2. Global Burden of Disease Study 2023. Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME), University of Washington, Seattle, USA
3. International Agency for Research on Cancer. Alcohol Consumption and Ethyl Carbamate. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans. Lyon: International Agency for Research on Cancer
Alkohol jako czynnik ryzyka zgonu z powodu nowotworów
123RF
Spożywanie alkoholu jest uznanym czynnikiem ryzyka chorób nowotworowych, jednak jego znaczenie w epidemiologii nowotworów wykracza poza powszechnie kojarzone z nim uszkodzenie wątroby. Wyniki analizy danych Global Burden of Disease (GBD) z lat 1990–2023 wskazują na wyraźny wzrost liczby zgonów w Stanach Zjednoczonych z powodu nowotworów przypisywanych spożyciu alkoholu.
Roczna liczba zgonów w USA zwiększyła się z 11 361 w 1990 r. do 23 126 w 2023 r., co oznacza ponaddwukrotny wzrost w analizowanym okresie. Badanie obejmowało różne grupy wiekowe, obie płcie oraz wiele lokalizacji nowotworowych, wskazując na szeroki zakres obciążenia zdrowotnego związanego ze spożyciem alkoholu.
Alkohol etylowy oraz jego metabolit, aldehyd octowy, są klasyfikowane przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (International Agency for Research on Cancer, IARC) jako czynniki rakotwórcze dla człowieka, należące do grupy 1. Związek między spożywaniem alkoholu a ryzykiem nowotworów został udokumentowany m.in. w odniesieniu do raka piersi, raka wątroby, raka przełyku, raka jelita grubego oraz nowotworów głowy i szyi. Mechanizmy karcynogenezy związanej z alkoholem obejmują m.in. działanie aldehydu octowego, zaburzenia metabolizmu folianów, stres oksydacyjny oraz zmiany w regulacji hormonalnej i procesach naprawy DNA. W przypadku części nowotworów ryzyko zwiększa się wraz ze wzrostem spożycia alkoholu, przy czym zależność ta może różnić się w zależności od lokalizacji nowotworu i innych czynników ryzyka.
Analiza danych GBD wykazała, że największą liczbę zgonów przypisywanych spożyciu alkoholu obserwowano u mężczyzn oraz osób w wieku 55 lat i starszych. W tej grupie wiekowej u mężczyzn dominującą lokalizacją nowotworową był rak wątroby, następnie przełyku i jelita grubego. Wyniki te są zgodne z dobrze udokumentowanym związkiem między przewlekłym spożywaniem alkoholu a rozwojem chorób wątroby oraz nowotworów wątroby, jednak jednocześnie wskazują na istotny udział nowotworów przewodu pokarmowego.
Szczególnej uwagi wymagają wyniki dotyczące kobiet. W tej populacji rak piersi stanowił główną przyczynę zgonów nowotworowych przypisywanych spożyciu alkoholu. Jest to istotne z punktu widzenia praktyki klinicznej, ponieważ zależność między spożyciem alkoholu a ryzykiem raka piersi może być niedostatecznie uwzględniana podczas rozmów dotyczących profilaktyki nowotworów. W przypadku kobiet w wieku od 20 do 54 lat rak piersi również odpowiadał za największą liczbę zgonów nowotworowych przypisywanych alkoholowi, natomiast kolejną istotną lokalizacją był rak jelita grubego.
Analiza młodszej populacji przyniosła również istotne obserwacje dotyczące mężczyzn. W grupie w wieku od 20 do 54 lat rak jelita grubego był najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych przypisywanych spożyciu alkoholu. Co istotne, w tej grupie zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet rak jelita grubego odpowiadał za większe obciążenie niż rak wątroby. Wynik ten zwraca uwagę na znaczenie czynników związanych ze stylem życia w kontekście obserwowanych zmian epidemiologicznych dotyczących raka jelita grubego, zwłaszcza w populacjach młodszych dorosłych.
W badaniu stwierdzono również zwiększenie obciążenia związanego z innymi nowotworami, w tym rakiem przełyku, trzustki oraz nowotworami głowy i szyi. Jednocześnie należy podkreślić, że analizowana liczba zgonów była wartością przypisywaną spożyciu alkoholu na podstawie danych epidemiologicznych, a nie bezpośrednim oznaczeniem alkoholu jako wyłącznej przyczyny zgonu u poszczególnych pacjentów. Jest to szczególnie istotne przy interpretacji danych dotyczących nowotworów, których etiologia jest wieloczynnikowa i obejmuje również palenie tytoniu, otyłość, zakażenia onkogenne, predyspozycje genetyczne oraz inne elementy stylu życia.
Z perspektywy klinicznej wyniki wskazują na zasadność uwzględniania spożycia alkoholu w ocenie modyfikowalnych czynników ryzyka nowotworów. Dotyczy to nie tylko pacjentów z chorobami wątroby, lecz również osób bez rozpoznanej patologii tego narządu, szczególnie w kontekście profilaktyki raka piersi, raka jelita grubego, raka przełyku oraz wybranych nowotworów głowy i szyi. Rozmowa z pacjentem powinna obejmować zarówno ocenę ilości i wzorca spożywania alkoholu, jak i przedstawienie związku pomiędzy jego konsumpcją a ryzykiem chorób nowotworowych. W świetle dostępnych danych ograniczenie spożycia alkoholu jest jednym z potencjalnie modyfikowalnych elementów profilaktyki nowotworów.
