Mikro- i nanoplastik jako nowa kategoria zagrożeń w hepatologii
123RF
Szybki wzrost globalnej produkcji tworzyw sztucznych zbiega się w czasie z wyraźnym zwiększeniem zapadalności na przewlekłe schorzenia wątroby, w tym stłuszczenie związane z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD) oraz marskość. Cząsteczki mikro- i nanoplastików(MNPs) przestały być traktowane wyłącznie jako problem ekologiczny, stając się istotnym czynnikiem ryzyka dla ludzkiego zdrowia.
Opublikowane w „Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology” opracowanie przybliża wyłaniającą się koncepcję zależnego od plastiku uszkodzenia wątroby (PILI). Głównym zamysłem autorów było zanalizowanie
dostępnych dowodów na kumulację MNPs w tkance wątrobowej oraz określenie potencjalnych dróg ich toksyczności.
Opisywany materiał stanowi systematyczny przegląd piśmiennictwa (Perspective), w którym zestawiono dotychczasowe doniesienia przedkliniczne, próby na modelach komórkowych oraz dane z sekcji zwłok. Autorzy prześledzili historyczną dynamikę akumulacji tworzyw sztucznych (od 2004 r.), opierając się m.in. na wynikach ilościowych Py-GCMS uzyskanych z narządów kilkudziesięciu zmarłych. Praca w szczegółowy sposób opisuje również drogi przenikania oraz mechanizmy migracji cząsteczek mikro plastiku (<5 mm) i nanoplastiku (<1 μm) w obrębie krążenia wrotnego i osi jelitowo-wątrobowej.
Obserwacje potwierdziły stały, liniowy wzrost stężenia MNPs w ludzkich tkankach, przy czym w samej wątrobie odnotowano niepokojącą ilość nagromadzonych cząstek, wynoszącą średnio 433 μg/g. Co ważne, obecność mikroplastików zidentyfikowano we wszystkich badanych próbkach wątrób marskich, podczas gdy nie wykryto ich u osób zdrowych. Świadczy to o tym, że uszkodzona bariera jelitowa i nadciśnienie wrotne ułatwiają przenikanie cząstek do krążenia wrotnego. Zgromadzone dowody wykazują, że MNPs wywołują stres oksydacyjny, dysfunkcję mitochondriów oraz aktywują komórki gwiaździste wątroby, promując włóknienie tkanki. Dodatkowo cząsteczki te, tworząc na powierzchni biologiczną otoczkę (plastisferę), stają się wektorami dla patogenów, genów oporności antybiotykowej oraz toksycznych dodatków chemicznych (jak ftalany czy bisfenole). W modelach mysich z MASLD ekspozycja na polistyren o wielkości 70 nm wyraźnie
przyspieszała rozwój stłuszczeniowego zapalenia wątroby.
