Karmienie piersią – ważne
Warszawski Uniwersytet Medyczny
Dlaczego możliwość rozpoczęcia i kontynuowania laktacji nadal zależy od miejsca zamieszkania, organizacji opieki okołoporodowej, wiedzy personelu, sytuacji zawodowej rodziców, a czasem nawet od tego, na jaki dyżur i do jakiego specjalisty trafi matka – i dlaczego to takie ważne? O tym pisze prof. Aleksandra Wesołowska, kierownik Pracowni Badań nad Mlekiem Kobiecym i Laktacją w Zakładzie Biologii Medycznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
- Karmienie piersią to nie tylko indywidualny wybór matki, lecz także sprawa zdrowia publicznego – o tym, czy laktacja się powiedzie, decyduje organizacja opieki, wiedza personelu i wsparcie systemowe
- Stop dezinformacji laktacyjnej – przyszłe matki potrzebują rzetelnej wiedzy medycznej, a nie wyłącznie dobrych intencji
- Od dekady Pracownia Badań nad Mlekiem Kobiecym WUM łączy pracę laboratoryjną z praktyką kliniczną, tworząc między innymi polskie standardy dla banków mleka oraz zapobiegając nieuczciwemu marketingowi mieszanek
- KPI, czyli karmienie odciągniętym pokarmem („karmienie piersią inaczej”) to pełnoprawny i rosnący w siłę trend, który wymaga dostosowania opieki medycznej i odejścia od stygmatyzowania kobiet
- Nowoczesne podejście do laktacji uwzględnia dobrostan obu stron – udany start w życie dziecka nie może odbywać się kosztem zdrowia psychicznego i autonomii matki
- O tym wszystkim pisze prof. Aleksandra Wesołowska z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Więcej niż indywidualny wybór
Dlaczego możliwość rozpoczęcia i kontynuowania laktacji nadal zależy od miejsca zamieszkania, organizacji opieki okołoporodowej, wiedzy personelu, sytuacji zawodowej rodziców, a czasem nawet od tego, na jaki dyżur i do jakiego specjalisty trafi matka? Odpowiedź jest prosta – ten proces nie odbywa się w społecznej i organizacyjnej próżni.
Żywienie naturalne wymaga odpowiednich warunków, wiedzy i dobrze przygotowanego systemu ochrony zdrowia. Potrzebuje także rodziny, która nie ocenia, lecz pomaga, miejsca pracy respektującego potrzeby karmiącej kobiety oraz społeczeństwa traktującego laktację jako element zdrowia publicznego, a nie wyłącznie prywatną sprawę matki.
Tę właśnie perspektywę przypomina hasło Światowego Tygodnia Karmienia Piersią 2026: „Karmienie piersią – trwały fundament na całe życie: wspierajmy sprawdzone rozwiązania”.
Nie powrót do natury, lecz mądre wykorzystanie wiedzy
Światowy Tydzień Karmienia Piersią, koordynowany przez World Alliance for Breastfeeding Action (WABA), obchodzony jest co roku od 1 do 7 sierpnia. Jego celem jest budowanie świadomości społecznej oraz mobilizacja rządów, systemów ochrony zdrowia, pracodawców i organizacji pozarządowych do ochrony, promocji i wspierania laktacji.
Tegoroczne hasło przenosi uwagę z samych deklaracji na konkretne rezultaty. Zachęca do identyfikowania rozwiązań przynoszących rzeczywistą poprawę, wyciągania wniosków z doświadczeń oraz wzmacniania tych działań, których skuteczność została potwierdzona w praktyce i badaniach.
To ważna zmiana akcentów. Nie wystarczy bowiem powtarzać, że karmienie piersią jest korzystne – tę informację zna dziś większość przyszłych matek. Znacznie trudniejsze pytanie brzmi: czy kobieta, która chce karmić, otrzyma we właściwym czasie kompleksową i zgodną z aktualną wiedzą medyczną pomoc?
Pytań wymagających odpowiedzi jest jednak znacznie więcej. Czy personel rozpozna problem laktacyjny, zanim dojdzie do przedwczesnego zakończenia karmienia? Czy matka wcześniaka otrzyma wsparcie przy inicjacji i utrzymaniu laktacji? Czy będzie miała możliwość bezpiecznego odciągania i przechowywania pokarmu? Czy w sytuacji kryzysowej otrzyma informacje wolne od wpływów komercyjnych? Czy po powrocie do aktywności zawodowej będzie mogła kontynuować karmienie bez narażania swojej pozycji w pracy? To właśnie w takich codziennych sytuacjach rozstrzyga się, czy system rzeczywiście wspiera kobiety.
Wiedza nie może zależeć od przypadku
Jednym z największych zagrożeń dla skutecznego poradnictwa laktacyjnego jest nie tyle całkowity brak informacji, ile nadmiar przekazów niespójnych, uproszczonych lub pozbawionych podstaw naukowych.
Rodzice otrzymują dziś porady od personelu medycznego, rodziny, znajomych, z mediów społecznościowych, od producentów produktów dla niemowląt oraz internetowych ekspertów. Poszczególne zalecenia często wzajemnie sobie przeczą. Kobieta może usłyszeć, że ma karmić na żądanie, ale równocześnie otrzymać zalecenie dokarmiania bez rzetelnej oceny wskazań. Może zostać zapewniona, że „każda matka ma wystarczającą ilość mleka”, choć jej rzeczywisty problem wymaga diagnostyki i profesjonalnej interwencji. Bywa też obciążana odpowiedzialnością za niepowodzenie, którego prawdziwą przyczyną były błędy organizacyjne lub brak odpowiedniej opieki.
Potrzebujemy nauki, a nie tylko dobrych intencji
Dlatego promocja laktacji musi być nierozerwalnie związana z rozwojem nauki o mleku kobiecym. Potrzebne są badania pozwalające lepiej zrozumieć skład i biologiczną aktywność pokarmu, fizjologię laktacji, wpływ chorób i leków, bezpieczeństwo karmienia w sytuacjach szczególnych, potrzeby dzieci urodzonych przedwcześnie oraz skuteczność poszczególnych procedur. Konieczna jest również ocena organizacji opieki: nie tylko tego, co rekomendujemy, ale także czy nasze zalecenia są rzeczywiście wdrażane, komu służą i gdzie nadal występują nierówności.
Bez takiej wiedzy wsparcie laktacyjne staje się jedynie zbiorem dobrych intencji. Z zapleczem naukowym staje się natomiast elementem bezpiecznej, skutecznej i sprawiedliwej opieki zdrowotnej.
Dziesięć lat budowania mostu między laboratorium, szpitalem i społeczeństwem
Takie podejście od dekady rozwija Pracownia Badań nad Mlekiem Kobiecym i Laktacją Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego – pierwsza w Polsce jednostka naukowa tego typu.
Pracownia powstała z przekonania, że badania nad mlekiem kobiecym nie mogą kończyć się na publikacji w czasopiśmie naukowym. Ich wyniki powinny prowadzić do poprawy opieki nad matką i dzieckiem, zmiany procedur klinicznych, rozwoju banków mleka kobiecego oraz zwiększania społecznego rozumienia laktacji.
Zespół od początku łączy działalność badawczą z jej praktycznym zastosowaniem. Wieloletnia współpraca z Fundacją Bank Mleka Kobiecego przyczyniła się do rozwoju idei banków mleka w Polsce oraz stworzenia standardów ich bezpiecznego funkcjonowania. Opracowana pod redakcją prof. Aleksandry Wesołowskiej monografia „Banki Mleka w Polsce. Funkcjonowanie w podmiotach leczniczych – idea i praktyka” była przez lata jedynym krajowym przewodnikiem dotyczącym organizacji i bezpiecznego prowadzenia takich placówek.
Pracownia podejmowała również działania dotyczące jakości informacji docierających do rodziców. W ramach projektu Narodowego Programu Zdrowia analizowano marketing produktów zastępujących mleko kobiece i upowszechniano zasady Międzynarodowego Kodeksu Marketingu Produktów Zastępujących Mleko Kobiece. Po raz pierwszy w Polsce dokonano systematycznej oceny przekazów marketingowych dotyczących sztucznych mieszanek, wskazując treści mogące wprowadzać konsumentów w błąd.
To przykład działalności naukowej, której celem nie jest narzucanie rodzicom jednej słusznej decyzji, lecz stworzenie warunków, w których wybór staje się w pełni świadomy, oparty na wiarygodnych informacjach i wolny od niejawnych wpływów komercyjnych.
Nauka w warunkach kryzysu
Znaczenie nauki szczególnie wyraźnie ujawnia się w sytuacjach, których nie przewidują standardowe schematy opieki.
Po wybuchu pandemii COVID-19 zespół pracowni podjął badania dotyczące ryzyka transmisji wirusa z matki na dziecko oraz bezpieczeństwa szczepień w okresie laktacji. Była to odpowiedź na realny lęk kobiet, które potrzebowały rzetelnych danych, a nie uspokajających sloganów.
Podobnie po rozpoczęciu w 2022 r. wojny w Ukrainie pracownia i Fundacja Bank Mleka Kobiecego zaangażowały się w działania dotyczące żywienia niemowląt i małych dzieci w sytuacjach kryzysowych. Powstały webinary, konferencje, materiały edukacyjne oraz eksperckie założenia krajowej strategii w tym obszarze.
Kryzys pokazuje bowiem, że karmienie piersią nie jest wyłącznie elementem stylu życia – może stanowić jeden z najważniejszych mechanizmów ochrony zdrowia i bezpieczeństwa żywnościowego najmłodszych. Jednocześnie nie wolno pozostawiać matki samej z odpowiedzialnością za jego utrzymanie. Im trudniejsze okoliczności, tym silniejsze powinno być wsparcie systemowe.
Wspierajmy sprawdzone rozwiązania – ale najpierw trzeba je rozpoznać
Hasło tegorocznych obchodów zawiera niezwykle ważne wezwanie: wspierajmy sprawdzone rozwiązania. Nie da się jednak określić, które działania są rzeczywiście skutecznie, bez wiarygodnych danych i uczciwej ewaluacji.
W Polsce informacje dotyczące karmienia piersią są zbierane w dokumentacji szpitalnej, podstawowej opiece zdrowotnej, sprawozdawczości administracyjnej oraz okresowych badaniach ankietowych. Nie tworzą one jednak spójnego, regularnego i publicznie dostępnego systemu monitorowania. Nadal brakuje porównywalnych danych pokazujących, ile dzieci jest karmionych wyłącznie piersią oraz jakimkolwiek mlekiem matki w kolejnych miesiącach życia, dlaczego kobiety przerywają laktację i jakie różnice występują między regionami czy grupami społecznymi.
Nie dysponujemy także pełnym obrazem dostępności i jakości poradnictwa laktacyjnego, sytuacji matek wcześniaków ani barier napotykanych przez kobiety wracające do aktywności zawodowej. Informacje o liczbie przeprowadzonych szkoleń personelu nie wystarczą, jeśli nie oceniamy, czy zdobyta wiedza przekłada się na praktykę kliniczną. Wzmacnianie sprawdzonych rozwiązań wymaga zatem nie tylko gromadzenia danych, lecz także ich integracji, analizy i regularnej publikacji.
Sprawdzone nie znaczy jednakowe dla wszystkich
Realne wsparcie wymaga również gotowości do zmiany pojęć, którymi opisujemy karmienie niemowląt. Przez lata za wzorcową formę uznawano niemal wyłącznie bezpośrednie karmienie z piersi. Tymczasem współczesne życie rodzinne, powrót kobiet do pracy, współdzielenie opieki, a także wskazania medyczne sprawiają, że coraz większego znaczenia nabiera karmienie odciągniętym mlekiem.
W Polsce kobiety stosujące tę metodę nazywają siebie matkami KPI – „karmiącymi piersią inaczej”. Dla jednych jest to rozwiązanie przejściowe, dla innych długoterminowy sposób żywienia dziecka. Pozwala ono na podawanie własnego pokarmu wcześniakowi, dziecku mającemu trudności ze ssaniem albo pozostającemu pod opieką drugiego rodzica. Nie powinno być traktowane jako porażka laktacyjna, lecz jako jedna z pełnoprawnych dróg do osiągnięcia celu.
Jednocześnie KPI nie jest rozwiązaniem łatwym. Wymaga czasu, sprzętu, wiedzy o utrzymaniu laktacji i bezpiecznym postępowaniu z mlekiem, a także rzeczywistego zaangażowania pozostałych opiekunów. O polskich matkach KPI wiemy bardzo niewielu, ponieważ system monitorowania nie rozróżnia zwykle karmienia bezpośredniego od podawania odciągniętego pokarmu. Nie znamy liczebności tej grupy, jej potrzeb ani wpływu tej metody na czas karmienia, zdrowie psychiczne kobiet i podział obowiązków w rodzinie.
To przykład obszaru, w którym sprawdzone rozwiązanie nie oznacza jednego sposobu właściwego dla wszystkich. Oznacza raczej opiekę dostosowaną do sytuacji matki i dziecka, opartą na wiedzy, szacunku dla decyzji kobiety oraz rzetelnej ocenie korzyści i obciążeń.
Karmienie na żądanie w nowym ujęciu
Innym przykładem ewolucji podejścia jest odejście od prostego zalecenia karmienia „na żądanie” na rzecz karmienia „według potrzeb”. To pierwsze bywało rozumiane przede wszystkim jako reagowanie na sygnały dziecka, podczas gdy współczesne ujęcie uwzględnia potrzeby obu stron. Matka może proponować pierś nie tylko wtedy, gdy niemowlę sygnalizuje głód, ale również wtedy, gdy odczuwa przepełnienie, chce nakarmić dziecko przed wyjściem, potrzebuje odpoczynku albo chce lepiej zorganizować opiękę.
To pozornie niewielka zmiana pojęciowa, ale ma duże znaczenie. Przypomina, że laktacja nie może odbywać się kosztem zdrowia, snu, autonomii i poczucia bezpieczeństwa kobiety. Najbliżsi powinni respektować jej decyzje, pomagać w opiece nad dzieckiem i przejmować inne obowiązki, zamiast oczekiwać ciągłej dostępności. Wsparcie nie polega więc wyłącznie na zachęcaniu matki do odpowiadania na potrzeby dziecka, lecz również na stworzeniu warunków, w których jej własne potrzeby są zauważane i traktowane równorzędnie.
Trwały fundament wymaga trwałego systemu wsparcia
Najważniejsze przesłanie Światowego Tygodnia Karmienia Piersią 2026 jest proste: dobry początek życia dziecka nie może zależeć od szczęścia, przypadku ani wyłącznie od indywidualnej determinacji matki.
Potrzebujemy systemu, który działa zarówno w codzienności, jak i podczas hospitalizacji, przedwczesnego porodu, choroby, kryzysu humanitarnego czy powrotu kobiety do pracy. Systemu opartego na kompetentnym personelu, ciągłości opieki, ochronie przed dezinformacją i wpływami komercyjnymi oraz na rozwiązaniach poddawanych regularnej ewaluacji.
Karmienie piersią może być trwałym fundamentem zdrowia na całe życie, ale fundament ten nie powstanie sam. Tworzą go wiedza, kompetencje, zaufanie, dostępność profesjonalnej pomocy i odpowiedzialność instytucji publicznych.
Dlatego nauka o mleku kobiecym i laktacji nie jest wąską dziedziną interesującą wyłącznie specjalistów. Dotyczy jakości opieki zdrowotnej, bezpieczeństwa żywnościowego, równości społecznej i zdrowia przyszłych pokoleń.
W tym sensie działalność Pracowni Badań nad Mlekiem Kobiecym i Laktacją WUM wpisuje się w tegoroczne przesłanie. Łączy naukę, kształcenie, praktykę kliniczną i dialog społeczny. Przekłada wyniki badań na konkretne rozwiązania dla rodziców, personelu medycznego i instytucji publicznych. Buduje most pomiędzy laboratorium, oddziałem szpitalnym, bankiem mleka, uczelnią i codziennym doświadczeniem rodzin.
Więcej o działalności pracowni na stronie internetowej: www.pracowniabmk.wum.edu.pl.
Tekst opublikowano na stronie internetowej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
Przeczytaj także: „Czy ciężarne mogą bez obaw sięgać po paracetamol?”, „Stan wskazujący na ruch”, „Chętnie zaczynają karmienie piersią, ale...” i „Połowa kobiet piła alkohol w ciąży”.
