoft poparł z kolei wdrożenie w USA krajowych regulacji, podobnych do tych, które obowiązują w Unii Europejskiej. Rzeczniczka korporacji, Paige Fisher, przekazała, że firma od dawna stoi na stanowisku, iż ludzie nie powinni być zmuszani do rezygnacji z prywatności tylko dlatego, że korzystają z nowoczesnych technologii.
Dość duża powierzchnia ataku
Według stanu na ubiegły rok organizacje Centrum Praw Prywatności (Privacy Rights Clearinghouse) oraz EFF zidentyfikowały w USA 750 działających brokerów danych. Przedstawiciele tych podmiotów zaznaczyli jednak, że wielu handlarzy nie zarejestrowało się w urzędach stanowych i nie oferuje prostych formularzy rezygnacji ze śledzenia (opt-out) ani możliwości sprawdzenia przez obywateli poprawności swoich kartotek.
– Słyszymy o wielu przerażających historiach – powiedział Matt Schwartz, analityk ds. polityki w Consumer Reports, zajmujący się kwestiami prywatności.
We wrześniu organizacja Consumer Reports poinformowała, że udostępnione ochotnikom profile na ich temat były pełne absurdalnych błędów. Raport dotyczący jednej osoby wskazywał cztery różne daty urodzenia, określał ją jednocześnie jako mężczyznę i kobietę, przewidywał trzy wyraźnie odmienne poziomy dochodów i wymieniał jej zawody jako „rolnik”, „gospodyni domowa” oraz „pracownik biurowy” – choć ankietowany nie wykonywał żadnej z tych profesji.
Matt Schwartz podkreślił, że agregatorzy tworzą listy marketingowe kategoryzujące konsumentów wyłącznie na podstawie logowań ich urządzeń w określonych stacjach bazowych. Systemy potrafią odnotować, czy dana osoba odwiedziła placówkę zajmującą się zdrowiem reprodukcyjnym, brała udział w proteście czy wspierała konkretną partię polityczną na wiecu wyborczym.
Ekspert przyznał, że obawia się również rosnącego ryzyka wycieków.
– Fakt, że funkcjonujemy w całkowicie nieuregulowanej przestrzeni, w której każdy może kupować i sprzedawać nasze cyfrowe ślady, oznacza, że setki podmiotów gromadzą potężne bazy na nasz temat – ocenił Matt Schwartz.
– To niezwykle duża powierzchnia ataku dla cyberprzestępców – dodał.
Zgody, czyli cyfrowa pułapka
Jednym ze sposobów, w jaki platformy próbują uciszyć obawy, jest proszenie internautów o wyrażenie zgody („opt-in”) na przetwarzanie geolokalizacji. Matt Schwartz zaznaczył jednak, że regulaminy często zawierają sformułowania pozwalające na nieograniczone analizowanie, udostępnianie i sprzedaż szczegółów dotyczących położenia oraz kondycji fizycznej. Stawia to konsumentów przed niezręcznym wyborem: oddać prywatność albo stracić możliwość korzystania z serwisu lub aplikacji.
Innym problemem jest fakt, że nawet gdy systemy rzekomo anonimizują wrażliwe adresy, algorytmy wciąż mogą śledzić trasę pacjenta aż do samej granicy strefy wykluczonej i podjąć nasłuch natychmiast po jej opuszczeniu. Ułatwia to precyzyjne wywnioskowanie celu podróży, co udowodniła w swoim dokumencie Fundacja Elektronicznego Frontu.
– Jeśli śledzisz daną osobę, prowadzisz ją z domu do pracy, a następnie w drodze do szpitala, gdzie tworzysz na mapie czarną dziurę – powiedział F. Mario Trujillo z EFF.
– Nadal istnieje bardzo silne domniemanie, że chory wszedł do tego konkretnego budynku – dodał.
Wobec braku przepisów federalnych F. Mario Trujillo zaleca, aby użytkownicy rygorystycznie ograniczyli to, które aplikacje mają dostęp do modułu GPS, i wyłączyli personalizację reklam w ustawieniach systemowych. Rekomenduje również całkowite wyłączanie geolokalizacji lub przełączanie smartfonów w tryb samolotowy przed udaniem się do placówek ochrony zdrowia.
Podczas gdy politycy dyskutują nad nowym prawem, lekarze – tacy jak Julien Cavanagh – twierdzą, że zostali pozostawieni sami sobie z leczeniem powikłań, jakie powodują ukierunkowane reklamy fałszywych leków. Julien Cavanagh, neurolog z Atlanty, powiedział, że gdy zgłaszają się do niego pacjenci z niewyjaśnionymi objawami, rutynowo pyta ich o suplementy zamawiane w internecie.
– Niektóre z tych fałszywych terapii bywają toksyczne, powodują niedobory mikroelementów albo wchodzą w groźne interakcje z przepisanymi lekami – podsumował Julien Cavanagh.
– Targetowane reklamy są bardzo powszechne i pozbawione jakiejkolwiek empatii wobec chorych – dodał.
Przeczytaj także: „Ofiary pseudomedycyny powinny same płacić za swoje leczenie”.

