Dołącz do nas w mediach społecznościowych:
Udostępnij
Redaktor: Krystian Lurka

Leki na wagę milionów

123RF

W ciągu ośmiu lat wydatki na programy lekowe wzrosły ponadczterokrotnie – z 3,6 mld zł w 2017 r. do ponad 15,5 mld zł w 2025 r., a w tym roku płatnik zabezpieczył na ten cel rekordowe 16,8 mld zł. W pierwszym półroczu 2026 r. więcej niż milion złotych za kurację jednego chorego kosztowały cztery terapie, z czego najdroższa wyniosła przeszło 6,2 mln zł.

  • W 2025 r. z programów lekowych finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia skorzystało ponad 337 tys. osób
  • W porównaniu z 2017 r. liczba beneficjentów zwiększyła się niemal trzykrotnie, a wydatki płatnika – ponadczterokrotnie
  • Najwięcej pieniędzy – 1,65 mld zł – pochłonął w 2025 r. program leczenia raka piersi
  • Tylko w pierwszym półroczu 2026 r. nowoczesnymi terapiami objęto już ponad 327 tys. pacjentów

Czym są programy lekowe i dlaczego wydatki rosną?

Programy lekowe gwarantują pacjentom bezpłatny dostęp do nowoczesnych, często niezwykle kosztownych terapii, stosowanych w onkologii, neurologii, hematologii oraz w leczeniu chorób autoimmunologicznych i rzadkich.

W latach 2017–2026 liczba programów wzrosła z 83 do 140. Ich wykaz jest powiązany z obwieszczeniami ministra zdrowia dotyczącymi listy leków refundowanych, które są aktualizowane co trzy miesiące.

Skala finansowania rośnie w szybkim tempie. W 2017 r. z programów korzystało około 121 tys. osób, a wartość świadczeń wynosiła 3,6 mld zł. W 2025 r. liczba chorych była niemal trzykrotnie większa, a wydatki – ponad czterokrotnie wyższe. Wpływa na to coraz lepsza diagnostyka pozwalająca szybciej kwalifikować pacjentów, obejmowanie refundacją innowacyjnych cząsteczek oraz rozszerzanie kryteriów włączenia dla kolejnych grup chorych.

– W 2026 r. na finansowanie programów lekowych zabezpieczyliśmy rekordową kwotę ponad 16,8 mld zł, w tym niemal 15 mld zł na same leki. Pokazuje to skalę zaangażowania środków publicznych w zapewnienie pacjentom dostępu do nowoczesnego leczenia. Rośnie także liczba osób korzystających z tej formy wsparcia. W pierwszym półroczu 2026 r. leczeniem objętych było już ponad 327 tys. osób, podczas gdy w całym 2025 r. było ich ponad 337 tys. – podkreśla Iwona Kasprzak, dyrektor Departamentu Gospodarki Lekami w Centrali Narodowego Funduszu Zdrowia.

Najpopularniejsze programy pod względem liczby pacjentów

Poszczególne programy obejmują różne jednostki chorobowe, dlatego liczba leczonych w nich osób jest mocno zróżnicowana. W pierwszym półroczu 2026 r. najwięcej chorych skorzystało z trzech programów:

  • B.70 (leczenie pacjentów z chorobami siatkówki) – terapię otrzymało prawie 67 tys. osób,
  • B.29 (leczenie chorych na stwardnienie rozsiane) – z pomocy skorzystało ponad 28 tys. osób,
  • B.9 (leczenie chorych na raka piersi) – leczeniem objęto ponad 23 tys. osób.

Łącznie te trzy programy odpowiadały za terapię około 38 proc. wszystkich pacjentów leczonych w ramach tego mechanizmu w pierwszym półroczu 2026 r.

Na które terapie NFZ przeznacza najwięcej środków?

Duża liczba chorych w danym programie nie zawsze oznacza najwyższe wydatki płatnika. Ostateczne koszty zależą przede wszystkim od ceny leku, schematu dawkowania oraz czasu trwania kuracji.

W 2025 r. największe nakłady pochłonęły terapie onkologiczne. Dziesiątka najbardziej kosztochłonnych programów lekowych przedstawiała się następująco:

  • B.9 (leczenie chorych na raka piersi) – 1,65 mld zł,
  • B.6 (leczenie chorych na raka płuca oraz międzybłoniaka opłucnej) – 1,53 mld zł,
  • B.29 (leczenie chorych na stwardnienie rozsiane) – 879 mln zł,
  • B.54 (leczenie chorych na szpiczaka plazmocytowego) – 670 mln zł,
  • B.102 (leczenie rdzeniowego zaniku mięśni) – 609 mln zł,
  • B.59 (leczenie czerniaka skóry lub błon śluzowych) – 601 mln zł,
  • B.70 (leczenie pacjentów z chorobami siatkówki) – 584 mln zł,
  • B.56 (leczenie chorych na opornego na kastrację raka gruczołu krokowego) – 554 mln zł,
  • B.112 (leczenie chorych na mukowiscydozę) – 520 mln zł,
  • B.79 (leczenie chorych na przewlekłą białaczkę limfocytową) – 506 mln zł.

Łączna wartość świadczeń w dziesięciu najdroższych programach przekroczyła w 2025 r. 8 mld zł, co stanowiło około 52 proc. budżetu wszystkich programów lekowych zrealizowanych w tym czasie.

Ponad 6,2 mln zł na terapię jednego pacjenta

Wybrane leki stosowane w programach – głównie terapie genowe oraz terapie komórkowe CAR-T – należą do najdroższych świadczeń finansowanych ze środków publicznych. W pierwszym półroczu 2026 r. koszt leczenia jednego pacjenta przekroczył milion złotych w przypadku czterech terapii:

  • ponad 6,2 mln zł – leczenie rdzeniowego zaniku mięśni z zastosowaniem leku onasemnogenum abeparvovecum,
  • ponad 1,9 mln zł – leczenie ostrej białaczki limfoblastycznej z zastosowaniem tisagenlecleucelum,
  • niemal 1,4 mln zł – leczenie chorych na chłoniaki B-komórkowe z zastosowaniem tisagenlecleucelum,
  • ponad 1,2 mln zł – leczenie chorych na wrodzoną ślepotę Lebera z zastosowaniem voretigene neparvovec.

– Leki stosowane w programach lekowych to często innowacyjne terapie, których opracowanie i produkcja wymagają ogromnych nakładów finansowych. Dzięki negocjacjom cen i warunków refundacji możliwe jest finansowanie tych kosztochłonnych terapii przez NFZ i zapewnienie bezpłatnego leczenia osobom spełniającym kryteria programu lekowego – wyjaśnia Iwona Kasprzak.

Zasady kwalifikacji i rola zespołów koordynacyjnych

Każdy program lekowy ma precyzyjny opis, który definiuje kryteria kwalifikacji i wyłączenia, zasady dawkowania leków, wykaz wymaganych badań diagnostycznych oraz sposób monitorowania efektów terapii.

Samo rozpoznanie choroby nie gwarantuje automatycznego włączenia do leczenia – pacjent musi spełnić określone warunki kliniczne (dotyczące między innymi stopnia zaawansowania choroby, wyników badań genetycznych czy dotychczasowego przebiegu terapii) oraz posiadać aktualne ubezpieczenie zdrowotne.

O kwalifikacji decyduje lekarz w ośrodku, który ma zawartą umowę z NFZ na realizację danego programu – pacjent spoza placówki potrzebuje skierowania od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub specjalisty. W przypadku wybranych, najbardziej złożonych terapii wniosek lekarza prowadzącego rozpatruje powoływany przez prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia zespół koordynacyjny, złożony z ekspertów w danej dziedzinie medycyny. Zespół ten decyduje o włączeniu chorego do programu, ocenia skuteczność leczenia oraz podejmuje decyzje o ewentualnym wyłączeniu z terapii.

Leczenie w ramach programów lekowych – obejmujące zarówno same preparaty, jak i niezbędną diagnostykę oraz konsultacje specjalistyczne – jest dla pacjenta całkowicie bezpłatne.

Menedzer Zdrowia linkedin

Działy: Aktualności w Menedżer Zdrowia Raporty, analizy i rankingi Aktualności
Tagi: NFZ Narodowy Fundusz Zdrowia lek leki programy lekowe refundacja leków Iwona Kasprzak leczenie onkologiczne rdzeniowy zanik mięśni stwardnienie rozsiane rak piersi rak płuca szpiczak plazmocytowy choroby siatkówki terapie genowe Ministerstwo Zdrowia lista leków refundowanych finansowanie ochrony zdrowia pieniądze