Ten nowotwór można wyeliminować ►

Rocznie ponad 2 tys. kobiet z Polsce dowiaduje się, że ma raka szyjki macicy, a z tego ponad połowa chorych umiera. To wciąż jeden z najwyższych wskaźników zachorowalności i umieralności w Europie. Na szczęście mamy coraz lepszy dostęp do skutecznej profilaktyki (i cel – wyeliminowanie nowotworu z populacji). Mówił o tym w Sejmie wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski. 

Świadomość raka szyjki macicy

Styczeń jest miesiącem świadomości raka szyjki macicy – po to, by jak najwięcej mówiło się o profilaktyce wczesnego wykrywania i czynnikach ryzyka tego nowotworu. Dlatego też 22 stycznia w Sejmie pytały o to (i przypomniały) posłanki Koalicji Obywatelskiej Monika Wielichowska i Katarzyna Stachowicz.

– Rak szyjki macicy nie boli, nie ostrzega, nie daje znaków, potrafi długo milczeć i rozwija się po cichu, bez objawów – dlatego tak wiele kobiet dowiaduje się o nim zbyt późno i tak ważne jest, aby programy profilaktyczne były jak skuteczne i dostępne – zaczęła Wielichowska, pytając o statystyki zachorowań na raka szyjki macicy oraz konkretne działania profilaktyczne i edukacyjne.

Fragment posiedzenia poniżej, pod wideo dalsza część tekstu.

Wideo pochodzi ze strony internetowej: www.sejm.gov.pl/2CBDFB.

Skrining, szczepienia i edukacja

Wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski podkreślił, że skuteczna profilaktyka raka szyjki macicy to nowoczesny skrining, dostępne szczepienia przeciw HPV [Human Papilloma Virus to nazwa ludzkiego wirusa brodawczaka. HPV odpowiada za zachorowania na raka szyjki macicy, a także inne choroby nowotworowe – red.] i rzetelna edukacja.

– W 2023 r. rozpoznaliśmy 2366 nowych przypadków raka – zmarło 1400 kobiet. Surowy współczynnik zachorowalności to 12 na 100 tys. kobiet, umieralności – niestety 7 na 100 tys. – podał wiceminister Maciejewski, podkreślając, że odnotowywany jest spadek zachorowalności i umieralności.

• Skrining

Maciejewski przypomniał, że Polki niedawno zyskały dostęp do najnowszych narzędzi diagnostycznych. 

Profilaktyka raka szyjki macicy – jak umówić się na badanie

Rak szyjki macicy to jeden z częstszych nowotworów występujących u kobiet. Na wczesnym etapie jest wyleczalny w ponad 99 proc. przypadków. Niewykryty i nieleczony może prowadzić do śmierci – dlatego każda kobieta po 25. roku życia powinna regularnie wykonywać profilaktyczne badania cytologiczne.

Jak się umówić na badanie? Odpowiedź na stronie internetowej: www.pacjent.gov.pl/profilaktyka-raka-szyjki-macicy.

Profilaktyczne nowości

W lipcu 2025 r. do programu profilaktyki raka szyjki macicy wprowadzono test molekularny HPV HR i cytologię na podłożu płynnym (LBC). Oba badania są finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

– Dzięki nowemu programowi przesiewowemu możemy w 95 proc. przypadków wykryć raka szyjki macicy na bardzo wczesnym etapie – podkreślił Tomasz Maciejewski.

Nowy schemat polega na wykonaniu testu HPV HR z genotypowaniem, który wykrywa DNA lub RNA wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) o wysokim ryzyku onkogennym w wymazie z szyjki macicy (co pięć lat), a jeśli wynik testu HPV HR jest dodatni, z tego samego pobranego materiału wykonuje się dodatkowo cytologię na podłożu płynnym (LBC).

Dla kogo jest nowy program?

Dla kobiety w wieku od 25 do 64 lat, która w ostatnich trzech latach nie miała wykonywanego przesiewowego badania cytologicznego.

Krótko o nowej profilaktyce:

• Test HPV HR z genotypowaniem to badanie molekularne, które wykrywa DNA lub RNA wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) o wysokim ryzyku wywoływania raka szyjki macicy. Materiał do badania pobiera się wymazem z szyjki macicy.
  
• Cytologia płynna (LBC) wykonywana będzie tylko wtedy, gdy wynik testu HPV HR jest dodatni. Co ważne – nie trzeba wtedy ponownie pobierać wymazu, bo wykorzystuje się materiał z tego samego pobrania.

Maciejewski przypomniał, że rak szyjki macicy jest niemal w 100 proc. związany z przewlekłym zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), zwłaszcza jego typami wysokiego ryzyka. Test HPV HR wykrywa obecność DNA lub RNA tego wirusa w wymazie z szyjki macicy i jest prawie dwukrotnie skuteczniejszy niż klasyczna cytologia w identyfikowaniu zmian przedrakowych.

W skrócie, czułość testu HPV HR w wykrywaniu zmian CIN2+ (średnio zaawansowanych i ciężkich dysplazji, które mogą przekształcić się w raka) wynosi 90–95 proc. – dla porównania, tradycyjna cytologia osiąga w podobnych badaniach 50–60 proc. czułości.

Zastosowanie testu HPV jako podstawowego badania przesiewowego pozwala wykryć więcej przypadków dysplazji (CIN2+), a jednocześnie zmniejszyć liczbę fałszywych wyników ujemnych. Dzięki wysokiej czułości testu kobiety z wynikiem ujemnym mogą czuć się bezpieczne – ryzyko rozwoju raka szyjki macicy w ciągu kolejnych pięciu lat jest wtedy bardzo niskie. To pozwala na wydłużenie odstępu między badaniami nawet do pięciu lat bez utraty skuteczności profilaktyki. Natomiast w przypadku wyniku dodatniego z tego samego materiału wykonywana jest cytologia LBC, co umożliwia natychmiastową ocenę ewentualnych zmian komórkowych bez potrzeby ponownego pobierania próbki.

• Szczepienia i edukacja

Maciejewski mówił też o szczegółach. Program bezpłatnych szczepień przeciw HPV to powszechny program profilaktyczny wprowadzony przez Ministerstwo Zdrowia, mający na celu zapobieganie chorobom nowotworowym i innym schorzeniom wywołanym przez wirus brodawczaka ludzkiego.

Od 1 września 2024 r. programem objęte są dzieci i młodzież w wieku od 9 do 14 lat.

Szczepienia odbywają się w przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej, jest też możliwość organizacji akcji szczepiennych w szkołach. Są dobrowolne.

– W akcję szczepień włączyło się 670 placówek POZ, które tylko w tym roku szkolnym podały 85 tys. dawek szczepionki na terenie szkół – poinformował, przypominając, że młodzież do 18. roku życia także ma zapewnioną100-proc. refundację szczepionek.

Wiceminister Maciejewski zwrócił uwagę, że prowadzone są akcje informacyjne, a w szkołach i placówkach medycznych wydawane są materiały promujące szczepienia. Prowadzona jest też promocja w programach telewizyjnych i chętnie oglądanych serialach.

Cel – eliminacja

– Łączymy najlepsze rozwiązania – po to, aby uzyskać jak najlepszy efekt – dążymy do tego, aby dzięki szczepieniom i programom skriningowym wyeliminować raka szyjki macicy z populacji kobiet – jak w Australii, Wielkiej Brytanii i krajach nordyckich – podsumował.

Przeczytaj także: „Ilu zaszczepionych przeciwko HPV?”.