Dołącz do nas w mediach społecznościowych:
Udostępnij
Autor: Maria Krzos
Redaktor: Bogusz Soiński

Nowoczesne leczenie cukrzycy powinno być standardem, a nie luksusem. Eksperci apelują o zmianę kryteriów refundacyjnych ►

Jakub Gierczyński, Monika Kaczmarek, Alina Kuryłowicz i Małgorzata Myśliwiec/Szymon Czerwiński

Wczesna diagnostyka, dostęp do nowoczesnych terapii i zapobieganie powikłaniom – to najważniejsze warunki skutecznego leczenia cukrzycy typu 2, na które zwracali uwagę uczestnicy panelu dyskusyjnego „Skuteczne leczenie i kontrola cukrzycy prawem pacjenta, a nie luksusem”, który odbył się podczas X Kongresu Wizja Zdrowia – Diagnoza i Przyszłość – Foresight Medyczny.

W sesji „Skuteczne leczenie i kontrola cukrzycy prawem pacjenta, a nie luksusem” uczestniczyli:

  • prof. dr hab. n. med. Leszek Czupryniak z Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego,
  • Monika Kaczmarek – prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków,
  • prof. dr hab. n. med. Alina Kuryłowicz z Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych i Gerontokardiologii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie,
  • prof. dr hab. n. med. Małgorzata Myśliwiec – kierownik Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Debatę moderował Jakub Gierczyński – ekspert rynku zdrowia.

Nagranie poniżej, pod wideo spisany panel.


Eksperci zgodnie podkreślali, że obecne kryteria refundacyjne dla analogów GLP-1 ograniczają dostęp do terapii wielu pacjentom, którzy mogliby odnieść z niej korzyści. Ich zdaniem inwestowanie w nowoczesne leczenie na wczesnym etapie choroby pozwoliłoby nie tylko poprawić rokowanie chorych, lecz także ograniczyć przyszłe wydatki systemu ochrony zdrowia. Dyskusja koncentrowała się przede wszystkim na cukrzycy typu 2, która – jak przypomniała Monika Kaczmarek, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków – dotyczy ok. 3 mln Polaków. Jednym z największych problemów pozostaje późne rozpoznawanie choroby, często dopiero wtedy, gdy pojawiają się już jej powikłania.

– Cukrzyca wymaga holistycznego podejścia. Chcielibyśmy, aby była diagnozowana jak najwcześniej, a kiedy już zostanie rozpoznana, żeby na najwcześniejszym etapie wprowadzać odpowiednią terapię. Chodzi o to, aby zapobiegać powikłaniom, a jeśli już występują, nie dopuścić do ich dalszego rozwoju – stwierdziła.

Ekspertka wskazała, że szczególnej uwagi wymagają osoby w wieku produkcyjnym. W przypadku seniorów objętych rozwiązaniami refundacyjnymi, w tym listą bezpłatnych leków, widać pozytywne efekty w zakresie przestrzegania zaleceń terapeutycznych. Gorzej wygląda sytuacja młodszych pacjentów, którzy napotykają bariery zarówno w dostępie do diagnostyki, jak i nowoczesnego leczenia.

– To osoby, przed którymi jest jeszcze 20–30 lat pracy. Powinniśmy im pomóc uniknąć powikłań, aby jak najdłużej mogły być aktywne zawodowo – podkreślała przedstawicielka pacjentów.

Pacjenci potrzebują szerszego dostępu do analogów GLP-1

Jednym z najważniejszych postulatów przedstawionych podczas debaty było złagodzenie kryteriów refundacyjnych dla leków z grupy analogów GLP-1. Obecnie mimo dostępności refundacji nie wszyscy pacjenci, którzy mogliby skorzystać z takiego leczenia, spełniają wymagane warunki.

– Mamy bardzo dobre leki z grupy GLP-1 czy GIP. Wiemy jednak, że z uwagi na kryteria refundacyjne nie wszyscy pacjenci mogą z nich skorzystać. Chcielibyśmy, aby te kryteria zostały nieco złagodzone. Nie obejmie to wszystkich chorych, ale kolejna grupa osób odczuje korzyści i nie będziemy musieli koncentrować się przede wszystkim na leczeniu powikłań – argumentowała Monika Kaczmarek.

Doświadczenia pacjentów pokazują, że dostęp do skutecznej terapii przekłada się na przestrzeganie zaleceń i efekty leczenia. Chorzy, którzy rozpoczęli przyjmowanie leków, dostrzegają poprawę już po kilku tygodniach. Dlatego niepokoją ich informacje o możliwych zmianach na liście refundacyjnej.

Z postulatem pacjentów zgodziła się prof. dr hab. n. med. Alina Kuryłowicz z Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych i Gerontokardiologii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie. Jej zdaniem rozszerzenie kryteriów refundacyjnych jest warunkiem rzeczywistego upowszechnienia nowoczesnego leczenia cukrzycy.

– Cieszymy się, że te leki są na rynku. Przypuszczam, że nawet 90 proc. pacjentów, którzy je stosują, może pokrywać koszty leczenia z własnej kieszeni. A są to wydatki naprawdę niebagatelne. Nie mówimy o luksusie, tylko o standardzie. To nie są terapie eksperymentalne. Mamy już ponad 10-letnie doświadczenia z tymi lekami i dziesiątki badań pokazujących, jak wpływają na jakość życia pacjentów i ograniczenie powikłań – mówiła.

Profesor Alina Kuryłowicz podkreśliła, że korzyści nie ograniczają się do poprawy kontroli glikemii. Nowoczesne terapie mogą zmniejszać ryzyko najpoważniejszych zdarzeń sercowo-naczyniowych, takich jak zawał i udar, a także korzystnie wpływać na funkcjonowanie nerek, niewydolność serca czy stłuszczenie wątroby. W jej ocenie wczesne wdrożenie skutecznego leczenia może również stworzyć szansę na remisję cukrzycy. Pacjent nadal będzie wymagał kontroli i dbałości o styl życia, ale niekoniecznie będzie musiał przez całe życie zmagać się z pełnoobjawową chorobą.

Późne leczenie oznacza większe koszty

Zdaniem ekspertów obecny model finansowania leczenia cukrzycy w zbyt dużym stopniu koncentruje się na następstwach choroby zamiast na zapobieganiu im. Według wyliczeń przywołanych przez prof. dr hab. n. med. Małgorzatę Myśliwiec, kierownik Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, aż 75 proc. środków przeznaczanych na leczenie cukrzycy pochłaniają wydatki związane z terapią powikłań choroby.

– Istotne jest przesunięcie nakładów na prewencję cukrzycy, dostęp do najlepszej farmakoterapii, wyrobów medycznych oraz do opieki interdyscyplinarnej, w tym porad edukacyjno-dietetycznych, od początku rozpoznania choroby. Oczywiście powikłania, które już się rozwinęły u osoby z cukrzycą, należy leczyć. Niestety jest to bardzo kosztowne – podkreślała prof. Małgorzata Myśliwiec.

Jako przykład wysokich kosztów powikłań źle leczonej cukrzycy wymieniła leczenie stopy cukrzycowej, na które przeznacza się ok. 160 mln zł rocznie, oraz niewydolności nerek, w tym dializoterapię. Jak zaznaczyła, ok. 80 proc. dializowanych pacjentów stanowią osoby z cukrzycą, a wydatki NFZ związane z tym obszarem sięgają ok. 750 mln zł rocznie.

Profesor Małgorzata Myśliwiec zwróciła również uwagę na znaczenie prawidłowego rozpoznania typu cukrzycy. Przywołała badania wskazujące, że u części pacjentów z rozpoznaniem cukrzycy typu 2 występuje proces autoimmunologiczny, co może oznaczać konieczność innego postępowania terapeutycznego. Wspomniała także o cukrzycach monogenowych, które stanowią 10 proc. wszystkich typów cukrzycy.

– Musimy dobrze zdiagnozować cukrzycę i ustalić, z jakim jej typem mamy do czynienia. Ma to ogromne implikacje terapeutyczne i rokownicze – zaznaczyła.

Kolejnym narzędziem, które mogłoby pomóc w poprawie kontroli choroby, jest cyfryzacja. Ekspertka wskazała na możliwość szerszego wykorzystania systemów ciągłego monitorowania glikemii (CGM), w tym u osób z cukrzycą na jednym lub dwóch wstrzyknięciach insuliny na dobę, i gromadzenia danych glikemicznych w Internetowym Koncie Pacjenta. Pozwoliłoby to decydentom oceniać efekty wprowadzenia nowoczesnych terapii na podstawie generowanych przez CGM wskaźników wyrównania metabolicznego cukrzycy, takich jak TIR (time in range), czyli odsetek czasu, w którym stężenie glukozy utrzymuje się w docelowym zakresie.

– Jeżeli TIR będzie przekraczał 70 proc., możemy znacząco opóźnić rozwój powikłań, a nawet im zapobiec. Dzięki gromadzeniu danych będzie można ocenić, czy wprowadzenie nowych leków przyniosło oczekiwany efekt terapeutyczny – tłumaczyła.

Wyszliśmy ze skansenu, ale zaczynamy do niego wracać

Na ograniczenia obecnego systemu refundacji zwracał uwagę prof. dr hab. n. med. Leszek Czupryniak z Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Przypomniał, że polska diabetologia przez wiele lat pozostawała w tyle za standardami międzynarodowymi, a dopiero ostatnie lata przyniosły istotną poprawę dostępu do nowoczesnych terapii.

– Byliśmy skansenem, potem z niego wyszliśmy, a teraz „szczęśliwie” zaczynamy do niego wracać – stwierdził.

Profesor podkreślał, że rozwój wiedzy medycznej i nowych terapii powinien znajdować odzwierciedlenie w decyzjach refundacyjnych. Przywołał najnowsze zalecenia w sprawie postępowania z cukrzycą typu 2 u dorosłych pacjentów niebędących w ciąży Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego (ADA) i Europejskiego Towarzystwa Badań nad Cukrzycą (EASD), ogłoszone podczas 62. zjazdu Europejskiego Towarzystwa Badań nad Cukrzycą, który odbywał się na przełomie września i października tego roku w Mediolanie.

Zalecenia te mówią, że nowoczesne leki, takie jak analogi GLP-1, powinny być stosowane możliwie wcześnie, już od początku leczenia cukrzycy typu 2, a nie dopiero wtedy, gdy zawiodą kolejne schematy terapeutyczne.

– Te leki weszły do leczenia szturmem. Przepisujemy je, komu tylko możemy. Korzyści są ogromne. Jeżeli mamy pacjenta, który w ciągu półtora roku zmniejszył masę ciała o 30 kg, odstawił leki przeciwcukrzycowe i pozostał tylko na jednym leku hipotensyjnym, to trudno znaleźć drugi przykład terapii, która daje takie efekty – przekonywał prof. Leszek Czupryniak.

Zaznaczył przy tym, że oszczędności wynikające z ograniczenia powikłań i poprawy stanu zdrowia pacjentów pojawiają się w dłuższej perspektywie, podczas gdy wydatki na leczenie trzeba ponieść już teraz. To właśnie rozdźwięk między krótkoterminowymi kosztami a długoterminowymi korzyściami utrudnia podejmowanie decyzji refundacyjnych.

Paradoks: łatwiej zakwalifikować pacjenta do operacji niż do leczenia farmakologicznego

Uczestnicy debaty zwracali uwagę na niekonsekwencje w finansowaniu różnych metod leczenia otyłości i cukrzycy. Profesor Alina Kuryłowicz przywołała przykład chirurgii bariatrycznej, do której pacjent z otyłością i trudno kontrolowaną cukrzycą może zostać zakwalifikowany łatwiej niż do nowoczesnej terapii farmakologicznej. Sam zabieg bariatryczny kosztuje ok. 27 tys. zł, nie uwzględniając dodatkowych wydatków związanych z przygotowaniem pacjenta i opieką pooperacyjną. Tymczasem – jak wskazywał moderator debaty – roczny koszt terapii analogami GLP-1 dla płatnika wynosi ok. 3 tys. zł.

– Zdarza mi się kwalifikować pacjenta z otyłością i trudno kontrolowaną cukrzycą do operacji bariatrycznej, ponieważ jest to jedyna terapia, która ma szansę przedłużyć mu życie, zmniejszyć ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych i doprowadzić do remisji cukrzycy. To świetna metoda leczenia, ale droga i obarczona wieloma konsekwencjami dla zdrowia pacjenta. Przy obecnych warunkach finansowania, kiedy to pacjent pokrywa koszty leków, łatwiej nam zakwalifikować chorego do operacji niż do nowoczesnej terapii farmakologicznej – zauważyła prof. Alina Kuryłowicz.

Profesor Leszek Czupryniak przypomniał, że zgodnie z zaleceniami przed skierowaniem pacjenta na operację bariatryczną należy rozważyć, a przynajmniej zaproponować mu leczenie analogami GLP-1. Zwrócił także uwagę na strukturę wydatków refundacyjnych. Jego zdaniem część środków przeznaczanych na dopłaty do bardzo tanich leków generycznych mogłaby zostać wykorzystana w efektywniejszy sposób.

– Łączne wydatki NFZ na refundację czterech popularnych leków generycznych przekraczają miliard złotych, podczas gdy korzyść finansowa dla pacjenta często wynosi zaledwie kilka złotych miesięcznie. To jest źródło pieniędzy, które można by przeznaczyć na refundację GLP-1 czy innych kosztownych terapii – ocenił.

Nie brakuje argumentów ekonomicznych

Ważnym elementem dyskusji była kwestia finansowania zmian. Eksperci podkreślali, że nie można oceniać kosztów nowoczesnego leczenia wyłącznie przez pryzmat wydatków na refundację leków. Trzeba uwzględniać również koszty hospitalizacji, powikłań, absencji chorobowej i utraty aktywności zawodowej.

Jakub Gierczyński, moderator debaty, przywołał dane ZUS, z których wynika, że w 2025 r. liczba dni absencji chorobowej związanej z cukrzycą spadła do ok. 730 tys. wobec 830 tys. w 2019 r. To o 100 tys. dni mniej w ciągu 6 lat.

Natomiast prof. Alina Kuryłowicz podkreślała, że korzyści z wczesnego leczenia nie pojawiają się natychmiast, ale w perspektywie kilku lat mogą przynieść wymierne efekty zdrowotne i ekonomiczne.

– To jest najlepsza inwestycja w przyszłość, choć niepopularna wśród polityków, ponieważ wykracza poza 4-letnią kadencję rządu. Już z perspektywy 2–3 lat pojawią się korzyści wynikające z wczesnego leczenia osób ze stanem przedcukrzycowym i pacjentów ze świeżo rozpoznaną cukrzycą. Człowiek wraca do grona zdrowych obywateli, jest aktywny, generuje PKB. Ta inwestycja się zwraca – argumentowała.

W dyskusji pojawił się również wątek podatku cukrowego. Jakub Gierczyński przypominał, że wpływy z tego tytułu powinny wspierać działania związane z profilaktyką i leczeniem chorób metabolicznych. W 2024 r. wydatki na cukrzycę wyniosły według przywołanych danych NFZ ok. 4,5 mld zł wobec ok. 2 mld zł w 2018 r.

Profesor Leszek Czupryniak zwracał jednak uwagę, że w systemie brakuje spójności między działaniami profilaktycznymi a zapewnieniem finansowania leczenia osób, u których dzięki tym działaniom rozpoznano chorobę.

– Wprowadzamy programy profilaktyczne, dzięki którym wykrywamy kolejne przypadki cukrzycy, ale tych ludzi trzeba później leczyć. Za co? Decydentom brakuje długofalowego myślenia i planowania w perspektywie lat, a nie kadencji – ocenił.

Jego zdaniem problemu nie można sprowadzać wyłącznie do braku pieniędzy. Istotne są również decyzje dotyczące sposobu ich wydatkowania i priorytetów w systemie ochrony zdrowia.

Pacjenci nie chcą być wykluczeni z systemu

Przedstawiając perspektywę pacjentów, Monika Kaczmarek podkreślała, że restrykcyjne kryteria refundacyjne analogów GLP-1 powodują, że część chorych na cukrzycę typu 2 ma poczucie wykluczenia – nie tylko w zakresie farmakoterapii, lecz także dostępu do innych technologii medycznych.

– Ta grupa pacjentów najczęściej pyta: czym tak naprawdę różnimy się od innych? Cukrzyca typu 2 jest groźną chorobą, która prowadzi do poważnych powikłań. Chcemy tego uniknąć i sprawić, aby chory jak najdłużej pozostawał aktywny zawodowo. Trzeba w niego zainwestować, a zwrot z tej inwestycji może być ogromny – zaznaczyła.

Zwróciła też uwagę na oczekiwania pacjentów związane z wpływami z podatku cukrowego. Skoro rozważane jest rozszerzenie tego rozwiązania, chorzy chcieliby wiedzieć, jakie konkretne korzyści przyniesie ono osobom z cukrzycą, jak również czy przełoży się na szerszy dostęp do leczenia.

W podsumowaniu dyskusji eksperci wracali do wspólnego postulatu: przesunięcia akcentów z leczenia zaawansowanych powikłań na wczesną diagnostykę i skuteczną terapię. Jak zgodnie podkreślali, dostęp do nowoczesnych leków nie powinien być przywilejem pacjentów, których stać na samodzielne finansowanie terapii.

Najważniejszym wyzwaniem pozostaje przekonanie decydentów, że pieniądze wydane na leczenie odpowiednio wcześnie nie są jedynie dodatkowym obciążeniem dla budżetu. To inwestycja w zdrowie, samodzielność i aktywność zawodową milionów Polaków.

Więcej materiałów z konferencji po kliknięciu w poniższy baner.

Działy: Aktualności w Menedżer Zdrowia Tylko w „Menedżerze Zdrowia” Aktualności
Tagi: Kongres Wizja Zdrowia – Diagnoza i Przyszłość – Foresight Medyczny Wizja Zdrowia Wizja Zdrowia 2026 cukrzyca pacjent z cukrzycą kontrola cukrzycy Leszek Czupryniak Monika Kaczmarek Alina Kuryłowicz Małgorzata Myśliwiec Jakub Gierczyński