Wstęp: Badania procesów metapoznawczych osób chorujących na schizofrenię koncentrują się na analizie stanu pamięci i procesów monitorująco-kontrolnych, których deficyty mogą stanowić przyczynę zakłóceń świadomości własnych trudności poznawczych. Dyskutowana jest obecność zakłóceń pamięci epizodycznej, zakłóceń w dostępie do zawartości pamięci semantycznej lub jej rozpad, ale także deficyty procesów kontrolno-monitorujących. Analiza zjawisk poczucie znajomości (ang. feeling of knowing – FOK) czy mam na końcu języka (ang. tip of the tongue – TOT) oraz efektywności przypomnień (ang. feeling of remembering – FOR) pozwala określić istotę problemów metapoznawczych w tej grupie oraz wnioskować o zakłóceniach neuronalnych podstaw tych procesów. Celem badań własnych było (a) porównanie efektywności przypominania informacji o charakterze semantycznym u chorych na schizofrenię i osób bez zaburzeń zdrowia psychicznego poprzez analizę odpowiedzi typu FOR (pamiętam), poczucie znajomości (FOK), mam na końcu języka (TOT) traktowanych jako wskaźniki stanu pamięci i procesów regulacji poznawczej oraz (b) określenie czynników modyfikujących rezultaty osób chorujących na schizofrenię oraz osób z grupy kontrolnej.
Materiał i metody: W badaniach uczestniczyło 30 chorych z rozpoznaniem schizofrenii paranoidalnej w fazie remisji oraz 30 osób tworzących grupę kontrolną. Wykorzystano technikę przypominania 15 słów w odpowiedzi na 3 różne sygnały (wskazówki) przypominania. Rejestrowano odpowiedzi: pamiętam, nie wiem, sygnalizowanie TOT, FOK. W sytuacji wystąpienia poczucia FOK i TOT zastosowano technikę rozpoznawania; poprawne rozpoznania sygnowano jako FOK+ i TOT+, błędne jako FOK– i TOT–.
Wyniki: Chorzy udzielili istotnie mniej poprawnych odpowiedzi, częściej sygnalizowali niemożność aktualizacji informacji i rzadziej stan TOT. U dłużej chorujących i starszych wzrastała tendencja do pojawienia się iluzji posiadania wiedzy, malała liczba odpowiedzi nie wiem, wzrastał stopień pewności do co posiadanej (błędnej) wiedzy.
Wnioski: Rezultaty osób ze schizofrenią przemawiają za obecnością deficytu pamięci semantycznej. Czas trwania choroby i wiek pacjenta negatywnie rzutują na sprawność pamięci semantycznej. Wzorzec wykonania zadań różni się od rezultatów osób z chorobą Alzheimera czy patologią płatów czołowych.