Dołącz do nas w mediach społecznościowych:
Udostępnij
Redaktor: Milena Motyl
Źródło: Materiały prasowe 

75 lat zabrzańskiej neurologii

Materiały prasowe

21 listopada 2026 r. Katedra i Klinika Neurologii w Zabrzu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach obchodziła jubileusz 75-lecia. Klinika, założona w 1951 r. przez prof. Władysława Chłopickiego, jest dziś jednym z wiodących ośrodków neurologicznych w Polsce - uczestniczy w międzynarodowych badaniach nad nowymi lekami, prowadzi 12 programów lekowych, kształci kolejne pokolenia lekarzy. To tutaj w 2024 r. zostało otwarte pierwsze w Polsce Centrum Kompleksowej Diagnostyki i Leczenia Stwardnienia Rozsianego. 

Historia kliniki zaczęła się w grudniu 1951 r., gdy powołano Katedrę Neurologii Śląskiej Akademii Medycznej. W maju 1952 r. w dawnej willi dyrektora szpitala w Zabrzu otwarto klinikę z 42 łóżkami, a poradnia mieściła się na piętrze domku ogrodnika. Na całym Śląsku pracowało wtedy zaledwie kilku neurologów.

Zabrzańska klinika wielokrotnie była pierwsza w regionie. Uruchomiła pierwszą na Śląsku pracownię EEG (1959), pierwszy oddział neurologii dziecięcej i zalążek przyszłej Kliniki Neurochirurgii (1965) oraz pierwszą pracownię EMG (1967). W 1968 r. doc. Stanisław Żebrowski rozpoznał nową postać zespołu sztywności uogólnionej, opisaną w „Archives of Neurology”. W 2003 r. przeprowadzono tu pierwsze leczenie trombolityczne udaru niedokrwiennego, a w 2005 r. rozpoczęto leczenie immunomodulacyjne chorych na stwardnienie rozsiane. Przez 75 lat kliniką kierowało ośmioro wybitnych neurologów, od 2015 r. na jej czele stoi prof. dr hab. n. med. Monika Adamczyk-Sowa, pod której kierownictwem ośrodek przechodzi okres dynamicznego rozwoju i wdrażania innowacyjnych metod diagnostyki oraz leczenia.

Przełom widać w życiu pacjentów

– Siedemdziesiąt pięć lat temu, w niewielkiej willi przy ul. 3 Maja, profesor Władysław Chłopicki z garstką współpracowników położył fundamenty zabrzańskiej neurologii. Miał do dyspozycji niewiele więcej niż wiedzę, doświadczenie i wielkie poczucie odpowiedzialności za pacjenta. Dziś z dumą i wzruszeniem patrzymy na drogę, którą przeszła nasza klinika – mówi prof. Adamczyk-Sowa.

Zmiany w zabrzańskiej klinice dobrze odzwierciedlają przełomy, jakie w ostatnich latach dokonują się w neurologii. Najbardziej spektakularną przemianę przeszło leczenie stwardnienia rozsianego.  – W ciągu dwóch dekad pojawiło się około 20 nowych leków na SM, a terapie o wysokiej skuteczności mogą być dobierane już na wczesnym etapie choroby. Najlepszym świadectwem postępu jest nasza poradnia SM. Jeszcze kilkanaście lat temu często widzieliśmy w niej pacjentów z zaawansowaną niepełnosprawnością. Dziś wielu z nich pracuje, wychowuje dzieci i prowadzi aktywne życie. Właśnie dlatego tak ważne są szybka diagnoza, odpowiednio wcześnie rozpoczęte leczenie i stałe monitorowanie jego efektów – podkreśla prof. Adamczyk-Sowa.

Postęp obejmuje również choroby ze spektrum zapalenia nerwów wzrokowych i rdzenia kręgowego (NMOSD) oraz miastenię. Rozpoznanie mechanizmów immunologicznych pozwala coraz precyzyjniej dobierać leczenie biologiczne i terapie ukierunkowane na określone elementy odpowiedzi odpornościowej. W rdzeniowym zaniku mięśni (SMA) u osób dorosłych terapie modyfikujące przebieg choroby pozwalają spowolnić jej postęp, ustabilizować stan neurologiczny pacjentów, a u części chorych uzyskać poprawę sprawności ruchowej. Ma to ogromne znaczenie dla zachowania samodzielności, aktywności zawodowej i jakości życia. Zmieniły się także możliwości pomocy osobom z migreną przewlekłą: terapie biologiczne ukierunkowane na szlak CGRP mogą u odpowiednio zakwalifikowanych chorych znacząco zmniejszyć częstość napadów. W udarze niedokrwiennym mózgu kluczowe pozostają szybkie rozpoznanie, leczenie w ostrej fazie i wczesna rehabilitacja. Klinika w Zabrzu prowadzi ponadto leczenie m.in. padaczki lekoopornej, stwardnienia zanikowego bocznego (SLA), spastyczności i dystonii. W każdej z tych chorób nowoczesne leczenie ogranicza objawy, spowalnia postęp lub poprawia codzienne funkcjonowanie.

Pierwsze w Polsce MS Care Unit

Jednym z najważniejszych osiągnięć ostatniej dekady było wybudowanie i uruchomienie w ramach zabrzańskiej Kliniki Neurologii pierwszego w Polsce Centrum Kompleksowej Diagnostyki i Leczenia Stwardnienia Rozsianego (MS Care Unit). Centrum uroczyście otwarto 23 września 2024 roku. To nie tylko nowy budynek, lecz przede wszystkim nowy model opieki nad osobami z SM: od szybkiej i pogłębionej diagnostyki, przez indywidualny dobór nowoczesnego leczenia i monitorowanie jego skuteczności, po rehabilitację i wsparcie psychologiczne.

Nowoczesny obiekt o powierzchni około 1000 m² powstał kosztem ponad 12,2 mln zł, przy dofinansowaniu ze środków Ministerstwa Nauki RP. Dysponuje częścią ambulatoryjną z gabinetami konsultacyjnymi i salami do podawania leków we wlewach dożylnych oraz częścią szpitalną z 12 łóżkami dla osób wymagających pogłębionej diagnostyki lub hospitalizacji. Szczególną rolę odgrywa rehabilitacja, w której wykorzystuje się m.in. technologie wirtualnej rzeczywistości. Wyjątkowym rozwiązaniem jest także mieszkanie treningowe, gdzie pacjenci i ich bliscy mogą poznawać sposoby dostosowania przestrzeni domowej do ograniczeń ruchowych. Współpraca neurologów, fizjoterapeutów, psychologów i innych specjalistów pozwala prowadzić leczenie z uwzględnieniem nie tylko aktywności choroby, ale również samodzielności i jakości życia chorego.

Ważną ideą MS Care Unit jest ambulatoryzacja: pacjent, który nie wymaga pobytu w szpitalu, może otrzymać potrzebną pomoc bez niepotrzebnej hospitalizacji. Skupienie różnych świadczeń w jednym miejscu ułatwia koordynację wizyt, zapewnia ciągłość opieki i ogranicza obciążenia związane z przemieszczaniem się między placówkami. To model, który może inspirować rozwój podobnych ośrodków w innych regionach kraju. Powstanie Centrum jest rezultatem wieloletniej wizji i pracy zespołu kierowanego przez prof. Monikę Adamczyk-Sowę, przy współpracy Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, Szpitala Klinicznego nr 1 w Zabrzu i partnerów instytucjonalnych. Za utworzenie Centrum prof. Adamczyk-Sowa otrzymała w 2026 roku Nagrodę Ministra Zdrowia.

Biomarkery i terapie celowane: neurologia jutra

Kolejny etap rozwoju neurologii to odchodzenie od jednolitego leczenia wszystkich pacjentów z tym samym rozpoznaniem. Neurologia zmierza w kierunku medycyny spersonalizowanej, w której leczenie dobiera się także do indywidualnych cech choroby. Coraz większą rolę odgrywają biomarkery, diagnostyka molekularna i genetyczna oraz terapie celowane, oddziałujące na konkretne mechanizmy chorobowe i dostosowane do potrzeb konkretnego pacjenta.

– Współczesna neurologia staje się medycyną coraz bardziej precyzyjną. Dzięki biomarkerom możemy wcześniej i dokładniej rozpoznawać choroby, oceniać ich aktywność i skuteczność leczenia. Dobrym przykładem są neurofilamenty, czyli białka budujące szkielet komórek nerwowych, których podwyższone stężenie we krwi może wskazywać na uszkodzenie neuronów. Oznaczanie ich stężenia we krwi może dostarczać cennych informacji o procesach neurodegeneracyjnych i uszkodzeniu układu nerwowego. Szczególnie interesujące są neurofilamenty lekkie, tzw. NfL, których znaczenie badamy m.in. w stwardnieniu rozsianym. Liczymy, że w przyszłości pozwolą nam precyzyjniej monitorować przebieg choroby i odpowiedź na leczenie – wyjaśnia prof. Adamczyk-Sowa.

Biomarkery odgrywają coraz większą rolę również w chorobie Alzheimera, umożliwiając jej wcześniejsze i bardziej precyzyjne rozpoznanie oraz kwalifikację wybranych pacjentów do nowych terapii ukierunkowanych na mechanizmy choroby.

W jubileuszowym 2026 roku zabrzańska klinika uczestniczy w 16 międzynarodowych badaniach klinicznych, a w ciągu ostatniej dekady realizowano łącznie 23 takie badania. Dotyczyły one m.in. SM, NMOSD, MOGAD, miastenii, choroby Alzheimera, padaczki, chorób naczyniowych mózgu i SLA. Udział w badaniach rejestracyjnych pozwala zespołowi zdobywać doświadczenie z innowacyjnymi metodami terapii jeszcze przed ich szerokim wprowadzeniem do praktyki. Dorobek naukowy obejmuje 330 publikacji, w tym publikację w „The Lancet” w 2026 roku. Zabrzańscy neurolodzy współtworzą także rekomendacje diagnostyki i leczenia SM oraz NMOSD.

Siłą kliniki jest zespół

Za postępem stoją ludzie: 24 lekarzy, 28 pielęgniarek, neuropsycholog kliniczny, fizjoterapeuci, masażysta, ratowniczka medyczna, technicy diagnostyczni i pracownicy administracyjni wspierający codzienną działalność ośrodka. To ich wiedza, doświadczenie i codzienna współpraca pozwalają łączyć nowoczesne leczenie z kompleksową opieką nad pacjentami, a także z badaniami naukowymi i dydaktyką. W zajęciach z neurologii w Klinice w Zabrzu uczestniczy około 7500 studentów rocznie. Klinika organizuje także ogólnopolskie wydarzenia naukowe, m.in. „Zabrzańskie Dni Neurologii”, „Neuroimmunologię” i „Neurostradę”.

– Największą wartością naszej kliniki zawsze byli i pozostają ludzie. Jestem wdzięczna poprzednikom, nauczycielom i wszystkim współpracownikom, a także pacjentom i ich rodzinom za zaufanie. Ogromną radość daje mi też młode pokolenie lekarzy, którzy z pasją wybierają neurologię. To oni napiszą kolejny rozdział historii zabrzańskiej neurologii – mówi prof. Monika Adamczyk-Sowa.

Menedzer Zdrowia linkedin

Działy: Aktualności w Menedżer Zdrowia Aktualności
Tagi: Katedra i Klinika Neurologii w Zabrzu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach Monika Adamczyk-Sowa rdzeniowy zanik mięśni stwardnienie rozsiane leczenie leki badania kliniczne