Problemy psychiczne odbierają najwięcej lat w zdrowiu
123RF
Zaburzenia psychiczne są najważniejsze dla lat przeżytych z ograniczeniem zdrowia – wynika z najnowszej analizy Global Burden of Disease 2023. Szacowana liczba przypadków sięga około 1,17 mld. Największe obciążenie związane z zaburzeniami psychicznymi odnotowano wśród osób w wieku od 15 do 19 lat.
Wyniki analizy obejmującej ponad trzy dekady danych z 204 krajów i terytoriów, opublikował „The Lancet”, a w międzynarodowym zespole autorów znalazł się dr Zbigniew J. Król, prof. UMW z Katedry Zdrowia Publicznego Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu – poinformowała 9 października uczelnia w komunikacie.
Naukowcy skupieni wokół Global Burden of Disease wykorzystali dane epidemiologiczne i modele statystyczne, aby oszacować rozpowszechnienie oraz obciążenie 12 kategorii zaburzeń psychicznych w latach 1990–2023.
Wzrost zaburzeń psychicznych na świecie
W 2023 roku na świecie występowało około 1,17 mld przypadków zaburzeń psychicznych. To o ponad 95 proc. więcej niż w 1990 roku. Na tak duży wzrost wpływa m.in. to, że w ciągu ponad trzech dekad zwiększyła się liczba mieszkańców świata i zmieniła się struktura wieku populacji.
Naukowcy uwzględnili jednak te czynniki w analizie. Po standaryzacji dotyczącej wieku wzrost nadal pozostawał wyraźny i wynosił ponad 24 proc. Oznacza to, że obserwowanej zmiany nie można tłumaczyć wyłącznie demografią.
– Za szczególnie ważny uważam wynik, który łatwo przeoczyć za liczbą ponad miliarda przypadków: po uwzględnieniu struktury wieku wzrost nadal pozostaje wyraźny. Jeszcze bardziej zwracają uwagę dane dotyczące młodych ludzi. To właśnie w wieku 15–19 lat obciążenie związane z zaburzeniami psychicznymi jest największe. To argument za tym, by pomoc pojawiała się wcześnie, zanim trudności utrwalą się i zaczną wpływać na kolejne etapy życia – powiedział, cytowany w komunikacie, dr Zbigniew Król, prof. UMW z Katedry Zdrowia Publicznego Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
Global Burden of Disease wykorzystuje m.in. wskaźnik YLD (Years Lived with Disability), czyli lata życia przeżyte z ograniczeniem sprawności związanym ze stanem zdrowia. W uproszczeniu pokazuje on, jak dużo zdrowia tracą ludzie nie dlatego, że umierają przedwcześnie, ale dlatego, że przez długi czas żyją z objawami choroby.
W 2023 roku zaburzenia psychiczne odpowiadały za 17,3 proc. wszystkich YLD na świecie. Tym samym zajęły pierwsze miejsce wśród grup przyczyn tak rozumianej utraty zdrowia.
– Ten wynik pokazuje, że oceniając zdrowie populacji, musimy uwzględniać nie tylko długość życia, lecz także jego jakość i możliwość codziennego funkcjonowania. Dla pacjenta celem opieki jest ograniczenie objawów i odzyskanie sprawnego funkcjonowania. Dla systemu oznacza to potrzebę oceny efektów leczenia, ciągłości wsparcia i dostępności opieki środowiskowej, a nie wyłącznie liczby porad czy hospitalizacji – stwierdził dr Król.
Utrata zdrowia – zaburzenia psychiczne na 5. miejscu
Badacze posługują się również wskaźnikiem DALY, który łączy lata życia przeżyte z ograniczeniem zdrowia z latami utraconymi z powodu przedwczesnej śmierci. W tym wymiarze zaburzenia psychiczne zajmowały piąte miejsce i odpowiadały za 6,1 proc. globalnego obciążenia.
Jednym z najbardziej zwracających uwagę wyników analizy są dane dotyczące wieku. Największe obciążenie zaburzeniami psychicznymi w przeliczeniu na liczbę mieszkańców odnotowano w grupie 15–19 lat.
– Najbardziej niepokoi to, że największe obciążenie przypada na moment wchodzenia w dorosłość. Zaburzenie może zakłócić nie tylko bieżące samopoczucie, ale również edukację i budowanie samodzielności. Pomoc powinna więc zaczynać się wcześniej niż w chwili ciężkiego kryzysu – podsumował dr Król.
Analiza pokazuje również różnice związane z płcią. Do 14. roku życia obciążenie związane z zaburzeniami psychicznymi było wyższe u chłopców, natomiast od 15. roku życia – u dziewcząt i kobiet. W skali świata największe obciążenie wśród analizowanych zaburzeń wiązało się z zaburzeniami lękowymi, dużą depresją i schizofrenią.
Kryzys zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w Polsce
Globalne wyniki nie są prostym opisem sytuacji w Polsce, ale dobrze pokazują skalę problemu, z którym mierzą się także krajowe systemy ochrony zdrowia.
Polska dysponuje kilkoma źródłami danych. Reprezentatywne badanie EZOP II, przeprowadzone przed pandemią, w latach 2018–2019, wykazało bieżące zaburzenia u 15,4 proc. badanych w wieku 12–17 lat oraz u 11 proc. dzieci w wieku 7–11 lat. Dane Narodowego Funduszu Zdrowia pokazują natomiast, że w 2023 roku pomoc psychologiczną i psychiatryczną otrzymało ponad 279 tys. młodych osób, wobec około 119 tys. w 2019 roku.
