Opłata cukrowa – od nowego roku wyższe stawki

W Senacie 27 października przyjął z poprawkami projek ustawy o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym. Poziom podatku od środków spożywczych (zmiany w opłacie cukrowej), Sejm uchwalił 22 października 2026 r.

Propozycje Senatu mają charakter doprecyzowujący i redakcyjny, nie zmieniają sensu nowych przepisów. 

Za uchwałą w sprawie przyjęcia ustawy z poprawkami głosowało 62 senatorów, 2 było przeciw, a 19 wstrzymało się od głosu. Projekt wróci teraz do Sejmu.

Celem nowelizacji jest ograniczenie ekonomicznej dostępności słodzonych napojów. Projekt zakłada aktualizację wysokości opłaty stałej i zmiennej za zawartość cukrów lub słodzików w napoju, opłaty stałej za zawartość kofeiny lub tauryny, które występują m.in. w napojach energetycznych oraz wysokości maksymalnej opłaty. Ustawa rozszerza także katalog produktów objętych opłatą cukrową. 

Litr słodkiego napoju opodatkowany do 1,80 zł

Projekt zakłada podwyższenie wysokości opłaty:

• stałej za zawartość cukrów w ilości równej lub mniejszej niż 5 g w 100 ml napoju, lub za zawartość w jakiejkolwiek ilości co najmniej jednej substancji słodzącej, o których mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 z 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności: z 0,50 zł do 0,70 zł,
• zmiennej za każdy gram cukrów powyżej 5 g w 100 ml napoju: z 0,05 zł do 0,10 zł, za zawartość dodatku kofeiny lub tauryny: z 0,10 zł do 1,00 zł,
• maksymalnej: z 1,20 zł do 1,80 zł − w przeliczeniu na 1 litr napoju.

Obowiązująca wysokość opłaty została przyjęta w 2020 r. Zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego, od tego czasu odnotowano wzrost przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw o 62,4 proc. do 2025 r., a skumulowany wskaźnik inflacji za okres 2020–2025 wyniósł 41,5 proc. Wzrost inflacji i idący za nią wzrost wynagrodzeń zdezaktualizował obecną wysokość opłaty, która jest niewystarczająca, aby wpłynąć na zmiany zachowań konsumentów, dlatego konieczna stała się aktualizacja obowiązujących stawek opłaty – czytamy w ocenie skutków regulacji.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, po wprowadzeniu opłaty od środków spożywczych (tzw. opłaty cukrowej) w styczniu 2021 r., ceny napojów bezalkoholowych w 2021 r. wzrosły w stosunku do 2020 r. o 8,5 proc. W 2022 r., pomimo braku zmian wysokości opłaty cukrowej, ceny napojów zwiększyły się w stosunku do 2021 r. o 15,5 proc., w 2023 r. wzrosły o kolejne 10,6 proc., w 2024 r. o 5,6 proc., a w 2025 r. o 6,3 proc.

Wysokość opłaty wydaje się znacząco odbiegać od aktualnych cen napojów i jest niewystarczająca, aby wpłynąć na zachowania konsumentów, a tym samym realizować cele zdrowotne opłaty – czytamy w analizie.

Wpływy z opłat zasilą NFZ

Leszek Czarnobaj, senator sprawozdawca z Komisji Budżetu i Finansów Publicznych przed głosowaniem nad projektem przypomniał, że ustawa o opłacie cukrowej została wprowadzona w 2021 r, i od tego czasu stawki opłat za zawartość cukru w napojach nie były waloryzowane.  

– Co trzecie dziecko w wieku 7–8 lat ma otyłość. Na cukrzycę typu 2 zgodnie z danymi Ministerstwa Zdrowia z 2017 r. chorowało 2,5 mln osób, w 2023 r. już 3 mln 250 tys. Przy otyłości i cukrzycy koszty leczenia pacjentów wzrastają o 82 proc. Łączne wydatki związane z leczeniem tej grupy pacjentów wynoszą 4 mld zł. To jest skutek finansowy – wskazał, dodając, że w 2021 r., kiedy weszła w życie ustawa o podatku cukrowym, nastąpił spadek spożycia napojów wysokosłodzonych. W ostatnim czasie odnotowuje się jednak trend wzrostowy. 

Senator przekazał, że po zmianie stawki wpływy do budżetu zwiększą się o 1,5 mld zł, z czego 96,5 proc. zostanie skierowanych do NFZ. Podał, że za odrzuceniem projektu opowiedziała się Polska Federacja Producentów Żywości (koalicja 20. organizacji), zdaniem której nowelizacja ustawy ograniczy zapotrzebowanie na soki.

– Padła odpowiedź z Ministerstwa Zdrowia, że soki 100-procentowe, z zawartością cukru poniżej 5 g, można sprzedawać bez opłaty cukrowej – powiedział Leszek Czarnobaj.

W projekcie czytamy, że w związku z obowiązującym wyłączeniem z opłaty napojów zawierających co najmniej 20 proc. soku oraz do 5 g cukru wielu producentów dokonało zmian składu napojów przez dodanie 20 proc. soku oraz obniżenie zawartości cukru do 5 g. W celu zachowania słodkiego smaku do napojów dodawano substancje słodzące, tzw. słodziki (np. aspartam, sukraloza, acesulfam K), co było najczęściej spotykanym mechanizmem umożliwiającym unikanie opłaty, m.in. w przypadku napojów gazowanych, nektarów, napojów herbacianych, napojów energetycznych oraz piwa bezalkoholowego. Nowe regulacje mają to zmienić. 

Pieniądze na profilaktykę

– Dla mnie opłata cukrowa to nie jest podatek, to narzędzie, którego używamy do tego, aby nasze społeczeństwo było zdrowe – stwierdziła senator Beata Małecka-Libera, zaznaczając, że pieniądze z opłaty cukrowej powinny być dedykowane profilaktyce.

Wskazała, że najważniejszym efektem ustawy cukrowej jest „reformacja produktów”, czyli zmiana składu napojów, wychodząca naprzeciw oczekiwaniom zdrowotnym konsumentów.

– Według danych rynkowych popyt na słodzone napoje gazowane spadł o 20 procent, wody smakowe o 21 proc, herbaty mrożone o 5 proc. – to jest dowód na to, że zadziałały te instrumenty – podkreśliła Małecka-Libera. 

Ustawa proponuje zmianę stawek od stycznia 2027 r.

Drugie podejście 

To kolejna próba podniesienia podatku cukrowego, który obowiązuje w Polsce od 2021 r. W połowie grudnia ubiegłego roku prezydent Karol Nawrocki zawetował podobne przepisy, argumentując, że nie podpisze żadnej ustawy podnoszącej podatki.

Odrzucone przepisy miały podwyższyć opłatę cukrową, aby zniechęcić do kupowania słodkich i energetycznych napojów, a tym samym ograniczyć m.in. otyłość i cukrzycę.

Zawetowana ustawa zawierała także zapisy o podniesieniu podatku z tytułu wygranych w konkursach, grach i zakładach wzajemnych lub nagród związanych ze sprzedażą premiową z 10 proc. do 15 proc. 

Przeczytaj także: „Zdrowie na dekadę”