Dołącz do nas w mediach społecznościowych:
Udostępnij
Źródło: Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu

W Brukseli o wynikach badań nad dezinformacją

Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu

Jak wynika z badań nad dezinformacją medyczną prowadzonych przez Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu (UMW) przekazywanie medycznych fake newsów nabiera tempa. Dane dotyczące tego zjawiska na forum Europejskiego Komitetu Regionów przedstawiły twórczynie Obserwatorium Dezinformacji Medycznej UMW. Dr Dorota Sikora wystąpiła jako prelegentka, a Wioletta Samborska i Monika Maziak uczestniczyły w debacie jako ekspertki.

  • Twórczynie Obserwatorium Dezinformacji Medycznej UMW przedstawiły na forum Europejskiego Komitetu Regionów najnowsze dane dotyczące dezinformacji medycznej
  • Wioski płynące z tego zestawienia są porażające. Dezinformacja przyspiesza a za prostowaniem fake newsów nie nadążają tradycyjne media
  • Ta dynamika nie przebiega już w miesiącach i latach, ale w dniach i w godzinach
  • W polskiej infosferze dominują narracje antyszczepionkowe, a 23 proc. analizowanych treści odnosi się do diety, stylu życia i alternatywnych sposobów dbania o zdrowie
  • Niepokój ekspertów budzi fakt, że WHO nie traktuje dezinformacji, jako wiodącego problemu
  • O czym jeszcze, w kontekście dezinformacji dyskutowano na forum?

Podczas panelu, w którym wzięli udział także przedstawiciele Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i Europejskiej Agencji Leków (EMA), dr Dorota Sikora, dyrektorka Biura Rankingów Akademickich i Komunikacji Naukowej UMW, przedstawiła analizy obserwatorium dotyczące szczepień, dezinformacji i roli władz publicznych.

Wystąpienie rozpoczęła od liczb: stu spośród 174 pacjentów leczonych w Instytucie Chorób Serca Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu odmówiło szczepień. Były to osoby po ciężkich zawałach serca lub z niewydolnością serca.

– Dezinformacja dotycząca szczepień przekłada się na konkretne decyzje pacjenckie, co jest poważnym zagrożeniem dla zdrowia publicznego – mówiła. – Nasze analizy dowodzą, jak ogromna jest skala tego zjawiska i jak skutecznie fałszywe narracje wykorzystują lęk oraz spadek zaufania do instytucji i specjalistów.

Jak fałszywe narracje zdobywają odbiorców

Badania prowadzone przez UMW pokazują, że problem nie ogranicza się do pojedynczych fałszywych wiadomości czy środowisk sprzeciwiających się szczepieniom. Z raportu Dezinformacja medyczna w Polsce 2025–2026, przygotowanego wspólnie z Mediaboard, wynika, że w czasie półtora roku w polskiej infosferze odnotowano blisko 380 tys. materiałów dotyczących dezinformacji medycznej. Dominowały narracje antyszczepionkowe, a 23 proc. analizowanych treści odnosiło się do diety, stylu życia i alternatywnych sposobów dbania o zdrowie.

– To szczególnie istotne, ponieważ właśnie takie tematy mogą stanowić pierwszy kontakt odbiorcy z dezinformacją. Zainteresowanie odżywianiem, naturalnymi metodami czy codziennymi nawykami zdrowotnymi jest powszechne i samo w sobie nie budzi podejrzeń. Dopiero stopniowo mogą dołączać do tych treści przekazy podważające skuteczność leczenia, sens profilaktyki czy wiarygodność lekarzy – wyjaśniała dr Dorota Sikora.

Równie niebezpieczna jest zdolność dezinformacji do przenoszenia dyskusji z obszaru medycyny na kwestie budzące silne emocje społeczne. Przykładem jest debata wokół szczepień przeciw wirusowi HPV. Zamiast koncentrować się na ich skuteczności i bezpieczeństwie, zaczęła dotyczyć wolności wyboru rodziców i rzekomej seksualizacji dzieci. W ciągu zaledwie dwóch tygodni udział negatywnych komentarzy wzrósł z 10 do 40 proc.

Dezinformacja przyspiesza

Wyniki przedstawione w Brukseli zwracają uwagę nie tylko na skalę dezinformacji, lecz także tempo jej rozprzestrzeniania.

Jak pokazał Barometr dezinformacji medycznej, kiedy w sierpniu br. rozgorzała dyskusja wokół projektu ustawy określanej jako „lex szarlatan”, w ciągu zaledwie dwóch dni pojawiło się blisko 2,5 tys. publikacji i wpisów dotyczących tego tematu.

– Ta dynamika nie przebiega już w miesiącach i latach, ale w dniach i w godzinach – podkreśliła dyrektorka Biura Rankingów Akademickich i Komunikacji Naukowej UMW. Jej zdaniem tradycyjne media straciły kontrolę nad obiegiem informacji.

– Dotychczasowe sposoby prostowania fałszywych informacji stały się niewystarczające. Rzetelny artykuł medyczny nie kończy dziś dyskusji na dany temat. Przeciwnie, może być dopiero jej początkiem, a w komentarzach pod nim pojawiają się przekazy podważające przedstawione fakty. Algorytmy mediów społecznościowych, masowe generowanie treści z wykorzystaniem sztucznej inteligencji i aktywność botów dodatkowo przyspieszają ten proces – tłumaczyła dr Dorota Sikora.

Podczas debaty podkreśliła jednak, że zaufanie do szczepień można odbudować. Przywołała przykład Wrocławia, gdzie po spadku wyszczepialności z około 70 proc. do 50–60 proc. udało się powrócić do wcześniejszego poziomu. Ważną rolę odegrały programy edukacyjne współtworzone przez UMW i miasto, realizowane w szkołach i przychodniach. Zdobyte doświadczenia wykorzystywane są również w kampanii #WrocławSięSzczepi, której partnerem jest uczelnia.

– Programy szczepień to nie tylko rozwiązania systemowe, ale także budowanie zaufania do szczepionek i edukacja. Nie tylko edukacja zdrowotna, ale także edukacja medialna – stwierdziła dr Dorota Sikora.

Różne kraje, różne doświadczenia

Udział w sesji Europejskiego Komitetu Regionów pozwolił ekspertkom UMW na poznanie międzynarodowych perspektyw i doświadczeń oraz odniesienie ich do polskich realiów.

– Wysłuchanie relacji osób zarządzających różnymi regionami Europy było niezwykle inspirujące: od rumuńskiej bezsilności wobec dominujących w przestrzeni publicznej bzdur generowanych przez dezinformację medyczną, przez estońską frustrację wynikającą z braku dostępnych szczepionek, po fińskie doświadczenia opierające się na skutecznym zaangażowaniu personelu pielęgniarskiego, przekładającym się na wyniki wyszczepialności. Szczególnie mocno wybrzmiała opinia reprezentantki Francji, która podkreśliła konieczność budowania grup wsparcia, zwłaszcza wśród kobiet. W zdecydowanej większości rodzin to one odpowiadają za wizyty lekarskie i dbanie o przestrzeganie zaleceń, w tym pilnowanie kalendarza szczepień. To naturalna grupa sojusznicza nie dość skutecznie wykorzystywana do tej pory w Polsce – opowiada Monika Maziak.

Dyrektorka Centrum Odkryć Medycznych Wioletta Samborska przyznaje z kolei, że zaskakujące było dla niej stanowisko zaprezentowane przez eksperta WHO biorącego udział w panelu.

– Wielokrotnie powtórzona została opinia, że dezinformacja nie jest głównym problemem. Nasze analizy pokazują jednak coś odmiennego i lekceważenie tego wątku może mieć daleko idące skutki. Aby skutecznie działać, potrzebujemy sprawnego systemu, który opiera się na dostępności szczepień, zaangażowaniu pracowników i pracowniczek systemu ochrony zdrowia, dobrej, dostosowanej do poszczególnych grup komunikacji, rozwijaniu od najmłodszych lat umiejętności krytycznego myślenia, a także na sprawnym reagowaniu na rzeczywistość, w której funkcjonujemy. A ta w dużej mierze opisywana jest dziś przez narracje dezinformacyjne. Potrzebujemy dobrych opowieści, aby ten trend odwrócić. Nie przewidzimy każdego ze scenariuszy dezinformacyjnych, ale możemy wyposażyć społeczności w umiejętność analizowania i weryfikowania informacji, które budzą wątpliwości. To nawyk, który można wyćwiczyć i właśnie tę zmianę postaw wspierać ma tworzone przez nas Centrum Odkryć Medycznych – podkreśla Wioletta Samborska.

Przeczytaj także: „Dezinformacja medyczna – fałszywe diagnozy, prawdziwe cyberataki”, „Dezinformacja medyczna – w sieci śmieci ”, „Zaprzeczanie szkodliwości produktów z nikotyną to dezinformacja”

Menedzer Zdrowia linkedin

Działy: Aktualności w Menedżer Zdrowia Aktualności
Tagi: dezinformacja Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Obserwatorium Dezinformacji Medycznej UMW Dorota Sikora Wioletta Samborska Monika Maziak Unia Europejska EMA WHO Europejskie Komitet Regionów Lex szarlatan