Gimnastyka języka i starość znika
Mózgi osób, które posługują się więcej niż jedną mową, starzeją się wolniej.
To wynika z badania „Multilingual experience is linked to delayed aging across population and individual levels”, zaprezentowane na FENS Forum 2026. Efekt ten nie zależy wyłącznie od liczby znanych języków, ale też od poziomu biegłości oraz czasu trwania kontaktu z obcym nazewnictwem i gramatyką.
Co dzieje się z mózgiem wraz z wiekiem?
Ludzki mózg zbudowany jest z miliardów komórek nerwowych. Wraz z wiekiem połączenia między nimi stopniowo ulegają osłabieniu, czego konsekwencją jest pogorszenie pamięci oraz spowolnienie procesów myślowych.
Nowe analizy przedstawiła na Forum Federacji Europejskich Towarzystw Neuronaukowych dr Lucia Amoruso z Baskijskiego Centrum Percepcji, Mózgu i Języka w San Sebastian w Hiszpanii. Prezentacja ta stanowi bezpośrednie rozwinięcie szeroko zakrojonych badań jej zespołu opublikowanych w prestiżowym czasopiśmie Nature Aging pod temu samemu tytułowi „Multilingualism protects against accelerated aging in cross-sectional and longitudinal analyses of 27 European countries” (nature.com). Wynika z nich, że im większą liczbą języków posługuje się dana osoba, tym „młodszy” wydaje się jej organ myślowy. Prace zrealizował międzynarodowy zespół naukowców z Hiszpanii, Chile, Argentyny i Irlandii.
Sztuczna inteligencja na tropie wieku mózgu
Badacze przeanalizowali grupy mieszkańców Kraju Basków. Niektórzy spośród nich posługują się nawet czterema językami, w tym różnymi kombinacjami hiszpańskiego, baskijskiego, francuskiego i angielskiego.
Na początku projektu dane od ponad 700 osób wykorzystano do stworzenia tzw. „zegara starzenia się mózgu”. Zastosowano metodę magnetoencefalografii (MEG), która monitoruje pracę tego narządu podczas aktywności komórek nerwowych. Następnie, przy użyciu sztucznej inteligencji, przeanalizowano uzyskane parametry, aby określić, jaki poziom połączeń międzyobszarowych jest typowy dla konkretnych grup wiekowych. Ten specyficzny miernik wykorzystano później do oszacowania „wieku mózgu” w drugiej grupie, obejmującej 144 osoby.
Im więcej języków, tym większa korzyść
Autorzy eksperymentu stwierdzili, że mózgi osób bilingwalnych były – według opracowanego wzorca – średnio o około sześć lat młodsze niż u ludzi jednojęzycznych. W przypadku osób mówiących trzema językami różnica wynosiła około siedmiu lat, a u władających czterema – aż około trzynastu.
– Efekt ten nie zależał wyłącznie od liczby znanych języków. Wyższy poziom biegłości oraz wcześniejsze opanowanie kolejnej mowy również wiązały się z wolniejszym starzeniem się mózgu. Oznacza to, że doświadczenie wielojęzyczności działa stopniowo; nie chodzi jedynie o sam fakt bycia dwujęzycznym, lecz o głębokość i długość kontaktu z wieloma systemami językowymi – wyjaśniła dr Lucia Amoruso, cytowana w komunikacie prasowym.
W analizach uwzględniono takie czynniki jak wiek, płeć i poziom wykształcenia uczestników. Autorzy podkreślają jednak, że nie można całkowicie wykluczyć wpływu innych elementów oddziałujących na kondycję zdrowotną, takich jak styl życia czy poziom aktywności społecznej.
Plany na przyszłość i wyzwania dla edukacji
Dr Lucia Amoruso i jej współpracownicy planują przeprowadzenie podobnych testów u osób cierpiących na schorzenia neurodegeneracyjne, w tym chorobę Alzheimera, w których przebiegu kluczowe znaczenie ma proces starzenia się mózgu. Zamierzają również sprawdzić, czy posługiwanie się systemami bardzo do siebie podobnymi może wywierać jeszcze silniejszy wpływ na jego funkcjonowanie. Jak argumentują, rozróżnianie blisko spokrewnionych dialektów wymaga większej kontroli poznawczej.
– Badanie to sugeruje, że nauka drugiego, trzeciego, a nawet czwartego języka może pomagać utrzymać mózg w lepszej kondycji przez dłuższy czas, a im wcześniej rozpoczniemy edukację, tym lepiej. Istnieje wiele powodów, aby uczyć się kolejnych języków na każdym etapie życia – społecznych, kulturowych i związanych ze zdrowiem. Dlatego warto wspierać tę edukację zarówno w szkołach, jak i w ramach uczenia się przez całe życie – skomentowała prof. Christina Dalla, przewodnicząca komitetu ds. komunikacji Forum FENS, która nie uczestniczyła w opisywanych pracach.
Przeczytaj także: „Jak szybko się starzejemy?”.
