Certyfikaty umiejętności zawodowych mogą osłabić specjalizację

Certyfikaty umiejętności zawodowych nie mogą być alternatywą dla specjalizacji lekarskich – uważa prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej, krytycznie oceniając projekt zmian w wykazie umiejętności zawodowych lekarzy i lekarzy dentystów.

Chodzi o projekt rozporządzenia ministra zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie umiejętności zawodowych lekarzy i lekarzy dentystów z 2 października.

Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej w stanowisku z 29 października wskazuje, że problemem, z jakim borykają się obecnie lekarze i lekarze dentyści chcący doskonalić swoje kwalifikacje zawodowe poprzez zdobywanie certyfikatów umiejętności zawodowych, jest to, że w wielu obszarach nie zostały opracowane minimalne standardy, na podstawie których ma być prowadzona certyfikacja.

Samorząd zwraca uwagę na art. 17 ust. 21 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, zgodnie z którym minister zdrowia powinien zlecić instytutowi badawczemu prowadzącemu działalność medyczną i naukową właściwą dla danej umiejętności zawodowej opracowanie minimalnych standardów. Standardy te powinien następnie zatwierdzić minister zdrowia.

– Pomimo upływu blisko 6 lat od wejścia w życie przepisów wprowadzających to rozwiązanie minister zdrowia nie zlecił opracowania i nie zatwierdził standardów w bardzo wielu dziedzinach, z których teoretycznie można by uzyskiwać certyfikaty umiejętności zawodowych – wskazuje prezydium NRL.

– Skoro przy obecnej liczbie umiejętności zawodowych wynoszącej 57 pozycji przez blisko 6 lat nie udało się Ministerstwu Zdrowia zatwierdzić standardów, to tym bardziej po zmianie rozporządzenia i zwiększeniu liczby umiejętności do 70 uzyskanie przez lekarza certyfikatu umiejętności może oddalić się w czasie wobec braku ustalonych i zatwierdzonych minimalnych standardów – zauważa NRL.

Samorząd lekarski zwraca uwagę, że do projektu rozporządzenia i w ocenie skutków regulacji nie wskazano, w jaki sposób Ministerstwo Zdrowa planuje udrożnić procedury opracowywania standardów i tym samym umożliwić lekarzom realizację programu umiejętności i zdobywanie certyfikatów umiejętności we wszystkich dziedzinach wymienionych w rozporządzeniu.

Certyfikacja sposobem na ominięcie szkolenia specjalizacyjnego? NRL alarmuje

Odnosząc się do proponowanej listy umiejętności zawodowych prezydium NRL wskazuje, że system umiejętności zawodowych powinien służyć poszerzaniu kompetencji lekarzy i podnoszeniu jakości świadczeń zdrowotnych, a nie tworzeniu alternatywnych ścieżek nabywania fragmentarycznych kompetencji właściwych dla poszczególnych specjalizacji lekarskich.

– Lekarze decydujący się na szkolenie specjalizacyjne kierują się m.in. zakresem kompetencji, jakie nabędą, realizując program specjalizacji i zdając państwowy egzamin specjalizacyjny. Umożliwianie wykonywania tych samych, wysokospecjalistycznych procedur przez lekarzy innych specjalizacji lub przez lekarzy bez specjalizacji grozi brakiem szerszego spojrzenia, nabywanego dopiero w toku kilkuletniego szkolenia specjalizacyjnego. Tymczasem proponowane zmiany rozporządzenia zmierzają w praktyce do wyodrębnienia z istniejących specjalizacji lekarskich określonych procedur oraz umożliwienia ich wykonywania przez lekarzy innych specjalizacji, a czasami także przez lekarzy bez specjalizacji. Rodzi to uzasadnione obawy o stopniowe obniżanie rangi kształcenia specjalizacyjnego i rozpraszanie kompetencji, których uzyskanie wymaga wieloletniego kształcenia w ramach specjalizacji – tłumaczy samorząd lekarski.

– Ograniczona dostępność lekarzy specjalistów w określonej dziedziny, na którą powołuje się uzasadnienie do projektu rozporządzenia, nie może uzasadniać obniżania jakości udzielnych świadczeń i przekazywania kompetencji przynależnych lekarzom posiadającym określoną specjalizację – zaznacza NRL.

Ponadto, jak dodaje, projekt proponuje dzielenie jednej umiejętności na kilka mniejszych, co dotyczy obecnej umiejętności zawodowej radiologia zabiegowa w kardiologii – kod 049, oraz umiejętności diagnostyka neurofizjologiczna EEG, ENG, EMG, PW – kod 007. Z drugiej strony proponuje się odwrotny mechanizm, tj. połączenie kilku dotychczasowych umiejętności w jedną umiejętność, co dotyczy połączenia:

radiologii zabiegowej w zakresie chirurgii naczyń – kod 047,
radiologii zabiegowej w zakresie gastroenterologii – kod 048,
radiologii zabiegowej w zakresie kardiologii dziecięcej – kod 050,
radiologii zabiegowej w zakresie neurochirurgii – kod 051,
radiologii zabiegowej w zakresie neurologii – kod 052,
radiologii zabiegowej w zakresie onkologii klinicznej – kod 053,
radiologii zabiegowej w zakresie ortopedii i traumatologii narządu ruchu – kod 054, które zostaną połączone w jedną umiejętność o wspólnej o nazwie radiologia zabiegowa – kod 047.

Samorząd wskazuje również, że nie został uwzględniony zgłoszony Ministerstwu Zdrowia postulat NIL, aby do grupy umiejętności zawodowych dodać ponadto flebologię oraz medycynę cyfrową.

Biorąc pod uwagę dynamiczny rozwój stosowanych w medycynie technologii wykorzystujących sztuczną inteligencję, znajomość nowych technologii, a także umiejętność oceny ich skuteczności i bezpieczeństwa stosowania, wydaje się kluczowa dla dalszej poprawy jakości udzielania świadczeń zdrowotnych – zaznacza prezydium.

Wykaz kwalifikacji zawodowych do poprawy

Odnośnie do załącznika nr 2 do rozporządzenia, w którym określono wykaz kwalifikacji zawodowych wymaganych od lekarzy i lekarzy dentystów, którzy mogą ubiegać się o certyfikat w zakresie poszczególnych umiejętności zawodowych, prezydium NRL zgłasza następujące uwagi:

w poz. 10 i 11 echokardiografia dorosłych i dzieci – konieczne jest precyzyjne określenie zakresu tej umiejętności, w szczególności wskazanie, czy obejmuje ona wyłącznie wykonywanie spoczynkowych badań echokardiograficznych przezklatkowych (np. wykorzystywanych w celu wykluczenia stanów nagłego zagrożenia zdrowotnego), czy również inne techniki i rodzaje badań,
w poz. 25 leczenie żywieniowe należy wskazać, że żywienie do- i pozajelitowe stanowi złożony problem kliniczny, wymagający specjalistycznej wiedzy z zakresu chorób wewnętrznych, gastroenterologii, chirurgii ogólnej – nie wydaje się właściwe dopuszczanie do certyfikacji lekarzy bez jakiejkolwiek specjalizacji,
w poz. 29 medycyna hiperbaryczna samorząd lekarski wnosi o rozszerzenie kwalifikacji lekarza uprawnionego do uzyskania certyfikatu o: specjalistów medycyny morskiej i tropikalnej, medycyny lotniczej oraz medycyny transportu oraz o lekarzy z I stopniem specjalizacji w tych dziedzinach oraz w chirurgii ogólnej,
w poz. 30 medycyna podróży samorząd lekarski wnosi o rozszerzenie kwalifikacji lekarza uprawnionego do uzyskania certyfikatu o: specjalistów medycyny morskiej i tropikalnej, medycyny lotniczej oraz dla lekarzy z I stopniem specjalizacji w tych dziedzinach,
w poz. 35 obesitologia – ze względu na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa pacjentom (potencjalne powikłania niewłaściwej terapii) umiejętność ta powinna dotyczyć wyłącznie lekarzy specjalistów (wszystkich specjalności), a nie lekarzy w ogóle, w tym tuż po stażu podyplomowym,
w poz. 37 ogólna diagnostyka ultrasonograficzna w zakresie jamy brzusznej u dorosłych samorząd lekarski wnosi o rozszerzenie kwalifikacji lekarza uprawnionego do uzyskania certyfikatu o: lekarzy posiadanych i stopień specjalizacji w dziedzinie chirurgii ogólnej, chorób wewnętrznych,
w poz. 42 orzecznictwo sportowo-lekarskie samorząd lekarski wnosi o rozszerzenie kwalifikacji lekarza uprawnionego do uzyskania certyfikatu o: specjalistów medycyny morskiej i tropikalnej, medycyny lotniczej oraz medycyny transportu oraz lekarzy posiadających I stopień specjalizacji w dziedzinie chirurgii ogólnej, ortopedii, medycyny pracy, medycyny lotniczej i medycyny transportu,
w poz. 49 robotyka medyczna samorząd lekarski wnosi o rozszerzenie kwalifikacji lekarza uprawnionego do uzyskania certyfikatu o: lekarzy posiadających specjalizację z dziedziny ortopedii i traumatologii narządu ruchu oraz wcześniejsze specjalizacje odpowiadające zakresowi tej specjalizacji,
w poz. 51, 52, 52 radiologia zabiegowa w kardiologii (podzielona na 3 umiejętności zawodowe: operatorów w poszczególnych rodzajach zabiegów – 051, 052, 053) – należy uwzględnić możliwość uzyskiwania umiejętności w zakresie radiologii zabiegowej w kardiologii również przez specjalistów kardiologii dziecięcej, obok kardiologów, z uwzględnieniem zakresu ich kompetencji i specyfiki wykonywanych procedur,
w poz. 58 wentylacja inwazyjna – NRL proponuje, aby do możliwości uzyskania tej umiejętności dopuścić, poza kardiologami, także specjalistów w dziedzinie chorób wewnętrznych z uwagi na to, że jest duża grupa specjalistów pracujących na oddziałach chorób wewnętrznych, gdzie występuje pełny zakres chorób, które ostatecznie mogą prowadzić do ostrej niewydolności oddechowej skutkującej koniecznością stosowania wentylacji inwazyjnej. Ponadto samorząd lekarski wnosi o poszerzenie kwalifikacji lekarza uprawnionego do uzyskania certyfikatu o: lekarzy posiadających specjalizację z dziedziny chirurgii ogólnej, neurochirurgii i kardiochirurgii,
w poz. 61–64 samorząd lekarski wnosi o zastąpienie wymaganego dwuletniego stażu pracy związanego z leczeniem ran, rocznym stażem pracy,
samorząd lekarski wnioskuje także o wykreślenie poz. 4 chirurgia głowy i szyi, gdyż chirurgia głowy i szyi stanowi integralną część specjalizacji z dziedziny otorynolaryngologii oraz chirurgii szczękowo-twarzowej w zakresie właściwym dla każdej z tych dziedzin. Rozporządzenie nie wyodrębnia nowych, niemieszczących się w programie ww. specjalizacji kompetencji, które uzasadniałyby istnienie tak szeroko nazwanej umiejętności. Istnienie dodatkowego certyfikatu umiejętności może w przyszłości rodzić niepewność co do kwalifikacji wymaganych np. do kontraktowania świadczeń z tego zakresu przez publicznego płatnika.