Łóżkowe manewry
iStock
Często mówi się, że w kraju jest za dużo małych oddziałów w porównaniu z dostępnymi środkami płatnika, ale także – jak podnoszą specjaliści – z realnymi potrzebami, choć nimi można w praktyce nieco manipulować. Racje ekonomiczne i organizacyjne są jednoznaczne, jednak medyczne wymagałyby pogłębionej analizy.
- W Polsce na 100 tysięcy mieszkańców przypada 620–635 łóżek szpitalnych, co znacznie przewyższa średnią unijną wynoszącą 507 łóżek
- Alternatywą dla likwidacji nierentownych placówek jest przekształcenie 20–30 procent małych szpitali w zakłady opiekuńczo-lecznicze, hospicja oraz ośrodki geriatryczne i paliatywne
- Nadmierne rozproszenie środków oraz utrzymywanie świadczeń wysokospecjalistycznych w zbyt wielu miejscach generują długi operacyjne i obniżają jakość opieki
Główne argumenty przemawiające za zmianami w szpitalnictwie są nie tyle medyczne, ile ekonomiczne. Dochodzi do nadmiernego rozproszenia pieniędzy: dzielone są na zbyt wiele podmiotów, a mniejsze, zwłaszcza powiatowe lecznice, zmagają się z ogromnymi długami operacyjnymi. Zadłużenie to realny problem, a analitycy wskazują, że nawet do 30 proc. placówek stanowi nadmiar wynikający z braku konsolidacji oraz nakładania się kompetencji sąsiadujących ośrodków.
Utrzymywanie tak rozbudowanej infrastruktury negatywnie wpływa na jakość świadczeń (ze względu na niedobory kadrowe) oraz bezpieczeństwo pacjentów. Bez konsolidacji, restrukturyzacji i koncentracji świadczeń system pozostanie nieefektywny, a chorzy nadal będą tracić z powodu gorszej jakości oraz – co paradoksalne – malejącej dostępności opieki. Kolejną barierą jest nieracjonalne utrzymywanie świadczeń wysokospecjalistycznych w zbyt wielu miejscach, co rodzi uchybienia jakościowe i marnotrawienie zasobów.
Fakty z analiz
Analiza systemów ochrony zdrowia w zamożnych krajach sugeruje, że jedna lecznica powinna przypadać na około 150 tys. mieszkańców. W Polsce wskaźnik ten wynosi 45–60 tys. (w zależności od sposobu liczenia). Zajmujemy siódme miejsce w Unii Europejskiej pod względem liczby łóżek w przeliczeniu na ludność: w naszym kraju przypada ich 620–635 na 100 tys. mieszkańców.
Średnia unijna wynosi 507 łóżek na 100 tys. mieszkańców (czyli 6,3–6,4 łóżka na 1000 osób), co oznacza, że polski wskaźnik wyraźnie przewyższa unijne statystyki. Najwięcej łóżek mają Bułgarzy (870) i Niemcy (759), najmniej zaś Szwecja (187), Holandia (221) i Dania (226) – na 100 tys. mieszkańców (według raportów Eurostatu z 2024 r.).
Głos za transformacją i konsolidacją – funkcje alternatywne
Zamiast drastycznej likwidacji warto postawić na transformację i konsolidację, w tym przekształcanie małych, nierentownych lub niedopasowanych do potrzeb oddziałów w zakłady opieki długoterminowej. Już teraz słyszy się o wygaszaniu dyżurów całodobowych na rzecz chirurgii jednego dnia (wygodniejszej dla pacjentów i tańszej) bądź trybu planowego, o ile w pobliżu funkcjonują inne, dublujące te usługi ośrodki.
Proponowane rozwiązania alternatywne obejmują zamianę nawet 20–30 proc. najmniejszych szpitali powiatowych na:
- ośrodki opieki geriatrycznej i paliatywnej,
- hospicja,
- zakłady opiekuńczo-lecznicze (ZOL), na które zapotrzebowanie stale rośnie ze względu na demografię.
Ochronę zdrowia należy planować, opierając się na silnych, dobrze wyposażonych ośrodkach regionalnych z pełnym zabezpieczeniem ratunkowym. Rzadziej natomiast – być może z obawy przed poprawnością polityczną – wspomina się o konieczności zweryfikowania mnogości organów założycielskich i zreformowania systemu także pod tym kątem. Na taką refleksję brakuje na razie odwagi i przestrzeni.
Refleksja medyczna – komentarz ekspercki
Biorąc pod uwagę jednoznaczne opinie środowiska dotyczące konieczności redukcji bazy łóżkowej, warto pochylić się nad racjami medycznymi, kluczowymi dla bezpieczeństwa pacjentów:
- Trzy filary opieki zdrowotnej: Należy przywrócić równowagę między podstawową opieką zdrowotną (POZ), ambulatoryjną opieką specjalistyczną (AOS) oraz lecznictwem szpitalnym. Reformowanie samych szpitali niewiele pomoże, jeśli ułomne będą regulacje w pionie ambulatoryjnym.
- Prawidłowa wycena świadczeń: Zachowanie właściwych proporcji w finansowaniu medycyny to fundament stabilności systemu. Brak adekwatnych taryf był w przeszłości i pozostaje głównym źródłem destrukcji oraz wypaczeń.
- Medyczne potrzeby a ich kreowanie: Potrzeby zdrowotne bywają pochodną wycen i regulowanego kierowania strumieni pieniędzy. W pewnym wieku każdemu można zoperować zaćmę, wymienić stawy, wykonać koronarografię czy badanie bezdechu sennego. Od odpowiedzialności lekarskiej zależy kierowanie do tych procedur wyłącznie chorych, którzy rzeczywiście z przyczyn klinicznych ich potrzebują.
- Gotowość ostrodyżurowa: Tworząc oddziały planowe, nie wolno doprowadzić do zachwiania równowagi z medycyną nagłą. Każdemu wygodniej byłoby prowadzić działalność planową, wysysając dla niej ogromne środki, jednak podstawą bezpieczeństwa pozostaje skuteczne i trudne reagowanie w sytuacjach kryzysowych. Oddziały planowe mogą działać efektywnie pod warunkiem pełnego zabezpieczenia stanów nagłych.
- Twarz skonsolidowanego systemu: Szpitale będą rosły, a ich liczba spadnie. Oczywiście żal kameralnej atmosfery mniejszych placówek z ich niepowtarzalnym charakterem. Niemniej trzeba dbać o to, by powstające molochy zachowały ludzką twarz, sprzeciwiając się korporatyzacji i anonimizacji relacji. O takie nowoczesne, a zarazem bliskie chorym lecznictwo powinno nam chodzić. Od tego zależy autorytet środowisk medycznych oraz sprawność całego systemu.
Artykuł Szczepana Cofty, dr. hab. n. med., wiceprezesa Polskiej Unii Szpitali Klinicznych, naczelnego lekarza Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego, kierownika Kliniki Pulmonologii, Alergologii i Onkologii Pulmonologicznej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, prezesa Polskiego Towarzystwa Badań nad Snem, opublikowano w „Menedżerze Zdrowia” 3/2026.
Przeczytaj także: „Pętla finansowej nieefektywności – i jak ją przerwać”.
