Opieka psychiatryczna dzieci i młodzieży – zasoby a rzeczywista dostępność

We wrześniu 2024 r. Najwyższa Izba Kontroli przedstawiła wyniki kontroli psychiatrii dziecięcej oraz dostępności pomocy psychologicznej i psychoterapeutycznej. Kontrola wykazała, że średnie obłożenie na oddziałach psychiatrycznych było na poziomie 110 proc., czas oczekiwania do niektórych poradni psychologiczno-pedagogicznych wynosił do 12 miesięcy, a osiem na dziesięć szkół zgłaszało trudności z zatrudnieniem psychologów.

W ciągu dwóch lat od opublikowania dokumentu „Niewydolna pomoc psychologiczna i psychoterapeutyczna dla dzieci i młodzieży” izba opisała w wydanym raporcie, co zmieniło się w ciągu dwóch lat od opublikowania wyników kontroli. 

NIK podkreśla, że nastąpiły widoczne zmiany w organizacji systemu opieki psychiatrycznej, rozwijano sieć placówek środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej oraz zwiększano dostępność świadczeń psychologicznych i psychoterapeutycznych, a także kontynuowano działania zmierzające do zwiększenia liczby specjalistów. Izba podkreśliła że nie oznacza to jednak, że wszystkie problemy zidentyfikowane przez nią zostały rozwiązane. Nadal istotnym wyzwaniem pozostaje zapewnienie dzieciom i młodzieży rzeczywistego, szybkiego i równomiernego dostępu do specjalistycznej pomocy, niezależnie od miejsca zamieszkania.

Kluczowe pozostają pytania o rzeczywisty czas oczekiwania na konsultację, dostępność specjalistów poza dużymi miastami, warunki hospitalizacji oraz skuteczność współpracy między ochroną zdrowia, szkołami i pomocą społeczną.

Duże zróżnicowanie w skali kraju

NIK porównując dostępność poradni psychiatrycznych i psychologicznych między 16 województwami wskazała, że w 2026 r. średni czas oczekiwania do poradni zdrowia psychicznego dla dzieci wynosi 63 dni dla przypadku stabilnego i 43 dni dla pilnego. Do poradni psychologicznej – 30 dni (13 dni — pilny).

Sytuacja wygląda jednak znacznie gorzej w podziale regionalnym. Najdłuższą średnią w poradniach zdrowia psychicznego dla dzieci (przypadek stabilny) odnotowano w województwie zachodniopomorskim, gdzie czas oczekiwania wynosi aż 201 dni (ponad pół roku). Krócej czekają dzieci z woj. lubuskiego – 118 dni i pomorskiego – 116 dni. Z kolei do psychologa najdłużej czekają dzieci z woj. lubelskiego – 121 dni, o ponad połowę krócej z woj. lubuskiego – 56 dni, i woj. warmińsko-mazurskiego – 47 dni.

Izba podała również, że liczba psychologów szkolnych wzrosła o 222 proc. – z 4787 do 15 448. Tak wynika z porównania danych MEN z roku szkolnego 2021/22 i 2025/26. Jednak nadal część szkół nie ma psychologa — to 13,4 proc. placówek w roku szkolnym 2025/26, wobec 17,59 proc. cztery lata wcześniej. NIK także zauważył, że „liczba etatów nie mierzy jakości terapii”.

Odnosząc się do rozwoju w zakresie opieki psychiatrycznej, NIK podała, że przed 2024 r., czyli przed publikacją raportu, rozpoczęto w Polsce wdrażanie reformy psychiatrii dzieci i młodzieży, a w 2025 r. sieć świadczeniodawców była rozwijana. Chodzi o trójpoziomowy model opieki. Ośrodek środowiskowy pierwszego poziomu referencyjnego z założenia powinien być blisko miejsca zamieszkania. Można do niego zgłosić się bez skierowania, dostępny jest w nim psycholog i psychoterapeuta. Ośrodki drugiego poziomu to poradnie psychiatryczne oraz oddziały dzienne. Trzeci poziom stanowią oddziały całodobowe.

Od nakładów finansowych do efektów terapeutycznych

NIK zauważyła, że wdrażanie tej reformy w ciągu dwóch lat spowodowało w szczególności zwiększenie liczby ośrodków pierwszego poziomu. Jednak, jak zaznaczył organ, „rozbudowa sieci i wzrost finansowania nie są równoznaczne z krótszym oczekiwaniem”.

„System ma więcej zasobów. Nie ma jeszcze wystarczających dowodów, że każde dziecko szybciej otrzymuje pomoc. Skuteczność zmian należy mierzyć czasem oczekiwania, liczbą dzieci rzeczywiście objętych wsparciem, ciągłością leczenia, bezpieczeństwem pacjentów i zmniejszaniem nierówności regionalnych. Nie wszystkie działania podjęte w latach 2024–2026 można przypisać bezpośrednio kontroli NIK” – czytamy we wnioskach.

Najwyższa Izba Kontroli wkrótce przedstawi wyniki kontroli środowiskowej opieki psychiatrycznej nad osobami dorosłymi.

Raport interaktywny NIK: Dwa lata po kontroli NIK. Co zmieniło się dla dzieci?

Psychiatria dzieci i młodzieży wkrótce ma być lepiej wycenianaKryzys zdrowia psychicznego wśród najmłodszych Polaków z roku na rok jest coraz poważniejszy, a dotychczasowy system finansowania opieki nie był odpowiedni i nie nadążał za potrzebami. 

Przeczytaj także: „Centra zdrowia psychicznego – od nowego roku ważne zmiany”.