Cel pracy

Na podstawie wieloletnich badań klinicznych oraz badań osób zdrowych sformułowano kilka hipotez o organizacji wiedzy semantycznej i jej neuronalnych korelatach. Odnotowywano m.in. podwójną dysocjację w przypominaniu czasowników i rzeczowników u osób z patologią płatów czołowych i z uszkodzeniem tylnego obszaru mózgu. Stało się to podstawą do wnioskowania o odrębności pojęć wywodzących się z dwóch klas gramatycznych i ich mózgowych mechanizmów. W nawiązaniu do niekonkluzywnych wyników badań i aktualnie toczącej się dyskusji zrealizowano badania mające na celu: 1) porównania między- i wewnątrzgrupowe wykonań dwóch typów fluencji słownej, tj. rzeczownikowej i czasownikowej, u zdrowych osób dorosłych (K), z patologią płatów czołowych (PO) i z uszkodzeniem okolic ciemieniowo-potylicznych (TO), oraz 2) wskazanie poznawczych korelatów realizacji zadań fluencji.

Materiał i metody

W badaniach uczestniczyły trzy grupy obejmujące osoby bez obciążeń neurologicznych (K, n = 30), z naczyniową patologią: przedniego obszaru (PO, n = 17) i tylnego obszaru mózgu (TO, n = 17); łącznie 64 osoby. Zastosowano dwa zadania fluencji słownej (rzeczownikowej – zwierzęta i czasownikowej – co człowiek robi?). Do oceny funkcji poznawczej wykorzystano test M^oCA oraz podtesty WAIS-PL.

Wyniki

Uzyskane wyniki są zgodne z klasycznymi doniesieniami: po uszkodzeniu płatów czołowych odnotowano trudności w aktualizacji czasowników w porównaniu z rzeczownikami, po uszkodzeniu tylnego obszaru – odwrotny wzorzec deficytów. Osoby z grup klinicznych wymieniły mniej słów niż osoby zdrowe. Wykazano, że niższe wyniki w zadaniach fluencji są powiązane z deficytami wybranych funkcji poznawczych.

Wnioski

Mimo klasycznej dysocjacji cecha gramatyczna zadania wyjaśnia niewielki procent różnic w wynikach osób badanych. Ważniejszą rolę odgrywa przynależność do grupy, w tym poznawcza kondycja osób badanych. Uzyskany przez osoby z patologią płatów czołowych vs tylnego obszaru mózgu wzorzec trudności w realizacji fluencji można wyjaśniać przede wszystkim specyfiką problemów poznawczych tych pacjentów. Wstępna jakościowa analiza wykonań fluencji sugeruje, że – zależnie od lokalizacji patologii mózgowej – pacjentów cechuje specyficzny sposób generowania czasowników (po uszkodzeniach płatów czołowych – łącznie z rzeczownikiem, po uszkodzeniach tylnego obszaru – bez rzeczownika).