Czy szpital wie, ilu pracowników naprawdę potrzebuje? Planowanie obsady na podstawie rzeczywistego zapotrzebowania
Przy ograniczonej dostępności personelu medycznego i rosnącej presji na koszty zatrudnienia coraz większego znaczenia nabiera precyzyjne określanie zapotrzebowania na pracę. Planowanie wyłącznie na podstawie dotychczasowych harmonogramów, liczby etatów czy przyjętych zwyczajowo obsad nie zawsze pozwala właściwie ocenić potrzeby organizacji, szczególnie gdy zmieniają się liczba pacjentów, zakres realizowanych świadczeń i dostępność specjalistów.
Dla zarządzających oznacza to potrzebę odwrócenia tradycyjnej logiki planowania. Zamiast rozpoczynać od dostępnych pracowników i rozdzielać ich pomiędzy kolejne zmiany, należy najpierw ustalić, jakie zadania placówka musi zrealizować, jakie zasoby są do tego niezbędne i w jakich godzinach powinny pozostawać dostępne.
Minimalna obsada nie zawsze odpowiada rzeczywistemu zapotrzebowaniu
Organizacja pracy w podmiotach leczniczych podlega wymaganiom wynikającym z przepisów prawa oraz warunków realizacji poszczególnych świadczeń. Równocześnie placówki muszą spełniać właściwe wymagania dotyczące personelu, wynikające z warunków realizacji poszczególnych świadczeń gwarantowanych. Nie istnieje zatem jedna uniwersalna wielkość obsady, którą można zastosować we wszystkich szpitalach i jednostkach organizacyjnych. Zakres wymagań zależy od charakteru działalności, rodzaju realizowanych świadczeń oraz regulacji właściwych dla danej placówki.
Spełnienie wymagań minimalnych nie wyczerpuje jednak zagadnienia właściwej organizacji pracy. Obsada wystarczająca dla jednostki o stosunkowo stabilnym obciążeniu może okazać się niewystarczająca w okresach zwiększonego napływu pacjentów, większej liczby zabiegów lub konieczności zapewnienia dodatkowego nadzoru nad chorymi.
Zarządzający powinni zatem rozpatrywać dwa odrębne zagadnienia: zgodność obsady z wymaganiami obowiązującymi daną placówkę oraz jej adekwatność do rzeczywistej skali i charakteru pracy. Analiza zapotrzebowania powinna uwzględniać przewidywane obciążenie personelu, wymagania dotyczące minimalnej obsady oraz bezpieczeństwo pacjentów. Jej wyniki mogą stanowić podstawę dostosowania organizacji pracy, nie mogą jednak uzasadniać ograniczenia zatrudnienia lub obsady poniżej poziomów wymaganych przepisami i warunkami realizacji świadczeń.
Zapotrzebowanie na personel zmienia się w ciągu dnia
Jednym z ograniczeń tradycyjnego planowania jest przyjmowanie stałej liczby pracowników dla całej zmiany, mimo że obciążenie poszczególnych jednostek może istotnie różnić się między kolejnymi godzinami.
W oddziałach szpitalnych natężenie pracy zależy między innymi od liczby i stanu pacjentów, przyjęć i wypisów, realizowanych procedur oraz czynności związanych z organizacją opieki. W poradniach specjalistycznych i pracowniach diagnostycznych znaczenie mają harmonogramy przyjęć, liczba zaplanowanych badań, czas ich trwania oraz konieczność zapewnienia odpowiedniego personelu pomocniczego.
Oznacza to, że zapotrzebowanie nie powinno być określane wyłącznie jako liczba pracowników potrzebnych w danym dniu. W wielu jednostkach konieczne jest uwzględnienie konkretnych przedziałów godzinowych, w których występuje największe obciążenie oraz zwiększone zapotrzebowanie na określone kompetencje.
Przykładowo w oddziale, w którym znaczna część planowanych przyjęć i wypisów przypada na godziny przedpołudniowe, organizacja pracy może wymagać innego rozłożenia zasobów niż w jednostce realizującej świadczenia w równomiernym rytmie przez całą dobę. Podobne zależności występują w blokach operacyjnych, gdzie dostępność poszczególnych grup personelu powinna odpowiadać harmonogramowi zabiegów i przewidywanemu czasowi ich realizacji.
Precyzyjne planowanie pozwala lepiej dostosować strukturę obsady do zmiennego obciążenia poszczególnych jednostek. W przypadku świadczeń wymagających zachowania ciągłej gotowości punktem odniesienia pozostaje jednak również konieczność zapewnienia odpowiedniego personelu niezależnie od bieżącej liczby realizowanych procedur. Celem planowania nie jest więc sprowadzenie obsady do najniższego możliwego poziomu, lecz takie wykorzystanie dostępnych zasobów, które odpowiada rzeczywistym potrzebom organizacyjnym i wymaganiom bezpieczeństwa.
Jak określić rzeczywiste zapotrzebowanie na pracowników?
Punktem wyjścia powinny być dane dotyczące rodzaju i liczby realizowanych świadczeń, obciążenia poszczególnych komórek organizacyjnych oraz czasu potrzebnego do wykonania określonych czynności. W zależności od specyfiki jednostki znaczenie mogą mieć liczba hospitalizowanych pacjentów, struktura przyjęć, liczba zabiegów, harmonogramy poradni, wykorzystanie stanowisk diagnostycznych czy przewidywany zakres opieki.
Informacje te należy następnie przełożyć na wymagania dotyczące obsady, z uwzględnieniem odpowiednich kwalifikacji i uprawnień zawodowych. Innego rodzaju zasobów wymaga realizacja świadczeń przez lekarzy określonych specjalizacji, innego zapewnienie opieki pielęgniarskiej, a jeszcze innego obsługa techniczna lub administracyjna związana z funkcjonowaniem jednostki.
Istotnym elementem analizy powinny być również dane historyczne dotyczące nieobecności, dodatkowych dyżurów i sytuacji, w których konieczne było organizowanie zastępstw. Pozwalają one określić, czy dotychczasowa obsada była wystarczająca, czy też ciągłość świadczeń zapewniano dzięki regularnemu zwiększaniu obciążenia pracowników.
Na tej podstawie można budować model zapotrzebowania uwzględniający charakter pracy danej jednostki oraz zmienność potrzeb w poszczególnych dniach i godzinach. Model ten wymaga okresowej aktualizacji, ponieważ zmiany organizacji świadczeń, struktury pacjentów czy zakresu działalności mogą wpływać na liczbę i rodzaj potrzebnych zasobów.
Liczba etatów nie pokazuje faktycznej dostępności personelu
Jednym z najczęstszych błędów w ocenie zasobów kadrowych jest utożsamianie liczby zatrudnionych pracowników z liczbą osób, które można rzeczywiście zaplanować do pracy.
Pracownicy zatrudnieni w tym samym wymiarze etatu mogą różnić się dostępnością ze względu na urlopy, nieobecności, indywidualne ograniczenia i obowiązujące warunki zatrudnienia. Część personelu wykonuje również obowiązki w kilku jednostkach organizacyjnych, co wymaga odpowiedniego uwzględnienia podziału czasu pracy.
Dodatkowym ograniczeniem jest struktura kompetencji. Jeżeli do realizacji określonych świadczeń niezbędny jest specjalista posiadający konkretne uprawnienia, dostępność innego pracownika nie rozwiązuje problemu obsady. Podobna sytuacja występuje, gdy niewielka grupa osób posiada kwalifikacje wymagane do obsługi wybranych procedur lub stanowisk.
Z punktu widzenia zarządzających istotna jest więc różnica pomiędzy nominalnym potencjałem zatrudnienia a zasobami możliwymi do wykorzystania w określonych warunkach organizacyjnych. Analiza tej różnicy pozwala ustalić, czy trudności z zapewnieniem obsady rzeczywiście wynikają z niedostatecznej liczby pracowników, czy raczej z ich dostępności, rozkładu godzin pracy lub struktury kwalifikacji.
Dlaczego historyczne grafiki nie powinny być jedyną podstawą planowania?
W wielu organizacjach przygotowywanie harmonogramów rozpoczyna się od planu z poprzedniego miesiąca. Jest to rozwiązanie organizacyjnie wygodne, szczególnie w jednostkach o względnie powtarzalnym rytmie pracy, ale niesie ryzyko utrwalania wcześniejszych niedoskonałości.
Jeżeli historyczny grafik powstał w warunkach niedoboru personelu, jego ponowne wykorzystanie nie oznacza, że odpowiada rzeczywistym potrzebom. Może odzwierciedlać przede wszystkim ograniczenia, z którymi placówka musiała sobie poradzić, a nie docelowy sposób organizacji pracy. Podobnie harmonogram uwzględniający okresowe zwiększenie liczby świadczeń nie zawsze będzie odpowiedni po zmianie obciążenia jednostki.
Dlatego dane historyczne powinny stanowić materiał do analizy, a nie gotowy wzorzec przyszłej obsady. Szczególnie przydatne jest porównywanie zaplanowanych zasobów z faktycznym wykonaniem pracy oraz informacjami o liczbie realizowanych świadczeń.
Jak technologia wspiera planowanie obsady na podstawie zapotrzebowania?
W dużych placówkach ręczne zestawianie potrzeb organizacyjnych z dostępnością pracowników wymaga analizy znacznej liczby zależności. Trzeba uwzględnić zapotrzebowanie poszczególnych jednostek, wymagane kompetencje, warunki zatrudnienia, okresy odpoczynku i ograniczenia dotyczące czasu pracy. Każda zmiana jednego z tych parametrów może wpływać na możliwość zapewnienia obsady w innych przedziałach czasu.
Systemy informatyczne wspierające planowanie umożliwiają uporządkowanie tych informacji i ich jednoczesną analizę. Zapotrzebowanie można definiować dla określonych stanowisk, jednostek organizacyjnych i przedziałów godzinowych, a następnie zestawiać z dostępnością oraz kwalifikacjami personelu. Pozwala to ocenić, w których miejscach występują niedobory i jakie ograniczenia utrudniają przygotowanie prawidłowego harmonogramu.
Takie możliwości oferuje m.in. XPRIMER.HRM, rozwiązanie rozwijane przez eq system. System wspiera planowanie obsady z uwzględnieniem zmiennego zapotrzebowania na pracowników, wymaganych stanowisk oraz obowiązujących zasad czasu pracy. Umożliwia również ocenę przygotowanego harmonogramu pod kątem wykorzystania zasobów i identyfikowanie sytuacji wymagających korekty.
Więcej informacji: HRM na eqsystem.pl
Znaczenie tego rodzaju narzędzi nie sprowadza się do skrócenia czasu przygotowywania grafików. Dostarczają one informacji o relacji pomiędzy potrzebami organizacji a dostępnymi zasobami, umożliwiając ocenę różnych wariantów obsady przed zatwierdzeniem planu. Ostateczne decyzje pozostają po stronie osób odpowiedzialnych za organizację pracy, które muszą uwzględnić również okoliczności kliniczne i organizacyjne niewynikające bezpośrednio z danych systemowych.
Planowanie obsady powinno być procesem ciągłym
Zapotrzebowanie na personel medyczny zmienia się wraz z organizacją świadczeń, liczbą pacjentów, dostępnością pracowników i zakresem działalności placówki. Dlatego raz przyjęty model obsady nie powinien pozostawać niezmienny przez kolejne okresy planistyczne.
Istotnym elementem zarządzania jest systematyczna ocena różnic między zapotrzebowaniem a przygotowanymi harmonogramami, analiza przyczyn dodatkowych dyżurów oraz identyfikowanie jednostek, w których najczęściej pojawiają się trudności z zapewnieniem właściwej obsady. Dane te mogą stanowić podstawę korekty organizacji pracy, planowania rekrutacji i podejmowania decyzji dotyczących rozwoju kompetencji personelu.
Nie każde zwiększenie zapotrzebowania oznacza konieczność zatrudnienia kolejnych pracowników, podobnie jak ograniczenie liczby realizowanych świadczeń nie musi uzasadniać zmniejszenia obsady. Decyzje powinny uwzględniać charakter pracy, obowiązujące wymagania oraz możliwość wykorzystania dostępnych zasobów w innych jednostkach organizacyjnych.
Dla dyrektorów szpitali i osób odpowiedzialnych za organizację pracy zasadnicze pytanie nie brzmi zatem wyłącznie, ilu pracowników placówka zatrudnia. Ważniejsze jest to, czy posiadane zasoby odpowiadają rzeczywistym potrzebom, w jakim stopniu są wykorzystywane oraz gdzie występują ograniczenia utrudniające realizację świadczeń.
Odpowiedź wymaga połączenia wiedzy o organizacji działalności medycznej z danymi o zapotrzebowaniu i dostępności personelu. Dopiero takie podejście pozwala ocenić zasadność decyzji kadrowych i finansowych oraz rozwijać model obsady odpowiadający potrzebom placówki, jej pracowników i pacjentów.
Artykuł sponsorowany
