Efektywność pojedynczej dawki szczepionki przeciwko HPV w profilaktyce raka szyjki macicy

Profilaktyka pierwotna raka szyjki macicy opiera się na szczepieniach przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (Human Papillomavirus – HPV), jednak globalny dostęp do tej metody pozostaje niewystarczający. W tym kontekście przełomowe znaczenie mają wyniki badania ESCUDDO, opublikowane w grudniu 2025 roku w „The New England Journal of Medicine”. Badanie dostarcza dowodów, że pojedyncza dawka szczepionki zapewnia nie gorszą (non-inferior) ochronę przed zakażeniem onkogennymi typami wirusa od standardowego schematu dwudawkowego.

Pomimo rekomendacji Światowej Organizacji Zdrowia (World Health Organization – WHO), zaledwie 27 proc. nastolatek na świecie zostało w pełni zaszczepionych, a na kraje o ograniczonych zasobach przypada aż 90 proc. globalnej chorobowości i śmiertelności wywołanej przez ten nowotwór.

Na co wskazuje badanie?

W badaniu ESCUDDO udział wzięło 20 330 dziewcząt w wieku od 12 do 16 lat, które zostały losowo przydzielone w stosunku 1:1:1:1 do grup otrzymujących jedną lub dwie dawki szczepionki biwalentnej (chroniącej przed typami 16 i 18) lub jedną lub dwie dawki szczepionki dziewięciowalentnej. Głównym punktem końcowym była nowo rozpoznana infekcja HPV typu 16 lub 18, występująca między 12. a 60. miesiącem obserwacji i utrzymująca się co najmniej przez 6 miesięcy.

Analiza non-inferiority wykazała, że różnica w częstości zakażeń między schematem jednodawkowym a dwudawkowym mieściła się w marginesie błędu wynoszącym 1,25 infekcji na 100 uczestniczek. W przypadku szczepionki biwalentnej różnica wyniosła 0,13 przy 95-procentowym przedziale ufności (Confidence Interval – CI) 0,30–0,82, natomiast dla szczepionki dziewięciowalentnej wyniosła 0,21 (95% CI –0,09 do 0,51), co w obu przypadkach potwierdziło hipotezę o klinicznej równoważności dawki pojedynczej. Kluczowym wnioskiem z 5-letniego okresu obserwacji jest utrzymywanie się wysokiej skuteczności szczepionki, która we wszystkich czterech grupach badawczych wyniosła co najmniej 97 proc.

Dowiedziono, że pojedyncza dawka szczepionki dziewięciowalentnej skutecznie chroni przed siedmioma onkogennymi typami HPV zawartymi w preparacie, które odpowiadają za około 95 proc. przypadków raka szyjki macicy. Wyniki te korelują z wcześniejszymi analizami post hoc przeprowadzonymi w Kostaryce oraz danymi z Indii, Kenii i Tanzanii, które wskazywały na generowanie trwałej odpowiedzi immunologicznej nawet przy mniejszej liczbie dawek. Co istotne, poziomy przeciwciał po podaniu jednej dawki, choć niższe niż w schemacie pełnym, pozostają na poziomie ochronnym co najmniej przez dekadę.

Zastosowanie uproszczonego schematu dawkowania niesie za sobą istotne implikacje dla zdrowia publicznego. Redukcja liczby dawek pozwala na znaczne obniżenie kosztów prewencji pierwotnej raka szyjki macicy i logistykę kampanii szczepień, co jest kluczowe w regionach o wysokiej prewalencji HPV i ograniczonym dostępie do badań przesiewowych. Eksperci podkreślają, że uwolnione w ten sposób zasoby mogą zostać wykorzystane do rozszerzenia grup priorytetowych. Oprócz dziewcząt w wieku 9–14 lat, korzyści z wyszczepialności mogą odnieść młode kobiety objęte szczepieniami uzupełniającymi, osoby z niedoborami odporności (np. z infkecją HIV) oraz populacje o najwyższym ryzyku transmisji wirusa.

Wyniki badania ESCUDDO stanowią silne wsparcie dla alternatywnej rekomendacji WHO dotyczącej jednodawkowego szczepienia przeciwko HPV. Strategia ta pozwala na osiągnięcie wyższego poziomu wyszczepialności populacyjnej przy zachowaniu bardzo wysokiej skuteczności klinicznej. W obliczu dążenia do globalnej eliminacji raka szyjki macicy, przejście na schemat jednodawkowy może stać się kluczowym narzędziem skalowalnej prewencji nowotworowej, zmieniając oblicze profilaktyki onkologicznej u kolejnych pokoleń kobiet na całym świecie.