Plusy, minusy i CZP

Gdy trwający od 2018 r. pilotaż centrów zdrowia psychicznego w końcu przejdzie do historii, ustąpi miejsce matematyce. Zgodnie z nowym rozporządzeniem przyszłe kontrakty z funduszem będą zależały punktów dodawanych za kadry, standardy i cyfryzację oraz odejmowanych za błędy z przeszłości: obciążania pacjentów kosztami leków, pobierania nienależnych opłat czy angażowania personelu o zaniżonych kwalifikacjach.

Zakończenie pilotażu to dla zarządzających CZP początek – o nowych kontraktach zadecyduje między innymi minimum 32,5 etatu na 100 tys. dorosłych mieszkańców oraz aż 12 punktów premii dla ośrodków realizujących dotychczasowy program testowy
Narodowy Fundusz Zdrowia przestanie płacić wyłącznie za obsadę i zacznie wysoko wyceniać jakość: placówka zgarnie od 2 do 4 punktów za szybki wypis pacjentów (poniżej 15 dni) oraz 3 punkty za zaoferowanie pacjentom aplikacji do elektronicznej rejestracji
Zarządzający mogą zapunktować również instytucjonalnie – w rozporządzeniu przewidziano po 1,5 punktu za normy ISO 9001 oraz ISO 27001, a także aż 5 punktów za posiadanie certyfikatu akredytacyjnego
W kategorii wyników kontroli obowiązuje surowy system potrąceń – placówki tracą po 1 punkcie za obciążanie pacjentów kosztami leków czy pobieranie nienależnych opłat
Dla ośrodków trzeciego poziomu referencyjnego wprowadzono restrykcyjne wymogi budowlane, wyceniając na 4 punkty przygotowanie specjalistycznej separatki z drzwiami bez klamek od wewnątrz i pancernym oświetleniem
A to nie wszystko!
W „Menedżerze Zdrowia” omawiamy rozporządzenie ministra zdrowia z 16 października 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych kryteriów wyboru ofert w postępowaniu w sprawie zawarcia umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej

Zakończenie pilotażu centrów zdrowia psychicznego (CZP) wymusza stworzenie stałych ram prawnych dla placówek, które docelowo mają być podstawą systemu opieki psychiatrycznej w kraju.

28 października 2026 r. weszło w życie nowelizacja rozporządzenia ministra zdrowia z 16 października 2026 r. w sprawie szczegółowych kryteriów wyboru ofert w postępowaniu o zawarcie umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz.U. poz. 1412). Regulacja ta jest podstawą do kontraktowania świadczeń na okresy rozpoczynające się nie wcześniej niż 1 stycznia 2027 r.– dokument w całości znajduje się na dole artykułu.

Minister zdrowia planuje jednak bufor czasowy, dając dyrektorom możliwość ewolucyjnego dostosowania struktur. Uchylenie dotychczasowego systemu kontraktowania między innymi świadczeń dziennych psychiatrycznych rehabilitacyjnych dla dorosłych oraz opieki domowej nastąpi dopiero 1 stycznia 2029 r. Do tego momentu organizacja pomocy będzie funkcjonować dwutorowo.

Plusy i minusy

Rozporządzenie docelowo kontraktuje placówki, dając na starcie formalną przewagę ośrodkom funkcjonującym w dotychczasowym programie. W kryterium oceny „Ciągłość” oferent otrzymuje aż 12 punktów, jeśli w dniu złożenia oferty realizuje umowę dotyczącą pilotażu z 2018 r. lub jest jego podwykonawcą. Co więcej, fundusz premiuje też rynkowe zasiedzenie – świadczeniodawca zyskuje 2 punkty za nieprzerwane leczenie pacjentów na danym terenie od 5 lat, a 4 punkty, jeśli udowodni dekadę takiej działalności.

Baza dla dorosłych – 32,5 etatu

Podstawową zmianą w psychiatrii dorosłych jest nałożenie jednolitych norm zatrudnienia, czyli minimum 32,5 etatu na każde 100 tys. osób powyżej 18. roku życia. Wymóg ten został ściśle rozparcelowany między zawody medyczne i pomocnicze. Świadczeniodawca musi zagwarantować m.in. po 5 etatów dla lekarzy psychiatrów lub rezydentów, pielęgniarek, psychologów i psychoterapeutów, 5 etatów dla koordynatorów opieki, 2,5 etatu dla personelu punktów zgłoszeniowo-koordynacyjnych (PZK) oraz po jednym etacie dla asystenta zdrowienia i pracownika socjalnego.

Rozporządzenie wprost przelicza te kadry na zysk kontraktowy. Oferent otrzymuje 8 punktów za zabezpieczenie personelu na poziomie co najmniej 30 etatów (w tym wyszczególnionych wyżej grup zawodowych) na 100 tys. populacji. Za wykazanie zatrudnienia na poziomie aż 40 etatów oferent uzyskuje maksymalną ocenę, czyli 10 punktów. Powyższa matematyka omija oddziały całodobowe oraz izby przyjęć, które potraktowano odrębnie, nakazując utrzymanie tam między innymi 3 dodatkowych etatów lekarskich.

Jakość leczenia: szybki wypis, farmacja i zarządzanie

Twórcy przepisów dają jasno do zrozumienia, że zamierzają wysoko wyceniać efektywność terapii i sprawność zaradczą. Punktowany jest szybki wypis pacjenta – placówka otrzymuje 2 punkty, jeśli czas pobytu nie przekroczył 15 dni u 51–60 proc. pacjentów, 3 punkty w przedziale 61–70 proc., oraz aż 4 punkty, gdy dotyczy to 71–80 proc. hospitalizowanych.

Autorzy cenią również optymalizację farmakoterapii – 1 punkt przyznawany jest za wygospodarowanie w lokalizacji równoważnika co najmniej jednej czwartej etatu specjalisty w dziedzinie farmacji klinicznej lub szpitalnej.

Kolejne 2 punkty przysługują za udokumentowaną realizację wysokospecjalistycznych metod diagnostycznych (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, testy neuropsychologiczne) na miejscu, a 1 punkt, jeśli są one dostępne w tzw. bliskim dostępie. Z kolei w kryterium kompleksowości przyznaje się po 2 punkty za prowadzenie programów leczenia z podwójną diagnozą dla osób uzależnionych od alkoholu lub substancji psychoaktywnych ze współistniejącymi zaburzeniami psychicznymi.

Zarządzający zyskają, inwestując w systemy jakości. Rozporządzenie dodaje 1,5 punktu za certyfikat ISO 9001, 1,5 punktu za ISO 27001 oraz 5 punktów za posiadanie certyfikatu akredytacyjnego. Nagradzane jest również kształcenie nowych kadr – placówka zdobywa 2, 3 lub 4 punkty w zależności od tego, czy prowadzi szkolenia specjalizacyjne (między innymi z pielęgniarstwa psychiatrycznego czy psychologii klinicznej) w odpowiednio jednej, dwóch lub trzech dziedzinach. Dodatkowo przewidziano 2 punkty za wykazanie terminowej współpracy z Agencją Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji.

Sieć poradni i ułatwienia cyfrowe

Zgodnie z rozporządzeniem oferent wywalczy aż 3 punkty, gwarantując gęstszą siatkę pierwszego kontaktu, czyli minimum dwie poradnie zdrowia psychicznego z funkcjonującym PZK na 100 tys. dorosłych mieszkańców. Premiowany jest wydłużony czas pracy – 2 punkty za funkcjonowanie poradni w wymiarze od 36 do 48 godzin tygodniowo włącznie oraz 3 punkty za harmonogram wykraczający poza 48 godzin.

Ocenie podlega także infrastruktura opieki dziennej: 2 punkty dostaje się za udostępnienie 20 miejsc na 100 tys. populacji, a 3 punkty za minimum 25 miejsc. Zachętą do modernizacji jest z kolei przyznanie 3 punktów za zaoferowanie pacjentom odrębnej aplikacji do elektronicznej rejestracji, wyposażonej w funkcję automatycznego zwrotnego wskazania terminu.

Psychiatria dzieci, młodzieży i poziomy referencyjne

Zupełnie odmienną logikę wprowadzono w opiece nad najmłodszymi, gdzie rygorystycznie rozpisano wymogi dla ośrodków środowiskowej opieki oraz oddziałów, dzieląc je na pierwszy, drugi i trzeci poziom referencyjny.

Etaty są tam przypisane bezpośrednio do struktur i wycenione bardzo wysoko – dla przykładu w placówkach trzeciego poziomu referencyjnego zabezpieczenie zaledwie 2 etatów lekarza specjalisty na 40 łóżek nagradzane jest aż 17 punktami, a etat psychologa klinicznego 12 punktami. Z kolei na I poziomie referencyjnym można uzyskać aż 13 punktów za połowę etatu psychoterapeuty dzieci i młodzieży w zespole.

Autorzy chcą poprawić również dostępność placówek dla najmłodszych. Przewiduje się premie za realizację świadczeń w poradni w każdą sobotę oraz w godzinach popołudniowych i wieczornych (od godz. 15 do 18 lub od 16 do 20). Promowane będzie wyjście bezpośrednio do pacjenta – od 6 do 10 punktów otrzymają ośrodki, które udowodnią, że odpowiednio 20 proc. lub 30 proc. ich świadczeń stanowią wizyty domowe i środowiskowe. Dodatkowo w przypadku oddziałów dziennych wysoką premię (10 punktów) wyznaczono za realizację obowiązku szkolnego w miejscu udzielania świadczeń.

W rozporządzeniu uwzględnia się też regulacje dotyczące osób z autyzmem dziecięcym. W postępowaniach można zdobyć 5 punktów za zapewnienie w lokalizacji konsultacji neurologa dziecięcego lub pediatry, a 3 punkty, jeśli specjaliści ci są dostępni zewnętrznie. Ponadto 6 punktów przewidziano za pełen etat psychologa z kompetencjami w zakresie terapii integracji sensorycznej.

Bezpieczeństwa na trzecim poziomie

Najostrzejsze kryteria budowlane dotyczą ośrodków trzeciego poziomu referencyjnego (wysokospecjalistycznej całodobowej opieki psychiatrycznej). Prawodawca ustalił tu premię w wysokości 4 punktów za posiadanie rygorystycznie wyposażonej jednoosobowej separatki.

Zgodnie z przepisami izolatka musi posiadać gładkie ściany, odporne na zniszczenie drzwi (bez klamki od wewnątrz, z hartowanym okienkiem), a oświetlenie wymaga zabezpieczenia z systemem wymiany żarówki od zewnątrz. Wentylacja i system ogrzewania muszą całkowicie uniemożliwiać pacjentowi kontakt z instalacją czy źródłem ciepła, a dedykowany węzeł sanitarny uodporniono konstrukcyjnie na umyślne zniszczenie. Dodatkowe 1–2 punkty przyznawane są za pokoje jedno- i wieloosobowe z możliwością obserwacji chorych.

Srogie sankcje za błędy z przeszłości
Bezwzględną barierą dla niedbale zarządzanych placówek jest system ujemnej punktacji w kategorii „Wyniki kontroli”. Placówki tracą po 1 punkcie za takie przewinienia wykazane w przeszłości, jak:

udzielanie świadczeń przez personel o zaniżonych kwalifikacjach,
obciążanie pacjentów kosztami leków,
pobieranie nienależnych opłat,
niezasadne ordynowanie leków,
niewykonanie w terminie zaleceń pokontrolnych.

Jeszcze surowiej (minus 1,5 pkt) wycenione zostanie nieprzekazanie wymaganych informacji o listach oczekujących lub podawanie błędnych danych o pierwszym wolnym terminie udzielenia świadczenia.

Najsurowsze sankcje (minus 2 pkt) przewiduje za udzielanie świadczeń w miejscach nieobjętych umową oraz przedstawianie funduszowi fałszywych danych skutkujących wypłatą nienależnych środków finansowych.

Rozporządzenie w całości poniżej.

Przeczytaj także: „Asystent stomatologiczny koordynatorem opieki psychiatrycznej?”.